Тикшеренеү
| Тикшеренеү | |
| Тармаҡ | тикшеренеү тармағы[d] |
|---|---|
 | |
| Ҡайҙа өйрәнелә | метафән[d] |
| Социаль селтәрҙә күҙәтеүселәр | 20 883 |
| Международная классификация некоммерческих организаций | 2 400[1] |
| Өлөшләтә тура килә | тикшеренеү[d] һәм уҡыу[d] |
| Берекмәләре | исемлекте ҡарағыҙ[d], исемлекте ҡарағыҙ[d] һәм исемлекте ҡарағыҙ[d] |
 Тикшеренеү Викимилектә | |
Тикшеренеү:
- киң мәғәнәлә — яңы белем эҙләү йәки факттарҙы асыҡлау маҡсатында системалы тикшереү;
- тар мәғәнәлә тикшеренеү — нимәнелер өйрәнеү процесы[2];
- бындай эш һөҙөмтәһе (тикшеренеүҙең), фәнни хеҙмәт, өйрәнелгән объектты йәки нимәнелер тасуирлаусы документ.
Тикшеренеү предметы — был проблеманың шундай аспекты, уны тикшергәндә, беҙ бөтөн объектты танып беләбеҙ, уның төп, иң мөһим билдәләрен айырып күрһәтәбеҙ[3].
Төрҙәре һәм типтары
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Ғилми ысулды ҡулланыуға нигеҙләнгән ғилми тикшеренеүҙәр[4], тирә-яҡ мөхиттең тәбиғәтен һәм үҙенсәлектәрен аңлатыу өсөн ғилми мәғлүмәттәр һәм теориялар бирә. Бындай тикшеренеүҙең практик ҡулланыуҙары булыуы мөмкин.
Эмпирик һәм теоретик тикшеренеүҙәр айырыла. Ул түбәндәгесә төҙөлә:
- Проблеманы ҡуйыу.
- Гипотеза тәҡдим итеү.
- Тикшеренеүҙе планлаштырыу.
- Тикшеренеүҙәр алып барыу.
- Мәғлүмәттәрҙе интерпретациялау.
- Гипотезаны раҫлау йәеи кире ҡағыу. .
Фәнни тикшеренеүҙе хөкүмәттәр, коммерцияға ҡарамаған ойошмалар, коммерция компаниялары һәм айырым кешеләр финанслай ала. Фәнни тикшеренеүҙәрҙе академик һәм ғәмәли характерына ярашлы классификацияларға мөмкин. Ғәмәли тикшеренеүҙең төп маҡсаты (төп тикшеренеүҙән айырмалы рәүештә) — кеше белеменең төрлө тармаҡтарында кеше белемен камиллаштырыу ысулдарын һәм системаларын асыу, интерпретациялау һәм үҫтереү.
Тикшеренеү методологияһының процедура характеристикаһы
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Тәбиғәт фәндәре
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Тәбиғи фәндәрҙә тикшеренеүҙең түбәндәге алгоритмы өҫтөнлөк итә[5]:
- Күренеште күҙәтеү ;
- Донъяға ҡараш һәм методологик йәһәттән теоретик анализ һәм мөмкин булған концепцияны эҙләү.
- Гипотеза төҙөү (һайлап алыу) ;
- Методтарҙы һәм алымдарҙы проектлау (эшләү);
- Экспериментты шундай итеп ойошторорға, ул күрһәткесле йәки асыҡтан-асыҡ баһа бирһен:
- гипотезаның сорттарға айырыу критерийҙары буйынса ышаныслылығына (күренеште ҡабатлау ышаныслылығы өсөн сик шарттары);
- күренештең тормошҡа ашырылыу мөмкинлеге критерийҙарына;
- курстың йомғаҡлау һөҙөмтәһенә (процесс динамикаһы);
- был күренеш процесының тамамланыу һөҙөмтәһенә.
