Эстәлеккә күсергә

Тыйыу һалынған ҡала

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Һарай ансамбле
Запретный город
ҡыт. 紫禁城
ИлҠытай
ҠалаПекин
Нигеҙләнгән1420
Статусдәүләт һаҡлауында

ЮНЕСКО

СайтРәсми сайт
Рәсми сайт
Рәсми сайт
Рәсми сайт
Рәсми сайт
Рәсми сайт
 Запретный город Викимилектә

Пекин, Тыйым һалынған ҡала
Тыйыу һалынған ҡаланың төньяҡ-көнбайыш мөйөшө башняһы

Тыйыу һалынған ҡала (ҡыт. ябайл. 紫禁城, пиньин: Zǐjìnchéng, палл.: Цзыцзиньчэн, һүҙмә-һүҙ: «Ҡуйы ҡыҙыл төҫ тыйым һалынған ҡала»; бөгөнгө көндә ғәҙәттә ҡыт. ябайл. 故宫, пиньин: Gùgōng, палл.: Гугун, һүҙмә-һүҙ: «Элекке һарай»[1]) — донъялағы иң мөһабәт һарай комплексы (961 x 753 метра, 720 мең м², 980 бина)[2]. Пекин ҡалаһының үҙәгендә, төп Тяньаньмэнь майҙанынан төньяҡҡа һәм күл кварталынан көнсығышҡа (илдең хәҙерге етәкселәрҙең резиденциялары) урынлашҡан. Ҡытай императорҙарының, Мин династияһынан алып Цин династияһының аҙағына тиклем, йәғни 1420 йылдан 1912 йылға тиклемге төп һарай комплексы; ошо ваҡыт дауамында императорҙарҙың һәм уларҙың ғаилә ағзаларының йәшәү урыны, шулай уҡ ҡытай хөкүмәтенең церемониаль һәм сәйәси үҙәге булып хеҙмәт иткән. Ошонан Мин һәм Цин династияларының 24 императоры Ҡытай дәүләте (Поднебесная) менән идара итә.

1406—1420 йылдарҙа Ҡытай императорҙарының Мин династияһы һарайы булараҡ төҙөлгән һарай комплексы шул ваҡыттан алып бик күп үҙгәрештәр кисерә[2]. Традицион ҡытай һарай архитектураһы өлгөһө булараҡ[3], комплекс Көнсығыш Азияның да, башҡа төбәктәрҙең дә мәҙәни һәм архитектура үҫешенә йоғонто яһай. 1925 йылдан Тыйыу һалынған ҡала Һарай музейы ҡарамағында була, уның сәнғәт әҫәрҙәре һәм артефакттар коллекцияһы Мин һәм Цин династиялары император коллекциялары базаһында формалаша. Элекке музей коллекцияһының бер өлөшө хәҙер Тайбэйҙағы Император һарайы музейында урынлашҡан; ике музей ҙа бер үк учреждениенан башлана, әммә Ҡытайҙа Граждандар һуғышынан һуң айырыла.

1987 йылда Тыйыу һалынған ҡала ҡытай объекттарынан беренсе булып ЮНЕСКО тарафынан кешелектең Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелә[3]. ЮНЕСКО уны донъяла һаҡланып ҡалған иң ҙур боронғо ағас ҡоролмалар йыйылмаһы иҫәбенә индергән.

[[Файл:Forbidden-City-Bronze-Tortoise-4015.jpg|thumb|right|Тыйыу һалынған ҡалала гөбөргәйелдәр

Атамаһы

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]
Бинаның ялтырауыҡлы биҙәүе (декор)

«Тыйыу һалынған ҡала» тигән таралған атамаһы — Цзыцзиньчэн (Ҡуйы ҡыҙыл Тыйыу һалынған ҡала) ҡытай атамаһыныың тәржемәһе. Шундай уҡ сығанаҡлы икенсе атамаһы — «Тыйыу һалынған һарай»[4].

«Цзыцзиньчэн» атамаһы мәғәнәһе буйынса күп кимәлле:

  • Цзы, йәки «Ҡуйы ҡыҙыл», боронғо Ҡытайҙа Цивей йондоҙо тип аталған Тимерғаҙыҡ йондоҙон күҙ уңында тота һәм традицион ҡытай астрологияһында Күк Императорының күктәге төйәге, тип һаналған. Уның тирә-яғындағы күк өлкәһе — Өс ситән йондоҙлоғо (ҡыт. ябайл. 紫微垣, пиньин: Zǐwēiyuán, һүҙмә-һүҙ: «Цивей һауыты») — Күк Императоры һәм уның ғаиләһе биләмәһе. Тыйыу һалынған ҡала, ер императоры резиденцияһы булараҡ, был өлкәнең ер эквиваленты була.
  • Цзинь, йәки «Тыйыу һалынған», юғары рөхсәтһеҙ һарайға бер кем дә инә лә алмай, унан сығып та китә алмай тигәнде аңлата. Пекиндың үҙәгендә урынлашҡан Тыйыу һалынған ҡала уның башҡа өлөшөнән соҡорҙар һәм ҡуйы ҡыҙыл-ҡыҙыл диуарҙар менән айырылған; бында фәҡәт император һәм уның яҡындары ғына була алған, ә ябай халыҡ өсөн Пекиндың был өлөшө яҡын барырлыҡ булмаған. Бында хатта XIX быуатта ла сит ил кешеләре бер ҡасан да булмаған, шуға күрә 1900 йылда Ихэтуань ихтилалын баҫтырыу ваҡытында Пекин алынғас, күп кенә европалылар һәм американдар, нисек итеп улар тәүге тапҡыр серле һарай комплексын барып күреүе тураһында яҙған.
  • Чэн «ҡала» тигәнде аңлата[5].

