Туғай Кинйәһе (Көйөргәҙе районы)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Бөткән ауыл
Туғай Кинйәһе
Ил

Рәсәй

Координаталар

52°39′53″ с. ш. 55°28′51″ в. д.HGЯO

Картаны күрһәтергә/йәшерергә
Туғай Кинйәһе (Рәсәй)
Туғай Кинйәһе
Туғай Кинйәһе

Туғай Кинйәһе, 1-се Кинйә, Башҡортостан республикаһы Көйөргәҙе районы биләмәһенә ҡараған тарихи ауыл. Әлеге ваҡытта Башҡортостан ауылдарының рәсми исемлегенән алынған.

1760 йылдарҙа башҡорт Милли — азатлыҡ хәркәтенең иң абруйлы шәхестәренең береһе Кинйә Арыҫланов тарафынан нигеҙләнә.

Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Башҡортостандың көньяҡ- көнбайыш өлөшөндә, Көйөргәҙе йылғаһының урта ағымында йылғаның уң яғында урынлашҡан. Район үҙәге Ермолаево ауылынанынан 30 км тирәһе. Тирә-яғын тауҙар уратып алған. Иркен Өскисәр туғайы ауылға терәлеп үк тора. Урман да яҡын. Күбеһенсә өйәңке, уҫаҡ, ҡайын, ерек ағастары үҫә. Тирә-яҡта Түкән − 5 км, Үрге Кинйә - 2, Ҡарай - 4, Абдул - 3, Яҡуп - 7, Түбәнге Мотал - 4, Урта Мотал 3, Үрге Мотал - 7, Васильевка - 3 км ауылдары урынлашҡан. Хәҙерге ваҡытта уларҙың күбеһе юҡ.

Ауылдан 400—500 метр самаһы ерҙә Кинйә мәмерйәһе ята. Ул ауыл халҡына һыуытҡыс ролен үтәгән. Ҡаршалағы Ғәзиз тауы ыжғыр, төньяҡ елдәренән һаҡлаған, иртә яҙ менән малдарҙы тибенгә сығарырға мәмкинселек биргән. Мал бағыу өсөн бөтә мөмкинселектәр ҙә бар. Ауылды уратып алған тау6ар ҡышын да малдарҙы тибендә йөрөтөү мөмкинселеге бирһә, ауылға терәлеп торған бесәнле туғайҙары, болондары ҡоро бесән менән тәьмин иткән.

Ауыл тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ауыл урынын һайлау тураһындағы легенда, телдән-телгә, быуындан-быуынға тапшырылып, беҙҙең көндәргәсә килеп еткән. Шулар6ың береһен 1913 йылғы Мәсүрә Чурина (Төлкөсурина) яҙҙырҙы. Кинйә Арыҫланов оло ауыл Арыҫландан (атаһы ауылы) бүленеп сығып, яңы ауыл төҙөү өсөн үҙҙәре биләгән ерҙәр буйлап сығып китә. Үҙе менн ауылдың аҡһаҡалдары Иҫәнаман, Төлкөсура, Байғол, ҡолҺары , Ишһары һәм тағы бер нисә олатайҙы, улы Һеләүһенде ала.

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Азат Хәлилов. «Туғай Кинйәһе ауылы». — Күмертау, 2015 йыл.