Рәсәй империяһы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Рәсәй империяһы
Flag of Russia.svg
1721 йылдың 22 октябре (2 ноябре) — 1917 йылдың 1 (14) сентябре[1]


Flag of Russia.svg
Flag of Russia.svg Lesser Coat of Arms of Russian Empire.svg
Рәсәй империяһы флагы[2] Рәсәй империяһы кесе гербы
Девиз
«Хоҙай беҙҙең менән!»
Гимн
«Хоҙай, батшаны һаҡла!»

Russian Empire (orthographic projection).svg
Ҡасанда булһа ла Рәсәй империяһы составында, шулай уҡ йоғонтоһо аҫтында булған ерҙәр
Баш ҡалаһы Санкт-ПетербургCoat of Arms of St Petersburg proposal large (XIX century).png Санкт-Петербург
(17211728, 17301917[3])
МәскәүCoat of Arms of Moscow (Russian Empire)-2.png Мәскәү
(17281730)
Тел (телдәр) Рәсми:
урыҫ
Төбәк:
поляк (Польша батшалығы),
фин һәм швед (Финляндия кенәзлеге)
Дин православие
Аҡса берәмеге һум
Майҙаны 22 430 004 км² (1914 йыл)[4]
Халҡы 178 378 800 чел.[4][~ 1]
Идара итеү формаһы абсолют монархия (17211905)
дуалистик монархия (19051917)
Династия Романовтар
Император
 - 1721—1917 Рәсәй императорҙары исемлеге
Эре ҡалалар: Санкт-Петербург, Мәскәү, Түбәнге Новгород, Варшава, Одесса, Лодзь, Рига, Киев, Баку, Харьков, Тифлис, Вильна, Әстерхан[5], Гельсингфорс, Һамар, Ҡазан, Дондағы Ростов, Өфө, Ырымбур

Рәсәй империяһы (реф. тик. Россійская Имперія; шулай уҡ Бөтә Рәсәй империяһы, Рәсәй дәүләте йәки Рәсәй) — 1721 йылдың 22 октябренән (2 ноябренән) алып 1917 йылда Февраль революцияһына һәм Рәсәй республикаһын иғлан итеүгә тиклем йәшәгән дәүләт.

Төньяҡ һуғыш тамамлағандан һуң Сенаттың үтенесе буйынса урыҫ батшаһы Пётр I 1721 йылдың 22 октябрендә (2 ноябрендә) Бөтә Рәсәй императоры һәм Ватан атаһы титулын ҡабул иткәс империя иғлан ителә[6].

1721 йылдан 1728 йылға тиклем һәм 1730 йылдан 1917 йылға тиклем Рәсәй империяһының баш ҡалаһы Санкт-Петербург, ә 1728—1730 йылдарҙа — Мәскәү ҡалалары була.

Рәсәй империяһы донъя тарихында булған бар дәүләттәр араһында майҙаны буйынса өсөнсө (Британ һәм Монгол империяларынан һуң). Империя башлығы — Бөтә Рәсәй императоры бер нисек тә сикләнмәгән абсолют власҡа эйә була.

Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Йән иҫәбен алыуҙар[7]
йыл млн кеше
1 1722 14
2 1742 16
3 1762 19
4 1782 28
5 1796 36
6 1812 41
7 1815 45
8 1835 60
9 1851 69
10 1858 74
общая 1897 129
ЦСК 1914 166[8]
Империяның европа өлөшөнөң халыҡ тығыҙлығы картаһы
Империяның европа өлөшөнөң этнографик картаһы

1897 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәй империяһының халҡы 129,2 млн кеше тәшкил иткән[9].

Комментарийҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1914 йыл, Финляндия менән бергә

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Постановление о провозглашении России республикой. Провозглашена Российская республика. Тәүге сығанаҡтан архивланған 1 июль 2013. 26 июнь 2013 тикшерелгән.
  2. «Государь Император, по всеподданейшему докладу Его Императорского Высочества, Главного Начальника флота и морского ведомства, в 29 день Апреля 1896 года, Высочайше соизволил на признание во всех случаях бело-сине-красного флага национальным.» — Император Николай II, s:Высочайшее повеление о признании во всех случаях бело-сине-красного флага национальным
  3. в 19141917 — Петроград.
  4. 4,0 4,1 I-ый отдел. Территория и население // Статистический ежегодник России 1914 г. (Год одиннадцатый) — Петроград: Типография Штаба Петроградского военного округа., 1915. — Б. 26, 58.
  5. Россия 1913 год. Статистико-документальный справочник. Тәүге сығанаҡтан архивланған 1 июль 2013. 26 июнь 2013 тикшерелгән.
  6. Агеева О. Г. Титул «император» и понятие «империя» в России в первой четверти XVIII века // Мир истории: Российский электронный журнал. — 1999. — № 5.
  7. Россия/Население/Статистика населения // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
  8. Финляндияһыҙ
  9. Общий свод по империи разработки данных первой всеобщей переписи населения, произведённой 28 января 1897 г. СПб., 1905. Т.I. С.6-7.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]