Түбәнге Өпәйле

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ҡасаба
Нижний Өпәйле
Ил

Рәсәй

Федерация субъекты

Силәбе өлкәһе

Городской округ

Үрге Өпәйле

Координаталар

55°55′12″ с. ш. 59°59′24″ в. д.HGЯO

Нигеҙләнгән

1813

Ҡасаба с

2004

Халҡы

#Н/Д[1] кеше ([[#Н/Д[2] йыл|#Н/Д[2]]])

Һанлы танытмалар
Автомобиль коды

74, 174

ОКАТО коды

75 406 000 007

ОКТМО коды

75 706 000 136

Картаны күрһәтергә/йәшерергә
Нижний Өпәйле (Рәсәй)
Нижний Өпәйле
Нижний Өпәйле
Түбәнге Өпәйле (Силәбе өлкәһе)
Нижний Өпәйле

Түбәнге Өпәйле (рус. Ни́жний Уфале́й) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Үрге Өпәйле ҡала округы составындағы ҡасаба.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Металлургия сәнәғәте — Урал иҡтисади районының урындағы бай ҡаҙылма байлыҡтары нигеҙендә булдырылған боронғо тармаҡтарҙың береһе. Түбәнге Өпәйле ҡасабаһы 1813 йылда (йәки 1818-ҙә) суйын иретеү һәм тимер етештереү заводы төҙөлөшө ваҡытында, эше менән уға бәйле күсенеүселәр өсөн төҙөлә. 1928 йылда Түбәнге Өпәйле ҡала тибындағы ҡасаба статусы ала. 2004 йылда Түбәнге Өпәйле ҡала тибындағы ҡасаба статусын юғалта һәм ауыл биләмәһе булып ҡала. 1940-1990 йылдарҙа Үрге Өпәйленән Түбәнге Өпәйлегә тиклем тар колеялы тимер юлы эшләгән.

Төп сәнәғәт предприятиеһы - Өфө металл изделиелар заводы цехы. Ҡасабала урта мәктәп, балалар баҡсаһы, социаль приют, балалар ялы үҙәге, музыка мәктәбе, клуб, сиркәү бар (һуңғыһы 1849-1853 йылдарҙа төҙөлгән).

Этимологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Силәбе өлкәһендә Өпәйле (рус. Уфалей) һүҙе менән барлыҡҡа килгән атамалар бер нисә. Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Н. И. Шувалов Өпәйле топонимының килеп сығышы тураһында ошондай фараз яҙған

«

Уфалей, река, правый приток Уфы; Уфалейка, Большая и Малая речки, истоки Уфалея; Уфалейский, хребет; Нижний Уфалей, рабочий поселок, основанный в 1813 г.; Верхний Уфалей, город областного подчинения, основанный в 1761 г. со строительством железоделательного завода, территория города Верхнего Уфалея.Название составлено именованием реки Уфы и частицей -лей, не получившей достоверного разъяснения. Ее обычно принимают за мордовское лей — «река». Но эта принадлежность не подтверждается историко-этнографическими данными. Вероятнее всего, -лей — словообразовательная частица в говоре восточных башкир.

»

[3][4].

Мәгәр башҡорт ғалимдары был атама Өпәй башҡорт ҡәбиләһе этнотопонимынан килеп сыҡҡан тип һанай. Был ҡәбилә Әйле башҡорттары ырыу-ҡәбилә берләшмәһе составына керә.

Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халыҡ иҫәбе
1959[5]1970[6]1979[7]1989[8]2002[9]2010[10]
695343524088365728392443

Галереяһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Түбәнге Өпәйле > Данные не обнаружены. Возможно, страница переименовывалась. Проверьте справочник
  2. Түбәнге Өпәйле > Данные не обнаружены. Возможно, страница переименовывалась. Проверьте справочник
  3. Шувалов Н. И. От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7
  4. От Парижа до Берлина по карте Челябинской области[1]
  5. Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу  (рус.). Демоскоп Weekly. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 25 сентябрь 2013 тикшерелгән.
  6. Всесоюзная перепись населения 1970 года Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.  (рус.). Демоскоп Weekly. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 25 сентябрь 2013 тикшерелгән.
  7. Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.  (рус.). Демоскоп Weekly. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 25 сентябрь 2013 тикшерелгән.
  8. Всесоюзная перепись населения 1989 года. Численность городского населения. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011.
  9. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Тәүге сығанаҡтан архивланған 3 февраль 2012.
  10. Тома официальной публикации итогов Всероссийской переписи населения 2010 года по Челябинской области. Том 1. «Численность и размещение населения Челябинской области». Таблица 11. Челябинскстат. Тәүге сығанаҡтан архивланған 13 февраль 2014. 13 февраль 2014 тикшерелгән.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Шувалов Н. И. От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7

  • История башкирских родов. Кошсо, Сызги, Упей. Том 18 / С. И. Хамидуллин, Б. А. Азнабаев, И. З. Султанмуратов, И. Р. Саитбатталов, Р. Р. Шайхеев, Р. Р. Асылгужин, А. М. Зайнуллин, В. Г. Волков, А. А. Каримов — Уфа: ИИЯЛ УНЦ РАН; Уфимский полиграфкомбинат, 2016. — Б. 160, 165. — ISBN 978-5-85051-605-5.
  • Йәнғужин Р. З. Башҡорт ҡәбиләләре тарихынан — Өфө: Башҡортостан «Китап» нәшриәте, 1995. — 96 б. — ISBN 5-295-02551-3.
  • Кузеев Р. Г. Происхождение башкирского народа: Этнический состав, история расселения — М.: Наука, 1974. — 572 б.