Тау тоҡомо

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Гранит — ғәҙәти тау тоҡомо

Тау тоҡомо — тәбиғи процесстар ваҡытында барлыҡҡа килгән бер йәки бер нисә минералдың йәки органик матденең массаһы йәи агрегаты. Матдә ҡаты, йомшак йәки көпшәк булыуы мөмкин[1].

Тау тоҡомдары — тығыҙ йәки көпшәк минераль агрегаттар, Ер ҡабығы бер төрлө йәки төрлө минералдарҙан, төрлө тау тоҡомдары ватыҡтарынан тора[2]. Тау тоҡомдарының составы, ятҡылыҡтары Ер ҡабығы эсендәге һәм тышындағы геологик процесстарға бәйле. Геохимия фәне ҡарашы буйынса, тау тоҡомдары — төп химик элементтарҙан тороусы минералдарҙын тәбиғи агрегаты[3].

Ер ҡабығы тау тоҡомдарынан тора. Гранит, эзбизташ, таш күмер, балсыҡ, ҡом — былар барыһы ла тау токомдары. Улар төсө, ялтырауы, эреү температураһы буйынса күп төрлө. Тау тоҡомдары тығыҙ ҙа, ыуалыусан да була. Гранит, эзбизташ — ҡаты тау тоҡомдары. Балсыҡ, ҡом, торф — ыуалыусан, таралып торған, ҡул менән ватыла торған тау тоҡомдары.

Һәр тау тоҡомо минералдарҙан тора. Гранит өс минералдан — кварц, слюда һәм ялан шпатынан тора. Эзбизташ бер генә минералдан — кальцит минералынан тора.

Кешеләр ҡуллана торған минералдар һәм тау тоҡомдары файҙалы ҡаҙылмалар тип атала.

Тау тоҡомдары төркөмдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Барлыҡҡа килеүе буйынса тау тоҡомдары өс төркөмгә бүленә:

  1. Магматик
  2. Ултырма
  3. Метаморфик

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Геологический словарь, Т. 2 — М.: «Недра», 1978. — Б. 37, 177, 320, 238, 319, 331, 473.
  • А. А. Плешаков, Н. И. Сонин. Тәбиғәтте өйрәнеү. Дөйөм белем биреү учреждениелары өсөн дәрслек. — Өфө: Китап, 2008. ISBN 978-5-295-04520-2
    • Горная порода // Российская геологическая энциклопедия. Т.1. М.; СПб.: Издательство ВСЕГЕИ, 2010. С. 432.
    • Горные породы // Геологический словарь. Т. 1. М.: Госгеолтехиздат, 1960. C. 187—188.
    • Москалева В. Н. Породы горные //Геологический словарь. Т. 2. М.: Недра, 1978. С. 121.
    • Левинсон-Лессинг Ф. Ю., Струве Э. А. Петрографический словарь. М.: ГНТИ лит. геологии и по охране недр, 1963. С. 256—257.