Сетар
Сетар (перс. سه تار "се" - өс һәм "тар" - ҡыл тигән һүҙҙән) — оҙон муйынлы лютня һыман фарсы ҡыллы сиртмә музыка ҡоралы. Сетарҙа суфый һәм классик фарсы музыкаһын башҡарғандар.
Ирандан тыш, сетар Иран менән күптәнге мәҙәни бәйләнештәре булған илдәрҙә, мәҫәлән, Тажикстан (таж. сетор), Афғанстан, Әзербайжан, Үзбәкстан, Әрмәнстанда осрай.
Сетарҙы ситар һинд ҡыллы инструментын (уның исеме, моғайын, Көнсығыштың күп ҡыллы инструменттарының ата-бабаһы – фарсы cетарынан килеп сыҡҡандыр) айырырға кәрәк.
Тарихы
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Сетар фаразлауҙар буйынса XIV быуатта Иранда, һәм, моғайын, модификация юлы менән танбурҙан барлыҡҡа килгәндер. Тәүге тапҡыр Хафиз Ширази шиғриәтендә һәм Абдулҡадир әл-Мараги трактатында (яҡынса 1435 йыл) телгә алына. Сетарҙың тәүге һүрәттәре XVI быуат фарсы миниатюраларында ғына осрай. XVIII быуатта сетарҙың 4 ҡыллы модификацияһы барлыҡҡа килә, ул тиҙ арала өс ҡыллыларҙы ҡыҫырыҡлап сығара. Хәҙерге сетарҙа 4 металл ҡылдар. Грифта хайуан эсәктәреннән йәки ебәктән эшләнгән 25-27 бәйләү пәрҙәләре бар. Уларҙы ябай төҙөлөш буйынса көйләмәйҙәр.
Әҙәбиәт
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- Сетар // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1960. — Т. VIII. — Стб. 142—143.
- Розеншильд К. История зарубежной музыки. М. 1978