Бөгөн был объект, йышыраҡ, Гугун булараҡ билдәле, был ҡытай телендә «Элекке һарай» тигәнде аңлата[6].

Тарихы

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Ҡоролма һәм Мин династияһы

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]
Тыйыу һалынған ҡаланы төҙөргә Император Юнлэ бойорған

Юань монгол династияһы дәүерендә Тыйыу һалынған ҡаланың урыны Ханбалыҡ йәки Империя ҡалаһы территорияһында урынлашҡан. Юань династияһы ҡолатылғандан һуң, Мин династияһы императоры Хунъу баш ҡаланы төньяҡ Пекиндан көньяҡтағы Нанкинға күсерә, ә 1369 йылда Юань һарайҙарын ер менән тигеҙләргә ҡуша. Чжу Ди резиденцияһы Пекинда булған улы принцҡа Янь титулы уйлап табыла. 1402 йылда Чжу Ди тәхетте законһыҙ тартып ала (узурпировал) һәм «Юнлэ» девизы аҫтында император булып идара итә. Ул Пекинды Мин империяһының икенсе дәрәжәле баш ҡалаһы итә, һәм 1406 йылда уның күрһәтмәһе буйынса Тыйыу һалынған ҡала төҙөлә башлай[5]. Шул уҡ ваҡытта император масштабы буйынса сағыштырырлыҡ икенсе: Уданшань тауында унда бер ҡасан да булмаған даос ғибәҙәтханалары һәм монастырҙары комплексын төҙөү проектын йәйелдерә[7].

Бик күп архитекторҙар һәм зодчийҙар тарафынан Тыйыу һалынған ҡала планы эшләнә, ә һуңынан император Хеҙмәт министрлығы уны өйрәнә[8]. Баш архитекторҙар һәм инженерҙар иҫәбенә Каи Синь[8][9], вьетнам евнухы Нгуен Ан[10], Куаи сиань, Лу сиань һәм башҡалар инә[8].

Төҙөлөш 15 йыл дауам итә, йөҙ мең оҫта һөнәрселәрҙең — таш, ағас һырлау оҫталарының, рәссамдарҙың һ.б. — һәм миллионға яҡын төҙөүсенең хеҙмәтен талап итә[11]. Иң мөһим залдарҙың колонналары көньяҡ-көнбайыш Ҡытай джунглиҙарында ғына осраған ҡиммәтле "ҡытай лавраһы (махила)"нан — наньму (инг.)баш. (ҡыт. ябайл. 楠木, пиньин: nánmù), — Phoebe nanmu эшләнгән.

Артабанғы йылдарҙа бындай ҡаҙанышҡа өлгәшә алмай: ҡарағайҙың төрлө тоҡомдарын файҙаланып, хәҙер күргән ҙур колонналар Цин династияһы осоронда яңынан төҙөлә[12]. Ҙур террасалар һәм ҙур таш семәрле биҙәктәр Пекин янында сығарылған таштан эшләнгән. Иң ҙур фрагменттарҙы ғәҙәти саралар менән килтереү мөмкин түгел; бының өсөн маршрут буйлап ҡоҙоҡтар ҡаҙыла, уларҙан алынған һыу ҡыш уртаһында юлға һибелә. Шулай итеп, таштарҙы барлыҡҡа килгән боҙ ҡатламы буйлап һөйрәтеп килтерәләр[13].

Ҙур залдарҙың иҙәндәренә Сучжоу һәм Сунцзян префектураларының ете өйәҙендә сығарылған яндырылған балсыҡтан эшләнгән «алтын кирбес» (ҡыт. ябайл. 金砖, пиньин: jīnzhuān) түшәлгән[14]. Һәр партияны үртәү эше айҙар буйына дауам иткән; һөҙөмтәлә һуҡҡанда металл тауыш сығарған шыма кирбестәр алынған[11]. Бөгөнгө эске түшәмдең күп өлөшө алты быуат йәшендәге оригиналдарҙан ғибәрәт.

Мин династияһы дәүерендә һүрәтләнгән Тыйыу һалынған ҡала күренеше
Цзиньшань убаһынан Тыйыу һалынған ҡала күренеше.

