Франция

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Франция Республикаһы
République française
Франция флагы гербы Франция
Франция флагы Франция гербы
LocationFrance.svg
Милли девиз: «Liberté, Égalité, Fraternité»
Гимн: Франция гимны
Нигеҙ һалынған 843 (Верден килешеүе)
Рәсми телдәр франк теле
Баш ҡала Париж
Иң ҙур ҡалалары Париж, Лион, Бордо, Марсель
Идара итеү формаһы Президент-парламент республикаһы
Президент
Премьер-министр
Франсуа Олланд
Мануэль Вальс
Территория
  • Барыһы
  • % һыу.
47 урын
674 843[1] км²/547 030[2] км²
0,26
Халыҡ
  • Барыһы (2016)
  • Тығыҙлыҡ
20 урын
66 736 000[1]/64 590 000[2]
116 кеше/км²
ЭТП
  • Бөтәһе (2007)
  • Кеше башына
6 урын
2,3 млрд. $
28,647 $
Валюта евро[3]
Интернет-домен .fr
Телефон коды +33
Сәғәт бүлкәте UTC +1

Франция (франц. France [fʁɑ̃s]), рәсми атамаһы — Франция республикаһы (франц. République française [ʁepyblik fʁɑ̃sɛz]) — Көнбайыш Европала урынлашҡан дәүләт. Баш ҡалаһы — Париж ҡалаһы. Ил исеме боронғо алман (герман) ҡәбиләһе франктар исеменән килә.

Франция халҡының һаны — 65,4 млн кеше (2010 йылдың ғинуарына торошло), уларҙың 90 проценты Франция граждандары. Ҡанун сығарыу органы — ике палаталы парламент. Административ яҡтан 26 төбәккә бүленә.

Европа берлеге һәм НАТО ағзаһы булып тора.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Боронғо Рим ваҡытында Франция империяның провинцияһы — Галлия. Рим хоҡуғы эшләй.

476 йылда Көнсығыш Рим Империяһы юҡҡа сыға, Францияны варвар герман ырыуҙары баҫа. Территорияһында Бургунд һәм Вестгот герман батшалыҡтары ойошторола. Рим хоҡуғы эшләй.

506 йылда Аларих II Вестготтарҙың рим хоҡуғын сығара.

V—VI быуаттарҙа Францияның төньяғына франк ырыуҙары килә. Салик ябай хоҡуғы рим хоҡуғын алмаштыра.

Франктар экспансияғы

Бөйөк Карл етәкселегендә франктар дәүләте иң юғары үҫеш нөктәһенә етә.

XVII—XX быуаттарҙа Франция колониаль империяға әүерелә.

Хәҙерге Марокко, Алжир, Тунис, Сенегал, Мавритания, Судан, Нигер, Гвинея, Кот-д’Ивуар,Габон, Конго, Уганда, Камерун, Того, Сомали — эллекке француз колониялары.

Хоҡуҡ тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1789 — Кеше һәм Граждан Хоҡуҡтары Декларацияһын ҡабул итеү.

1790 йыл — Францияла Суд власы ойоштороу тураһында Закон сыға.

1810 — Енәйәт Кодексын ҡабул итеү

Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Космостан күренеш

Францияның күпселек өлөшө Көнбайыш Европаға ҡарай. Ҡоро ер буйынса ул төньяҡ-көнсығышта Бельгия, Люксембург һәм Германия менән, көнсығышта Германия һәм Швейцария менән, көньяҡ-көнсығышта Монако һәм Италия менән, көньяк-көнбайышта Испания һәм Андорра менән сиктәш. Көнбайышта һәм төньяҡта ил территорияһы Атлантик океан (Бискай ҡултығы һәм Ла-Манш боғаҙы), көньякта Урта диңгеҙ тарафынан йыуыла.

Шулай уҡ дәүләт составына Урта диңгеҙҙә урынлашҡан Корсика утрауы һәм егерменән артыҡ департаменттар һәм буйһонған биләмәләр инә.

Илдең дөйөм майҙаны 547 мең км² (буйһонған территориялар менән 643,4 мең кв. км). Был Европа берлегенә ингән иң ҙур дәүләт.

Иҡдисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мәҙәниәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Климат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Рослен күле

Францияның ҡитға өлөшөндә климат уртаса диңгеҙле, көньяҡта субтропик. Йәй көндәре ғәҙәттә эҫе һәм ҡоро, июль айында уртаса температура + 23-25 градус тәшкил итә, ғинуар айында иһә уртаса температура + 7-8. Ҡыш көндәре өсөн ямғырҙар тәбиғи хәл.

Яуым-төшөм күләме яҡынса 600—1000 мм. Таулы райондарҙа был күрһәткес 2000 мм-ҙан да юғарыраҡ булырға мөмкин.

Хәрби көстәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 барыһы.
  2. 2,0 2,1 Франциянын Европа өлөшө.
  3. 1999 тиклем француз франкы.
Европа илдәре
Австрия · Әзербайжан* · Албания · Андорра · Беларусь · Бельгия · Болгария · Босния һәм Герцеговина · Ватикан · Бөйөк Британия · Венгрия · Германия · Греция · Грузия* · Дания · Ирландия · Исландия · Испания · Италия · Ҡаҙағстан* · Латвия · Литва · Лихтенштейн · Люксембург · Македония · Мальта · Молдова · Монако · Нидерландтар · Норвегия · Польша · Португалия · Рәсәй* · Румыния · Сан-Марино · Сербия · Словакия · Словения · Төркиә* · Украина · Финляндия · Франция · Хорватия · Черногория · Чехия · Швейцария · Швеция · Эстония

Аланд утрауҙары · Гибралтар · Шпицберген


Косово · Днестр буйы республикаһы


Европала һәм Азияла*
LocationEurope.png
  1. Һанлы исемлектең бер юлы
Европа Берләшмәһе
АвстрияБельгияБолгарияБөйөк БританияВенгрияГерманияГрецияДанияИрландияИспанияИталияКипрЛатвияЛитваЛюксембургМальтаНидерландтарПольшаПортугалияРумынияСловакияСловенияФинляндияФранцияЧехияШвецияЭстония