Сәхәбәләр мемориаль комплексы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску

Сәхәбәләр мемориаль комплексы — Башҡортостандың Миәкә районы Нарыҫтау ауылы янында Мөхәммәт пәйғәмбәр ҡушыуы буйынса ебәрелгән сәхәбәләр ерләнгән урында төҙөлгән мемориаль комплекс.

Нарыҫтау итәгендә төҙөлгән мәсет
Сәхәбәләр ерләнгән тау
Сәхәбәләргә арналған таҡтаташ

Комплекс өс өлөштән тора:

  • Нарыҫтау түбәһендә сәхәбәләр ерләнгән урында аҡ тимерҙән эшләнгән селтәрле тирмәләр
  • Тауҙың аҫҡы яғында сәхәбәләр иҫтәлегенә төҙөлгән мәсет
  • түбәндәрәк һыуыҡта ла туңмай торған Изге Ғәли шишмәһе аға.

Билдәле төрөк дин белгесе Осман Нури Топбаш һәм Нәҡшбәндиә суфый тәриҡәте башлығы шәйех Мәхәммәт Нәзим әл-Хаккани Башҡортостанға Мөхәммәт пәйғәмбәр ҡушыуы буйынса ебәрелгән өс сәхәбәне атайҙар. Уларҙың фаразы буйынса Нарыҫтау башында улар ерләнгән.

2011 йылдың 13 июнендә Башҡортостан мо­сол­мандарының башланғысы менән сәхәбәләр иҫтәлегенә стела ҡуйыла. Ошо ерҙә һуңғы төйәген тапҡан сәхәбәләр Зөбәйер бин Зәйет һәм уның улы Абдрахман бин Зөбәйер хөрмәтенә селтәрҙән сүкеп яһалған алтын ялатылған өс ярым айлы тирмә төҙөлгән. Мәккә тарафына ҡаратып ҡуйылған кара ташҡа «Зәйет улы Зөбәйер, Зөбәйер улы Абдрахман. 630 пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт (с. ғ. с.) тарафынан ебәрелгән һәм Башҡортостанда Нарыҫтауҙа ерләнгән сәхәбәләргә рәхмәтле мосолмандарҙан» тигән һүҙҙәр яҙылған.

Изгеләр ерләнгән Нарыҫтау итәгендә аҡ мәсет төҙөлгән. Уның нигеҙ ташы 2012 йылдың май айында ғына һалынған һәм биш манаралы ап-аҡ иман йорто ни бары биш ай эсендә ҡалҡып сыҡҡан. Был мәсет Рәсәйҙә изгеләр һәм әүлиәләр ерләнгән урында төҙөлгән тәүге мәсет булып тора. «Төркиәлә, Сүриәлә һәм башҡа ғәрәп илдәрендә сәхәбәләр ерләнгән урындарҙа мәсеттәр бар. Ә бына Рәсәйҙә ошоғаса бындай изге эшкә тотоноусы булмаған», — тип билдәләй бинаны төҙөүгә күп көс һалған хажи Салауат Килдин[1].

Эргәләге тау башында «Иҙеүкәй менән Мораҙым» тарихи эпосында телгә алынған башҡорттарҙың билдәле батыр шәхестәре Иҙеүкәй менән Мораҙым ерләнгән урын да селтәрле тимер ҡойма менән урытып алынған[2].

Целебный родник в Нарыстау.jpg

Әүлиәләр шишмәһе лә кәртәләп алынған. Шифалы һыуҙан ауыҙ итеү һәм ҡойоноу өсөн уңайлыҡтар тыуҙырылған. Ошо шишмә һыуы менән йыл әйләнәһенә сихәтләнергә мөмкин, сөнки ул туңмай. Составында көмөш булыу сәбәпле, иҫкермәй ҙә. Ял урыны ла булдырылған. Өлкәндәр һөйләүе буйынса, әүлиәләр шишмәһенә VII быуаттан башлап дин тотоусылар Кавказдан һәм Урта Азиянан килер булған. Борон ҡаҙаҡтар дөйәләрҙә һәм ишәктәрҙә килеп, тирмәләр ҡороп шишмә буйында дауаланып ятҡан.

Мемориаль комплексын төҙөкләндереү «Урал» хәйриә фонды ярҙамы менән башҡарыла.

Фән белгестәре фекере[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Тарих фәндәре докторы, дин белгесе Юнысова Айһылыу Билал ҡыҙы бында сәхәбәләр ерләнеүен кире ҡаға, һәм үҙенең "Мобилизованный архаизм" тигән ғилми хеҙмәтендә, ғалим тарихсылар был урында Иҙеүкәй батыр ҡәбере тип һанағанын яҙа [3]:

Ысынлап та, бында сәхәбәләр ҡәбере булыуын раҫлаусылар Мөхәммәт Пәйғәмбәр заманында донъя күргән бер генә яҙма сығанаҡ та, иҫтәлек тә күрһәтмәй, ғөмүмән, сәхәбәләр тормошона бәйле ҡудси хәҙистәр ҙә килтерелмәй.

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Минзәлә Ғабдрахманова. Сәхәбәләр ерләнгән Нарыҫтауҙа Башҡортостан. 06.11.2012
  2. Тарих һөйләй изге Нарыҫтау. Башҡортостан. 18.11.2016
  3. Юнусова А.Б. Мобилизованный архаизм // Известия УНЦ РАН. 2015., 108-19 биттәр [1]