Социаль һәм гуманитар цикл дисциплиналары
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Йәмғиәт фәндәрtyl` ғәмәли тикшеренеүҙәр, ғәҙәттә, ошолай күренә:
- Проблеманы ҡуйыу, тикшеренеүҙең объектын һәм предметын асыҡлау (билдәләү), маҡсат һәм бурыстарҙы билдәләү; тикшеренеүҙе планлаштырыу;
- Теоретик өлөш: концептуаль тикшеренеү моделе, төшөнсәләрҙе һәм категорияларҙы, улар араһындағы бәйләнештәрҙе һүрәтләү;
- Методик өлөш: тикшеренеү алымы, мәғлүмәт йыйыу ысулдарын һәм мәғлүмәттәрҙе анализлау ысулдарын тасуирлау;
- Практик өлөш: мәғлүмәттәр йыйыу һөҙөмтәләре, уларҙы анализлау һәм һөҙөмтәләр менән таныштырыу;
- Тикшеренеү һөҙөмтәләре буйынса һығымталар һәм тәҡдимдәр.
Фәнни методология контексында тикшеренеүҙәр
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Тикшеренеү процедураһын һәм барышы һәм һөҙөмтәһе мәғлүмәттәрен ышаныслылыҡ критерийҙары буйынса анализлау тикшерелгән гипотезаны раҫлау йәки кире ҡағыу өсөн ҡулланыла. Фәнни ысул тәжрибә тикшеренеүҙәрен (планлаштырылған эксперимент йәки серия, эксперименттар төркөмө) тәжрибә менән раҫланмаған теоретик фекерҙәрҙән юғарыраҡ ҡуя. Ҡайһы бер белдереүҙәрҙе һәм тарихи мәғлүмәттәрҙе тәжрибә менән раҫлау мөмкин түгел һәм улар мифтарға (тарихта) йәки мифологемаларға (тәжрибә юлы менән тикшерелмәгән гипотезаларға) ҡарай.
Фәнни тикшеренеүҙәр (процесстарҙың һәм күренештәрҙең тәбиғи барышын күҙәтеү, тәжрибә, эксперименталь тикшереү) гипотезаны раҫлау һәм тәжрибә юлы менән алынған белемдәр нигеҙендә, был йүнәлештәге һәм тәбиғәт күренештәренең конкрет механизмдары буйынса теорияны формалаштырыу өсөн нигеҙ бирә.
Тикшеренеүҙәр тәбиғәтте тәжрибә аша фәнни танып белеү юлы булып тора һәм фәнни методологияның нигеҙен тәшкил итә.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- Методология
- Описательный метод
- Философия науки
Иҫкәрмәләр
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- ↑ Handbook on Non-Profit Institutions in the System of National Accounts / под ред. Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы
- ↑ Что такое ИССЛЕДОВАТЬ — Толковый словарь русского языка (Ожегов С., Шведова Н) — Словари — Словопедия. Дата обращения: 7 апрель 2010. Архивировано 26 май 2009 года.
- ↑ Объект и предмет исследования — Студопедия. studopedia.ru. Дата обращения: 10 июнь 2023. Архивировано 10 июнь 2023 года.
- ↑ Научное исследование: принципы, структура, виды, этапы, направления, типы. — КиберПедия. cyberpedia.su. Дата обращения: 10 июнь 2023. Архивировано 10 июнь 2023 года.
- ↑ Исследовательские методики. studopedia.su. Дата обращения: 10 июнь 2023. Архивировано 10 июнь 2023 года.
Әҙәбиәт
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- Исследование научное // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
- Исследование // Философский энциклопедический словарь. — М.: Советская энциклопедия. Гл. редакция: Л. Ф. Ильичёв, П. Н. Федосеев, С. М. Ковалёв, В. Г. Панов. 1983.
- Исследование // Новая философская энциклопедия. 2-е изд., испр. и допол. — М.: Мысль, 2010. — ISBN 978-5-244-01115-9.
- Исследование // Энциклопедия эпистемологии и философии науки. М.: «Канон+», РООИ «Реабилитация». И. Т. Касавин. 2009.