Соҡор ҡаҙғанда алынған тупраҡты һарайҙан төньяҡҡа табан өйөү һөҙөмтәһендә яһалма Цзиньшань убаһы барлыҡҡа килгән[15].

Чжу Ди Пекинға, «сәйәхәтсе Һәм һунарсы» (巡狩) ҡиәфәтендә, һарай төҙөлөп бөткәнгәсә килә: империяның административ үҙәге яйлап Нанкиндан Пекинға күсә. 1420 йылда һарай төҙөлөп бөткәндән һуң, Чжу Ди бында күсә, ә Пекин рәсми рәүештә империяның төп баш ҡалаһына әйләнә[13]. Әммә төҙөлөш тамамланғандан һуң туғыҙ ай ҙа үтмәй, өс төп зал, шул иҫәптән тәхет залы, янып бөтә. Уларҙы тергеҙеүгә 23 йыл ваҡыт үтә.

Тыйыу һалынған ҡала үҙ заманы өсөн уникаль характеристикаларға эйә була. Һарай комплексында бер генә мейес торбаһы ла юҡ. Баштан уҡ, төҙөлгәндән һуң, торлаҡ йорттарҙың иҙәне аҫтынан йылытыу системаһы үткәрелә. Улар аша йылы һауа килгән ер аҫты торбалары үткәрелгән ҡоролмалар ситендә йылылыҡ сығанаҡтары урынлашҡан. Шулай уҡ Тыйыу һалынған ҡалала йәшәүселәр янғанда төтөнө һәм еҫе булмаған ағас күмере менән ҡулланыусы айырым ҡуҙ мейесен (мангал, жаровня) файҙаланған. Осраҡлы рәүештә ҡайнар күмер ташлантыһын сығарыуға юл ҡуймаған махсус ҡапҡас менән йыһазландырылған был усаҡтар. Ошо сәбәпле һарайҙа мейес торбаларына мохтажлыҡ юҡҡа сыҡҡан. Нигеҙҙә ағастан төҙөлгән Тыйыу һалынған ҡалала бындай йылытыу системаһы экологик яҡтан файҙалы булған һәм янғынға ҡаршы хәүефһеҙлек булдырған.

1420—1644 йылдарҙа Тыйыу һалынған ҡала Мин династияһының резиденцияһы булған. 1644 йылдың апрелендә уны Ли Цзычэн етәкселегендәге баш күтәреүселәр ғәскәрҙәре баҫып ала, һәм император Чунчжэнь — Мин династияһының һуңғы императоры — Цзиньшань убаһында аҫылына. Ли Цзычэн Хәрби бөйөклөк залында үҙен Шунь династияһы императоры тип иғлан итә[16]. Әммә тиҙҙән ул, элекке Мин генералы У Саньгуй һәм маньчжур армияларының берләшкән көстәренән шөрләп, Тыйыу һалынған ҡаланың бер өлөшөн яндырып, ҡасып китә[17].

Цин династияһы

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]
Көньяҡҡа барып ҡайтҡандан һуң, император Канси Тыйыу һалынған ҡалаға ҡайта.

1644 йылдың октябренә Маньчжурҙар төньяҡ Ҡытайҙа хакимлыҡҡа өлгәшә, һәм принц-регент Доргонь Цин династияһын Мин вариҫы булараҡ иғлан итә. Тыйыу һалынған ҡалала йәш Император Шуньчжины бөтә Ҡытайҙың хакимы тип иғлан итеү тантанаһы үтә[18]. Цин хакимдары, ҡайһы бер төп биналарҙың исемдәрен иҫәпкә алмағанда, башлыса һарайҙың Мин структураһы яҡлы була. Мин династияһы биргән исемдәрҙә цзи (ҡыт. ғәҙәти 極, ябайл. 极), өҫтөнлөк («превосходство») йәки үҙенә бер төрлө («исключительность») тигәнде аңлата, шул уҡ ваҡытта яңы цин атамаларында «тыныслыҡ» һәм «гармония» тигәнде аңлатҡан терминдар өҫтөнлөк ала; мәҫәлән, Хуаньджидянь, «Империя өҫтөнлөклөгө залы», Тайхэдянь, «Юғары гармония залы» тип үҙгәртелә[19].

Тыйыу һалынған ҡалала Турфан делегацияһы (1656 йыл)

Бынан тыш, күрһәткестәр һәм атамалар яҙылған табличкалар ике телдә (ҡытай телендә һәм маньчжур телендә) эшләнгән[20], ә императрицаның рәсми йоҡо бүлмәһенең төп өлөшө, Ер тыныслығы залы, шаманизм ғибәҙәтханаһын хәтерләтә[21].

Шулай итеп, Тыйыу һалынған ҡала Цин династияһы власы үҙәгенә әйләнә. Әммә Цин династияһы осоронда күп кенә императорҙар, күпселек ваҡытын ҡаланан ситтә, Йәйге һарайҙа йәки Юаньминъюань һарайында үткәреп, Тыйыу һалынған ҡалаға формаль ҡабул итеүҙәр өсөн генә килгән.

