Тауыҡ

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Йорт тауығы
Chickenfamily.jpg
Фәнни классификация
Батшалыҡ: Хайуандар
Тип: Хордалылар
Класс: Ҡоштар
Суб-класс: Новонёбные
Отряд: Тауыҡ һымаҡтар
Ғаилә: Фазандар
Суб-ғаилә: Фазандар
Ырыу: Кикерекле тауыҡтар
Төр: Банкив әтәсе

Ҡалып:Taxobox infraphylum

Латинса исеме
Gallus gallus (Linnaeus, 1758)
ITIS 176086
NCBI 9031
Халыҡ-ара Ҡыҙыл китап
Status iucn3.1 LC ru.svgen:Least Concern
Ҙур хәүеф янамай
IUCN 3.1 Least Concern : / 100600246

Йорт тауығы (лат. Gallus gallus, ҡайһы саҡ — Gallus gallus domesticus йәки Gallus domesticus[1]; ата ҡош — әтәс, ҡошсоҡтар — себештәр) — йорт хайуандарының иң киң таралған төрө, Көньяҡ һәм Көнсығыш Һиндостанда, Һинд-Ҡытайҙа, Малай архипелагы утрауҙарында таралған ҡырағай тауыҡтарҙан килеп сыҡҡан. Оҙайлы тарихи осорҙа кеше тарафынан бик күп тоҡом тауыҡтары килтереп сығарылған. Тауыҡтар иң файҙалы төрлө аҙыҡ төрө биреүсе йорт ҡошо булараҡ айырыла. Уны ит, йомортҡа өсөн аҫырайҙар, шулай уҡ ҡауырһынын һәм мамығын да файҙаланалар.

Продукция алыу йүнәлеше буйынса йомортҡа һәм ит тауыҡтарына бүленәләр.

Йомортҡа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тауыҡ йомортҡаһы – иң камил продукт булып һанала. Уның составында 20 төр аминокислота ( никотин, фолий һәм пантотен кислоталары), 8 минераль тоҙ, 10 фермент һәм А, Д, Е, К, В1, В2 һ.б. кеүек витаминдар бар. Белгестәр әйтеүенсә, ике йомортҡа кешенең витаминнар буйынса тәүлеклек ихтыяжын ҡәнәғәтләндерә. Ә йомортҡалағы аҡһым 97 процентҡа үҙләштерелә.

Йомортҡа организмда тулысынча эшкәртелеп бөтә икән. Ул йөрәк, үпкә эшсәнлеген яҡшырта, ашҡаҙанға файҙалы. Тән бешкән ергә элек-электән сей йомортҡа һөрткәндәр. Йомортҡала кеше организмы өсөн кәрәкле бөтә туҡлыҡлы матдәләр бар. Калориялылығы яйәһәтенән ул һыйыр итенә бәрәбәр тип һанала. Йомортҡа составынтарға, витаминнарға, микроэлементтарға бай.

Йомортҡа кабығы башлыса аҡ төҫтә була, көрәнһыу төҫтәгеһе лә бар. Ул ныҡлы – себеште һаҡлай, шул уҡ ваҡытта нескә лә: себеш уны тишеп дөнъяға сыға, ул эсендәге себешкә төрлө микробтар үтеп инмәҫлек дәрәжәлә тығыҙ һәм шул уҡ ваҡытта һауа үтә алһын өсөн ваҡына тишекле лә булырға тейеш. Бынан тыш йомортҡа ҡабығы яҡтылыҡ та үткәрә. Ул себеш өсөн кәрәкле температура булыуын да тәьмин итә. Етмәһә, ҡабыҡ тауыҡ ауырлығынан ватылмаҫлыҡ ҡаты булырга тейеш. Йомортҡа ҡабығы барлыҡ ошо талаптарға яуап бирә.

Рәсәйҙә йомортҡа етештереү төбәктәр буйынса тигеҙ түгел: 29 % йомортҡа етештереүсе фабрикалар Үҙәк федераль округта урынлашҡан, Волга буйы федераль округына-сирек, Төньяҡ-Көнбайыш федераль округына һәм Себер федераль округына - 14-әр %, в Көньяҡ федераль округына — 11 %, Урал федераль округына — 6 %, Алыҫ Көнсығыш федераль округына — 4 % тура килә[2].

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. (ингл. misnomer).Хәҙерге клафикация буйынса тауыҡ банкив тауығынан айырым бер төр булараҡ һаналмай. Тик ҡулға эйәләштерелгән төрө булараҡ ҡарала.
  2. «Справочно-адресная информация по яичным птицефабрикам России»

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]