Серб Республикаһы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Серб Республикаһы
Република Српска
Republika Srpska
Серб Республикаһы гербы Серб Республикаһы
Серб Республикаһы флагы Серб Республикаһы гербы
Europe location RS.png
Гимн: Серб Республикаһы гимны (тыңларға )
Нигеҙ һалынған 9 ғинуар 1992 йыл
Рәсми телдәр серб, бошняк һәм хорват халыҡтары теле
Баш ҡала Баня Лука
Иң ҙур ҡалалары Баня Лука, Приедор, Биелина
Идара итеү формаһы Парламент республикаһы
Президент
Премьер-министр
Милорад Додик
Желька Цвиянович
Территория
  • Барыһы
 
24 641[1] км²
Халыҡ
  • Барыһы (2013)
  • Тығыҙлыҡ
 
1 326 991 [2]
60 кеше/км²


Валюта Конверсияланыусы марка
(BAM)
Телефон коды +387
Сәғәт бүлкәте UTC UTC +1 (CET)
UTC +2 (CEST)


Серб Республикаһы (сер. Српска, Srpska, Srpska, рәсми исеме Република Српски, Republika Srpska: Тыңларға ) — Босния һәм Герцеговина биләмәһендәге дәүләтселек, Дейтон килешеүе буйынса төҙөлгән. Баш ҡалаһы — Баня Лука. Майҙаны 24 605,7 км2. Халҡы — 1 326 991 кеше[2] (83 % — сербтар, 13 % — боснийҙар һәм 3 % — хорваттар). Аҡса берәмеге — конверцияланыусы марка.

1992 йылда босний-мосолмандарҙың Югославия составынан сығыуына яуап итеп босний сербтары үҙҙәре йәшәгән ерҙәрҙе Серб Республикаһы итеп иғлан итә.

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Серб Республикаһы Балҡан ярымутрауының үҙәк өлөшөндә урынлашҡан. Биләмә майҙаны 24 641 квадрат километр тәшкил итә, 42°33' һәм 45°16' төньяҡ киңлек һәм 16°11' һәм 19°37' көнсығыш оҙонлоҡ араһына тура килә. Серб Республикаһы Паннон һәм Урта диңгеҙ тәбиғи-географик һәм социаль-иҡтисади райондар сигендә урынлашҡан, әммә диңгеҙ менән сикләнмәгән[3].

Сиктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Серб Республикаһы сиктәре халыҡ-ара кимәлендә танылған, күрше дәүләттәр-БМО ағзалары — Сербия, Хорватия һәм Черногория, шулай уҡ Босния һәм Герцеговинаға ҡараған Федерация менән араны билдәләй. Дәүләтселек сигенең дөйөм оҙонлоғо 2170 километр, шул иҫәптән Черногорияға — 259 км, Сербияға — 370 км, Хорваттияға — 318 км, Босния һәм Герцеговина Федерацияһына 1134 км тура килә[1]. Сиктәр этник, тарихи һәм тәбиғи-географик факторҙарҙы иҫәпкә алмайымса, хәрби-сәйәси вәзғыяттан сығып билдәләнә[4].

Тауҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Вележ тауы

Йылғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Требишница йылғаһы

Күлдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Балҡан күле

Климат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Серб Республикаһы тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1991 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса Босния һәм Герцеговинаның этник картаһы
Радован Караджич, беренсе Серб Республикаһының беренсе президенты

Урынлашыуы һәм административ бүленеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Административ бүленеше (алһыу төҫ)
Серб Республикаһы төбәктәре (мезотөбәктәр) 2008-2015-се йылғы Биләмә планы буйынса
Серб Республикаһының географик төбәктәре

Серб Республикаһы 2008 — 2015 йылғы Биләмә планы 6 төбәктән (сер. регије) йәки мезотөбәкте (сер. мезорегије) теркәй:[5][6]

  1. Приетор (башта Баня Лука төбәгенә инә)
  2. Баня Лука, шул иҫәптән 2 субтөбәк: Мрконич-Град һәм Градишка
  3. Добой
  4. Биелина, шул иҫәптән субтөбәк Зворник
  5. Источно-Сараево (Көнсығыш Сараево), шул иҫәптән субтөбәк Фоча
  6. Требине

2013 йылдың 20 майына ҡарата Серб Республикаһы 63 муниципалитетҡа бүленә, шул иҫәптән 57 ауыл йәмәғәтселеге (сер. општина, општине) һәм 6 ҡала йәки ҡала йәмәғәтселеге (сер. град, градови): Град Баня-Лука, Град Биелина, Град Добой, Град Приедор, Град Требине, Град Источно-Сараево, һуңғына 6 үҙаллы йәмәғәтселек инә (Источна-Илиджа, Источно-Ново-Сараево, Источни-Стари-Град, Трново, Пале, Соколац) . Муниципалитеттар, үҙ сиратында, 2756 тораҡ пункты берләштерә (сер. насељено мјесто, насељение мјеста)[7].

Серб Республика шулай уҡ географик төбәктәргә (сер. регије) бүленә:

  • Баня Лука
  • Добой
  • Биелина
  • Зворник
  • Сараево-Романия
  • Фоча
  • Требине

Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Серб Республикаһынад күпселек халыҡ сербтар тәшкил итә. Уларҙан тыш бошняктар һәм хорваттар конституциялы халыҡ булып тора. Милли әҙселек — йәһүдтәр, чехтар, украиндар, словактар һәм башҡалар. Рәсми телдәр булып серб, ошняк, хорват халыҡтары теле тора. Рәсми алфавит — кирилица һәм латиница[8].

Естественное и механическое движение Республики Сербской
Йыл Халыҡ Тыуым Үлем Тәбиғи айырма Күсем айырмаһы
1991 1 569 332
1996 1 391 593 12263 10931 1332 16910
1997 1 409 835 13757 11755 2002 16961
1998 1 428 798 13527 12469 1058 18681
1999 1 448 537 14500 12529 1971 18674
2000 1 469 182 14191 13370 821 20990
2001 1 490 993 13699 13434 265 -36456
2002 1 454 802 12336 12980 -644 -1807
2003 1 452 351 10537 12988 -2451 -3
2004 1 449 897 10628 13082 -2454 -1026
2005 1 446 417 10322 13802 -3480 772
2006 1 443 709 10524 13232 -2708 -1328
2007 1 439 673 10110 14146 -4036 1840
2008 1 437 477 10198 13501 -3303 1005
2009 1 435 179 10603 13775 -3172 1031
2010 1 433 038 10147 13517 -3370 0
2011 1 429 668 9561 13658 -4097 3719
2012 1 429 290 9978 13796 -3818 77
2013 1 326 991 9510 13978 -4468

Серб Республикаһы сәйәсәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Президент[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Хөкүмәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Парламент[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Конституция[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һайлауҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халыҡты эш менән тәьмин итеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Инфляция[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Экспорт һәм импорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Туризм[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Яхорина тау саңғыһы курорты
Перучица реликт урманы

Спорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Байрамдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәртмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]