Тыйыу һалынған ҡалалағы Ҙур тәхет залы күренеше, Жак-Никола Беллин, 1756

1860 йылда, Икенсе опиум һуғышы, ваҡытында инглиз-француз көстәре Тыйыу һалынған ҡаланы яулап ала һәм һуғыш аҙағына тиклем оккупациялай[22]. 1900 йылда, Боксерҙар ихтилалы ваҡытында, киләһе йылға тиклем уны, һигеҙ держава килешеүе (альянс) ғәскәрҙәре оккупацияһы аҫтында ҡалдырып, императрица Цыси Тыйыу һалынған ҡаланан ҡасып китә.

Егерме дүрт — Мин династияһының ун дүрт һәм Цин династияһының ун императорына — йорт хеҙмәтен үтәгән, 1911—1912 йылдарҙағы Синьхай революцияһында Цин династияһы ҡолатылғандан һуң һәм 1912 йылда Ҡытайҙың һуңғы императоры Пу И тәхеттән баш тартҡандан һуң, Тыйыу һалынған ҡала илдең сәйәси үҙәге булыуҙан туҡтай. Әммә Цин император йорто менән яңы Ҡытай Республикаһы хөкүмәте араһында төҙөлгән килешеү буйынса Пу Иға Тыйыу һалынған ҡала диуарҙары сиктәрендә йәшәргә рөхсәт ителә. Пу И һәм уның ғаиләһе Эске һарайҙы файҙаланыу хоҡуғын һаҡлап ҡала, Ә Тышҡы һарай республика властарына тапшырыла. 1914 йылда Тышҡы һарайҙа музейға нигеҙ һалына[23].

Революциянан һуң

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]
1917 йылдың 12 июлендә, генерал Чжан Сюнь империяны реставрациялауға ынтылыш яһағандан һуң, Республика ғәскәрҙәре Тыйыу һалынған ҡаланы кире ҡайтарыу маҡсатында һуғыш алып бара

Ҡытай Республикаһының Бэйян хөкүмәте осоронда Пу И-ның һарайҙа ҡалыуына риза булмау үҫә[24]

1923 йылда Пу И-ҙың инглиз теле уҡытыусыһы Реджинальд Джонстон уға һөйләүенсә, евнухтар һарайҙан йәшерен рәүештә ҡиммәтле әйберҙәрҙе алып сығып, антиквар магазиндарында һата. Пу и һарай коллекцияларының аудитын заказ итә. Аудит башланыр алдынан янғын император Цяньлундың сәнғәт әҫәрҙәре коллекцияһының ҙур өлөшө һаҡланған Ижад ителгән сәскә атыу һарайы баҡсаларын юҡ итә[25]. Пу И үҙенең мемуарҙарында янғынды евнухтар үҙҙәренең тотоноуҙарын (растрата) йәшереү өсөн ойошторған тип раҫлай. Пу И-ның һарайҙы биләүенә риза булмаған йәмәғәтселектең асыуын был янғын тағы ла көсәйтә[26]. Баҡсалар фәҡәт 2005 йылда ғына тергеҙелә году[27].

Тылсымлы бәшмәктәр менән биҙәлгән балдахин музейҙың йөҙҙәрсә мең экспонаттарының береһе генә

1924 йылда путч һөҙөмтәһендә генерал Фэн Юйсян Пекинға эйә була. Цин император йорто менән элекке килешеүҙе юҡҡа сығарып, Фэн Пу И-ҙы һарайҙан ҡыуып сығара[24]. Мин һәм Цин императорҙары йыйған сәнғәт әйберҙәренең ҙур коллекцияһы республика ҡулына күсә. Улар нигеҙендә 1925 йылдың 10 октябрендә элекке император һарайында (Ике Тиҫтә Байрамя) музейы (ҡыт. ябайл. 故宫博物院, пиньин: Gùgōng Bówùyùan, палл.: Гугун Боуюань, һүҙмә-һүҙ: «Музей „Элекке император һарайы“ музейы») йыш ҡына башҡа телдәрҙә йыш ҡына «Гугун» музейы булараҡ билдәле[28]. (Әммә Һарай биналарының береһендә — Хәрби дан залында («К») (ҡыт. 武英殿, Уиндянь) — 1914 йылда уҡ музейҙың күпкә бәләкәйерәк элгәргеһе була)[29]. Унда булған бик күп аҫылташтар һәм ҡыҙыҡлы артефакттар яйлап каталогҡа индерелә (1925 йылғы описҡа ярашлы, яҡынса 1,17 млн һаҡлау берәмеге) һәм халыҡ күҙәтеүенә ҡуйыла[30].

