Туран милли паркы

Туран милли паркы
Нигеҙләү датаһы	1972, 1976 һәм 2002
Дәүләт	Иран[…]
Административ-территориаль берәмек	Kharturan Rural District[d] һәм Семнан[d]
Ойошма ағзаһы	Кеше һәм биосфера[d]
Мираҫ статусы	Бөтә донъя мираҫы һынау исемлегендәге объект[d]
Майҙан	1010,73 км², 14 415,23 км², 101 073 гектар, 310 487 гектар, 1 441 523 гектар
Бөтә донъя мәҙәни мираҫы исемлегенә индереү критерийы	(x)[d]
URL биосферного заповедника ЮНЕСКО	unesco.org/new/en/natura…
Туран милли паркы Викимилектә

Туран тәбиғәтте һаҡлау зонаһы (фарс. منطقه حفاظت شده توران) — өс һаҡланған биләмәне: территорияның күпселек өлөшөн үҙ эсенә алған һаҡланған биләмәне, көнсығыш өлөшөндә ҡырағай тәбиғәт резерватын һәм үҙәктә милли паркты үҙ эсенә ала. Милли парк территорияның майҙанының 8 % тәшкил итә, ҡырағай йәнлектәр резерваты 17 %, һаҡланған биләмә 75 % тәшкил итә. Һар Туран Ирандың Африкаһы тип атала. 1470 640 гектар майҙанлы Туран биосфера ҡурсаулығы Ирандағы иң ҙур биосфера ҡурсаулығы булып тора һәм Танзанияла урынлашҡан Серенгети милли паркынан һуң донъяла икенсе биосфера ҡурсаулығы тип иҫәпләнә . Туран Тебестағы Найбанд ҡырағай йәнлектәр резерватынан ҡала Иранда икенсе ҙур ҡурсаулыҡ комплексы титулына эйә . Милли парк һәм Туран ҡырағай тәбиғәт резерваты бынан тыш Ирандың 11 биосфера ҡурсаулығының береһе булып тора .

Туран милли паркы панорамаһы .

Тарихы

Был биләмә 1971 йылда тәбиғәтте һаҡлау зонаһы булараҡ Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау ойошмаһы идаралығына күсә, 1976 йылда уның бер өлөшө ҡырағай тәбиғәт резерваты итеп һайлана, шул уҡ йылда ЮНЕСКО тарафынан Туран комплексы биосфера ҡурсаулығы статусын ала, ә 2002 йылда был комплекстың үҙәк өлөшө милли паркка әүерелә.

Географик урыны

Туран милли паркы Семнан провинцияһының көнсығыш осонда, Шәһруд шәһәрстанының көньяҡ-көнсығышында урынлашҡан, уның көнсығыш секторының ҙур булмаған өлөшө Рәзәүи Хөрәсән провинцияһының Сабзевар шәһәрстанында урынлашҡан. Был комплекс Тәһран-Мәшһәд автомобиль юлының көньяҡ яғында, а Торуд районынан көнсығышҡа, Заманха районынан көнбайышҡа һәм Дәште Ҡавирҙан төньяҡ-көнсығышҡа табан урынлашҡан. Был ер өс ҙур сүллекте үҙ эсенә ала. Был, асылда, өс тау теҙмәһе: көнбайышта 2281 метрлыҡ Шоторкух түбәһе, төньяҡ-көнбайышта 2265 метрлыҡ Гельэ Бала һәм 2411 метрлыҡ Пәйғәмбәр тауы.

Фауна

Туранда 41 һөтимәр хайуан, 167 төр ҡош, 42 һөйрәлеүсе һәм ике төр амфибия, тәү сиратта Азия гепарды һәм ҡолан төрө булған онагр йәшәй. Һар Туран, Фарс провинцияһындағы Бахрам Гур һаҡланған биләмә менән бергә, онагрҙың йәшәү урыны булып тора. Ҡасандыр был хайуан бөтә Иранда ла тиерлек һәм күрше илдәрҙә лә осраған. 1977 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Иранда онагрҙар һаны яҡынса 6 мең тәшкил итә, Һар Туранда 2 меңдән ашыу. Әммә 2010 йылда Семнан провинцияһының тирә-яҡ мөхитте һаҡлау идаралығы онагрҙың һанын 149 тип иғлан итә.

Ирандың башҡа төбәктәре менән сағыштырғанда, Һар Туранда гепардтар иң күп булыуы ихтимал. Төбәктә тыуған башҡа һөтимәрҙәргә йәйрәндәр, ғәзәл, Азия алды леопардтары, каракаль, муфлон, безоар кәзәләр, ҡом бесәйҙәре, ҡырағай бесәйҙәр, манулдар, һыҙатлы гиена, бүре, сүл бүреһе, ябай төлкө, аффан төлкөләре инә. Туран милли паркы ҡоштары араһында шулай уҡ туғаҙаҡ, ағуна, сүл ағуналары, бүҙәнә, төн сәпсәүе, күк күгәрсен, урман күгәрсене, аҡ сәпсек, йәшел турғай, сел, ҡупшыҡайҙар, бүрекле һабан турғайы, ерән ҡойроҡло ваҡ һайыҫҡан, төрлө турғай төрҙәре, аҡ күҙле сумғалаҡтар, селәндәр, йыртҡыс ҡоштарҙың төрлө төрҙәре, шул иҫәптән шаһиндар, бөркөттәр, таш бөркөттәр, өкөләр, аҡ башлы грифтар, ҡоҙғондар, бүҙәнә ҡарсығаһы, һар бар. Был төбәк фарсы саҡсауыл суҡ турғайының иң яҡшы резерватының береһе тип иҫәпләнә. Был төр Иранда берҙән-бер эндемик булып тора, ул пар япраҡлы ҡыуаҡлыҡтар янында йәшәй.

Төрлө төр кеҫәрткеләр һәм ағамаларҙан тыш, Һар Туранға хас һөйрәлеүселәрҙән һоро варан, Урта диңгеҙ гөбөргәйеле, кобра, ялған мөгөҙлө йылан, шалтырауыҡ йылан һәм эфа йыланының төрлө төрҙәре инә .

Флора

Пар япраҡлылар, әрем, хуш еҫле үлән, дөйә тубылғыһы, астрагал, сәркәт ҡыяғы (тамариск), саҡсауыл үҫә.