1933 йылда Японияның Ҡытайға баҫып инеүе (1937—1945) был милли ҡомартҡыларҙың (111 549 һаҡлау берәмеге, шул иҫәптән мөһим артефакттар һәм император тәхеттәре) хәүефһеҙлеген ҡурҡыныс аҫтына ҡуя, һәм музей коллекцияһының байтаҡ өлөшө Тыйыу һалынған ҡаланан сығарыла. Башта улар Нанкинға, ә һуңынан Шанхайға ебәрелә. Әммә тиҙҙән япон ғәскәрҙәре Шанхайға янай башлай. Башҡарма Совет коллекцияларҙы алыҫ көнбайышҡа эвакуациялау тураһында ҡарар ҡабул итә. Артефакттар өс партияға бүленә. Береһе төньяҡ маршрут буйынса Шэньси яғына йүнәлә. Икенсеһе Янцзы буйлап илдең көньяҡ-көнбайышына, Сычуань һәм Гуйчжоу йүнәлешендә ебәрелә. Һуңғы партия көньяҡҡа, Гуанси яғына күсерелә. Япон һөжүменең тиҙлеге, бомбаға тотоуҙан һәм баҫып алыуҙан ҡасыу өсөн, артефакттарҙы тиҙ күсерергә мәжбүр итә, йыш ҡына ҡарарҙар ебәреүгә бер сәғәт ҡалғас ҡына ҡабул ителә. Ахырҙа, өс коллекция һуғыш аҙағыына тикем Сычуанда сағыштырмаса хәүефһеҙлектә була[31].

Шул уҡ ваҡытта япон армияһы Пекиндағы Тыйыу һалынған ҡаланы баҫып ала. Музейҙың күп кенә хеҙмәткәрҙәре Пекинда һуғыш дауамында ҡала, һәм йә уларҙың булыуы, йә япон властарының Пу И-ға (Япон яҡлы Маньчжоу-го дәүләте императоры булып киткән) хөрмәт күрһәтеүе арҡаһында, коллекцияның Пекинда һуғыш ваҡытында ҡалған өлөшө лә һаҡланып ҡала[29]. Япон армияһы бер нисә ҙур бронза көршәк һәм пушка фрагменттарын ғына алып сыға. Был трофейҙарҙың күп өлөшө һуғыштан Һуң Тяньцзинь ҡалаһында табыла[22].

1945 йылда, Японияны еңгәндән һәм граждандар һуғышы тамамланғандан һуң, артефакттар кире Нанкинға һәм Пекинға күсерелә. Шуныһы иғтибарға лайыҡ, уларҙың береһе лә зыян да күрмәгән, юғалмаған да[32]. Пекиндың Тыйыу һалынған ҡалаһындағы музей коллекциялары илдең башҡа музейҙарынан һәм башҡа сығанаҡтарҙан экспонаттар тапшырыу иҫәбенә киңәйә.

Тайванда Һарай музейы

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

1940 йылдар аҙағында, гоминьдан ҡытайҙа граждандар һуғышында еңелеп бөткәс, Чан Кайши Тыйыу һалынған ҡаланан Һәм Нанкиндағы Милли музейҙан (2972 йәшник 13 427) «Гугун» музейы артефакттарын Тайваньға күсерергә ҡуша. һәм улар Тайбэйҙағы Император Һарайы Музейының төп өлөөшөн тәшкил итә. Ваҡиғалар барған һайын Пекиндан бер ниндәй ҙә артефакттар ебәрелмәй; әммә Нанкинда һаҡланған иң яҡшы коллекцияларҙың күбеһе (13 427-нән 2972 йәшник) Тайваньға оҙатыла, унда Улар Тайбэйҙағы Император Һарайы Музейының үҙәге була[29][33][34].

XXI быуатта Ҡытай Халыҡ Республикаһы менән Тайвань араһындағы мөнәсәбәттәрҙең яҡшырыуы һөҙөмтәһендә Пекин һәм Тайбэй «Гугун» музейҙары араһында бәйләнештәрҙең үҫеше лә мөмкин була. 2009 йылдан башлап Тайбэйҙа ике коллекциянан (Пекин һәм Тайбэй) коллекциялары менән берлектә бер нисә мөһим экспозиция ойошторола. Әммә, уларҙың хоҡуҡи статусы көйләнмәгәнлектән, Тайбэйҙан Пекинға күргәҙмәләр өсөн, экспонаттарҙың төп нөсхәһе түгел, фотоһүрәттәр һәм видеояҙмалар ғына ебәрелә: Тайвань яғы Ҡытай Халыҡ Республикаһы властарының Пекинға ебәрелгәндәрҙе Тайваньға ҡайтарырға рөхсәт итәсәгенә ышанмай[35].

Ҡытай Халыҡ Республикаһы осоронда

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

В 1949 году у Врат небесного спокойствия, прямо напротив Запретного города, была провозглашена Китайская Народная Республика. На протяжении следующих двух десятилетий были внесены различные предложения — сровнять с землёй или реконструировать Запретный город, чтобы разбить общественный парк, построить транспортную развязку или «развлекательные объекты»[36].

В этот период Запретный город претерпел некоторый ущерб, включая разборку трона в Зале центральной (полной) гармонии, снятие табличек с названиями с нескольких зданий и садов, и разрушение некоторых небольших ворот и построек[37].

Пик ущерба пришёлся на период Культурной революции. В 1966 году был модифицирован Зал Поклонения предкам и разрушены некоторые артефакты — ради выставки революционных грязевых скульптур. Однако дальнейшее разрушение было предотвращено, благодаря вмешательству Премьера Чжоу Эньлая, пославшего армейский батальон охранять город. Эти войска также предотвратили разграбление дворца Красной гвардией, устремившейся на штурм и разрушение «Четырёх пережитков». С 1966 по 1971 годы все ворота в Запретный город были запечатаны, дабы спасти его от дальнейшего разрушения[38].

В 1987 году ЮНЕСКО объявила Запретный город объектом Всемирного наследия под наименованием «Императорский дворец династий Мин и Цин»[39] — в связи с его важной ролью в развитии китайской архитектуры и культуры.

Ресторанный дворик на территории Шести Западных Дворцов

Несмотря на усилия, прилагаемые для предотвращения коммерциализации дворца, существует некоторое количество коммерческих предприятий — таких, как сувенирные магазины и фотокиоски. Эти коммерческие предприятия часто становились предметом разногласий. Кофейня Starbucks[40], открывшаяся в 2000 году[41], спровоцировала возражения[42] и в конечном счёте 13 июля 2007 года была закрыта. Китайские СМИ отметили также пару сувенирных магазинов, в 2006 году отказавшихся принять граждан Китая[43]. Согласно сообщениям, целью являлось сохранение атмосферы, в которой иностранцы могли становиться жертвами вздувания цен. Впоследствии некоторые комментаторы, например, влиятельный ведущий Phoenix TV Лукиу Лювей, подвергли сомнению саму практику сдачи в аренду участков в Запретном городе в качестве мест розничной торговли[44].

В 2005 году IBM и Дворцовый музей анонсировали совместный проект создания на базе Интернета виртуальной модели Запретного города и ассоциированных с ним объектов в Пекине[45]. В 2008 году этот сетевой проект культурного наследия был выпущен в свет под названием «Запретный город: Вне пространства и времени». Он реализован на английском и китайском языках. Виртуальный Запретный город включает в себя около 800 зданий и представляет интерактивные трёхмерные модели построек Запретного города и культурных артефактов[45].

Туристы в Дворцовом музее

В наши дни дворцовый комплекс является одной из главных туристических достопримечательностей Пекина. Запретный город ежегодно посещают около 7 миллионов человек; в летний период, число туристов достигает 77 тысяч в день[46]. Ответственность за сохранение и реставрацию Запретного города возложена на Дворцовый музей. Ограничена высота зданий, расположенных вокруг него. В 2005 году начался рассчитанный на шестнадцать лет проект по ремонту и реставрации всех зданий Запретного города, с целью их возвращения к состоянию до 1912 года. Эта реставрация — крупнейшая из всех предпринятых за два века; она предполагает поочерёдное закрытие участков Запретного города для проведения оценки, ремонта и реставрации[47]. Некоторые заброшенные или разрушенные участки перестраиваются, что также является составляющей проекта. Сады Дворца созидаемого процветания, разрушенные пожаром в 1923 году, были восстановлены в 2005 году, однако остаются закрытыми для публики[27]. Кроме того, в ином стиле был спроектирован интерьер, а здания используются для проведения визитов государственных деятелей[25].

Иҫкәрмәләр

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]
  1. ↑ Как нарицательное существительное, һүҙлектәр 故宫 (gùgōng) «элекке император династияһы һарайы» тип тәржемә ителә
  2. 1 2 故宫到底有多少间房. ru:Сколько комнат в Запретном городе) (ҡыт.). Singtao Net (27 сентябрь 2006). Дата обращения: 5 июль 2007. Архивировано из оригинала 18 июль 2007 года.
  3. 1 2 UNESCO Объекты мирового наследия: Императорские дворцы династий Мин и Цин в Пекине и Шеньяне. UNESCO. Дата обращения: 4 май 2007. Архивировано 26 декабрь 2018 года.
  4. ↑ Gan, Guo-hui Perspective of urban land use in Beijing (инг.) // GeoJournal (инг.)баш.. — Springer, 1990. — Т. 20. — № 4. — С. 359—364. — DOI:10.1007/bf00174975
  5. 1 2 Yu (1984), p. 18
  6. ↑ В общем смысле, «гугун» обозначает также все бывшие дворцы; ещё одним выдающимся примером таковых являются бывший императорский (Мукденский дворец) в Шеньяне.
  7. ↑ Guo, Changjian; Song, Jianzhi & Feng, Lingyu (2003), «World heritage sites in China», Wuzhou Chuanbo Chubanshe, ISBN 7508502264, <https://books.google.com/books?id=HGHSpeu8iAEC&pg=PA118> Источник. Дата обращения: 29 сентябрь 2017. Архивировано 19 сентябрь 2014 года.
  8. 1 2 3 Vatican City and the Forbidden City; St. Peter's Square and Tiananmen Square: A Comparative Analysis. Page 5 (ингл.) (PDF). Asia-Pacific: Perspectives. University of San Francisco. Архивировано 27 июнь 2010 года.
  9. ↑ Stefan Czernecki and reviewed by Dave Jenkinson. The Cricket's Cage (ингл.). CM Magazine. University of Manitoba. Дата обращения: 10 ноябрь 2015. Архивировано 4 март 2016 года.
  10. ↑ Tsai, Shih. Perpetual Happiness: The Ming Emperor Yongle (инг.). — Seattle : University of Washington Press, c2001, p126, 2002. — ISBN 978-0-295-98124-6.
  11. 1 2 Yang (2003), p. 15
  12. ↑ Единственный сохранившийся зал большого размера, построенный из цельных брёвен наньму, находится в гробнице Чжу Ди — одной из гробниц Мин за пределами Пекина. Этот зал лишь немногим меньше Зала Верховной гармонии Запретного города (The Thirteen Ming Tombs in Beijing 2008 йыл 29 ғинуар архивланған.)
  13. 1 2 China Central Television, The Palace Museum (2005). Gugong: "I. Building the Forbidden City" (Documentary). China: CCTV. Архивировано из оригинала 2010-10-24. Дата обращения 2015-11-10. Используется устаревший параметр |url-status= (справка) Источник. Дата обращения: 10 ноябрь 2015. Архивировано 24 октябрь 2010 года.
  14. ↑ Yu (1984), p. 21
  15. ↑ Yu (1984), p. 20
  16. ↑ Yang (2003), p. 69
  17. ↑ p 3734, Wu, Han (инг.)баш. 朝鲜李朝实录中的中国史料 (Китайские исторические материалы в Анналах династии И). — Beijing: Zhonghua Book Company (инг.)баш., 1980.
  18. ↑ Guo Muoruo. 甲申三百年祭 (ru:Празднование 300-го юбилея года Джиа-Шенг). New China Daily. 1944
  19. ↑ China Central Television, The Palace Museum (2005). Gugong: "II. Ridgeline of a Prosperous Age" (Documentary). China: CCTV. Архивировано из оригинала 2010-10-24. Дата обращения 2015-11-10. Используется устаревший параметр |url-status= (справка) Источник. Дата обращения: 10 ноябрь 2015. Архивировано 24 октябрь 2010 года.
  20. ↑ 故宫外朝宫殿为何无满文？ (Почему в залах Внешнего Двора нет надписей на маньчжурском?) (ҡыт.). People Net (16 июнь 2006). Дата обращения: 12 июль 2007. Архивировано из оригинала 1 декабрь 2008 года.
  21. ↑ Zhou Suqin. 坤宁宫. ru:Дворец Земного Спокойствия (ҡыт.). The Palace Museum. Дата обращения: 12 июль 2007. Архивировано из оригинала 29 сентябрь 2007 года.
  22. 1 2 China Central Television, The Palace Museum (2005). Gugong: "XI. Flight of the National Treasures" (Documentary). China: CCTV. Архивировано из оригинала 2010-10-24. Дата обращения 2015-11-10. Используется устаревший параметр |url-status= (справка) Источник. Дата обращения: 10 ноябрь 2015. Архивировано 24 октябрь 2010 года.
  23. ↑ Yang (2003), p. 137
  24. 1 2 Yan, Chongnian (инг.)баш. 国民—战犯—公民 (Подданный – Военный преступник – Гражданин) // 正说清朝十二帝 (Правдивые истории двенадцати императоров Цин) (ҡыт.). — Beijing: Zhonghua Book Company (инг.)баш., 2004. — ISBN 7-101-04445-X.
  25. 1 2 Forbidden City 4__Destruction and Rebuilding (ингл.). CRI Online (15 февраль 2007). Дата обращения: 20 июль 2007. Архивировано из оригинала 1 сентябрь 2009 года.
  26. ↑ Aisin-Gioro, Puyi. From Emperor to citizen : the autobiography of Aisin-Gioro Pu Yi (инг.). — Beijing: Foreign Language Press, 1964. — ISBN 0-19-282099-0.
  27. 1 2 Jianfu Palace Garden (ингл.). China Heritage Fund. Дата обращения: 20 июль 2007. Архивировано из оригинала 6 октябрь 2011 года.
  28. ↑ Музей Гугун. Дата обращения: 7 март 2009. Архивировано 21 июль 2017 года.
  29. 1 2 3 The Transition from Palace to Museum: The Palace Museum’s Prehistory and Republican Years 2016 йыл 12 октябрь архивланған. (От дворца к музею: предыстория Дворцового музея и Дворцовый музей в период Китайской республики)
  30. ↑ Cao Kun. 故宫X档案: 开院门票 掏五毛钱可劲逛. ru:Секретные материалы Запретного города: Входная плата на открытии 50 центов (ҡыт.). Beijing Legal Evening. People Net (6 октябрь 2005). Дата обращения: 25 июль 2007. Архивировано из оригинала 19 июль 2011 года.
  31. ↑ См. карту маршрутов эвакуации National Palace Museum – Tradition & Continuity (ингл.). National Palace Museum. Дата обращения: 1 май 2007. Архивировано из оригинала 20 март 2007 года.
  32. ↑ National Palace Museum – Tradition & Continuity (ингл.). National Palace Museum. Дата обращения: 1 май 2007. Архивировано из оригинала 20 март 2007 года.
  33. ↑ Музей «Гугун» в Тайбэе. Дата обращения: 9 август 2011. Архивировано 27 август 2011 года.
  34. ↑ 三大院长南京说文物. ru:Три директора музея обсуждают артефакты в Нанкине (ҡыт.). Jiangnan Times. People Net (19 октябрь 2003). Дата обращения: 5 июль 2007. Архивировано из оригинала 1 декабрь 2008 года.
  35. ↑ Trust but Verify: China-Taiwan Museum Exchanges 2016 йыл 18 октябрь архивланған. (2013-01-28), WSJ Blog
  36. ↑ Wang, Jun. Forbidden City reconstruction plans (ҡыт.). Guangming Daily (1 сентябрь 2006). Дата обращения: 1 май 2007. Архивировано из оригинала 30 сентябрь 2007 года.
  37. ↑ Chen, Jie Внесено несколько ужасающих предложений по реконструкции Запретного города (ҡыт.). Yangcheng Evening News. Eastday (4 февраль 2006). Дата обращения: 1 май 2007. Архивировано 27 май 2019 года.
  38. ↑ Yinming Xie, Wanlin Qu. "文化大革命"中谁保护了故宫. en:Who protected the Forbidden City in the Cultural Revolution?) (ҡыт.). CPC Documents. People Net (7 ноябрь 2006). Дата обращения: 25 июль 2007. Архивировано из оригинала 19 май 2011 года.
  39. ↑ Запретный город был включён в перечень, как «Imperial Palace of the Ming and Qing Dynasties 2009 йыл 26 март архивланған.» (UNESCO World Heritage Official Document). В 2004 году к этому комплексу, в качестве дополняющего объекта, был добавлен Мукденский дворец в Шэньяне, после чего комплекс стал именоваться «Императорские дворцы династий Мин и Цин в Пекине и Шэньяне»: UNESCO World Heritage List: Imperial Palaces of the Ming and Qing Dynasties in Beijing and Shenyang (ингл.). UNESCO. Дата обращения: 4 май 2007. Архивировано 26 декабрь 2018 года.
  40. ↑ Starbucks Store Locator – Store detail (ингл.). Starbucks. Дата обращения: 1 май 2007. Архивировано 12 июнь 2007 года.
  41. ↑ Mellissa Allison. Starbucks closes Forbidden City store. The Seattle Times (13 июль 2007). Дата обращения: 14 июль 2007. Архивировано 23 июнь 2011 года.
  42. ↑ Reuters. Starbucks brews storm in China's Forbidden City. CNN (11 декабрь 2000). Дата обращения: 1 май 2007. Архивировано 2 май 2007 года.
  43. ↑ Два магазина внутри Запретного города отказывают в доступе гражданам Китая (ҡыт.). Xinhua Net (23 август 2006). Дата обращения: 1 май 2007. Архивировано из оригинала 13 ғинуар 2009 года.
  44. ↑ 闾丘露薇：星巴克怎么进的故宫？Лукиу Лювей: Как Starbucks попал в запретный город (ҡыт.). People Net (16 ғинуар 2007). Дата обращения: 25 июль 2007. Архивировано из оригинала 19 июль 2011 года.; см. также оригинальный пост в блоге здесь 2007 йыл 7 февраль архивланған. (на китайском).
  45. 1 2 IBM Corp., Corporate Citizenship & Corporate Affairs, Arts & Culture. Forbidden City. IBM.com (16 июнь 2005). Дата обращения: 1 август 2008. Архивировано из оригинала 26 июнь 2008 года.
  46. ↑ Debra Bruno. 7 Million People Can Be Wrong: Forbidden City Struggles to Appeal 2016 йыл 18 октябрь архивланған.. WSJ Blog, 2014-09-04
  47. ↑ Palace Museum. Forbidden City restoration project website. Дата обращения: 3 май 2007. Архивировано из оригинала 21 апрель 2007 года.

Әҙәбиәт

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Һылтанмалар

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]
ЮНЕСКО флагы ЮНЕСКО Бөтә донъя мираҫы, объект № 439
рус. • англ. • фр.

Ҡалып:Культурное наследие в Китае Ҡалып:Музеи Пекина

«https://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Тыйыу_һалынған_ҡала&oldid=1294987» битенән алынған