Чижов Александр Федорович
| Александр Чижов | |
| Исеме |
Александр Фёдорович Чижов |
|---|---|
| Тыуған көнө | |
| Тыуған урыны | |
| Вафат булған көнө | |
| Вафат булған урыны | |
| Гражданлығы | |
| Подданлығы | |
| Эшмәкәрлеге |
сауҙагәр |
| Атаһы | |
| Әсәһе |
Ириада Александровна |
| Тормош иптәше |
Гассельблат Ольга Алексеевна |
| Балалары |
Ольга, Федор, Александр, Виктор |
Александр Федорович Чижов (1874, Ҡытау-Ивановск, Өфө губернаһы — 1937, Мәскәү) — 1-се гильдия рус сауҙагәре, меценат, Өфөнөң нәҫелдән килгән почётлы гражданы, Өфө районында Миловка усадьбаһы хужаһы.
Биографияһы
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Александр Чижов 1874 йылда сауҙагәр Фёдор Егорович һәм Ирида Александровна ғаиләһендә тыуған. Өйҙә дөйөм һәм музыкаль белем ала. Атаһы вафат булғас, әсәһе, улына тулыһынса ышанмайынса, эште үҙ ҡулына ала. Әсәһе Александр үҙенең усадьбаларынан һәм заводтарынан килгән килемде революцияны финанслау өсөн ҡулланыр тип ҡурҡа[1].
1900 һәм 1910 йылдарҙа Чижовтың Өфө губернаһы Осоргин волосында 45 эшсенән торған пилорама һәм он тартыу заводтары була; һуңғыларының төп продукцияһы — ҡарабойҙай ярмаһы һәм арыш оно, йылына 3,2 тонна, заводтарҙың йыллыҡ табышы яҡынса 280 мең һум тәшкил иткән.
Чижов Өфөлә утын менән сауҙа итеү менән дә етәкселек итә, был эш атаһынан мираҫ булып ҡала. 1903 йылда Лазарев шишмәһендә крахмал заводы һәм быуа аса. Шәхси пароходсылыҡ компанияһын булдырырға маташып ҡарай. Бының өсөн ул 1908—1909 йылдарҙа «Бельск» компанияһынан «Кама», «Мечта», «Демон» һәм «Трудолюбец» пароходтарын һатып ала, ләкин караптарҙы 1913 йылда һатырға мәжбүр итәләр; һуңғыһы Чижовтың бурыстары өсөн Бирскиҙа тартып алына.
Чижов Өфө интеллигенцияһы һәм сәйәси һөргөндәгеләр менән йыш осраша. Чижовтар ғаиләһе ағзалары Өфө төрмәһенән ҡасҡан сәйәси тотҡондарҙы Миловка усадьбаһына алып килә һәм Францияға барып етергә ярҙам итә, унда Чижовтар һәм башҡа хәлле өфөләр урыҫ революционерҙары өсөн пансионат аса[1].
1905 йылда «Черносотенцы»[2] Чижовты үлем язаһына хөкөм итә, ләкин уның имениеһы крәҫтиәндәре хужаны һәм имениеһын яҡлау өсөн үҙ теләктәре менән баш күтәрәләр.
Чижов Фёдор Достоевский һәм Лев Толстой әҫәрҙәрен ярата. Скрипкала уйнай, матур баритон тауышлы була, шәхси концерттарҙа йырлай. Тормош иптәше Ольга Гассельблат менән Өфөлә ҡунаҡҡа килгән театр труппалары һәм солистар ҡуйған спектаклдәргә һәм концерттарға даими йөрөйҙәр. Рулетка уйнауҙы ла бик яратҡан. Өфөләге тәүге автомобилдәрҙең береһе[3] — Fiat була.
Ата-әсәһенән өлгө алып, Чижов хәйриә эшендә әүҙем шөғөлләнә, башҡа хәлле өфөләр менән бергә хәйриә сараларында ҡатнаша, сиркәүҙәр төҙөүҙе һәм яңыртыуҙы финанслай. Өфө дини семинарияһының Изге Иоанн Златоуст сиркәүе попечителдәр советының почётлы күҙәтеүсеһе һәм попечитель-кураторы итеп тәғәйенләнә. 1899 йылдың 29 апреленән Өфө губернаһындағы Благовещен уҡытыусылар семинарияһының почётлы попечителе.
1919—1923 йылдарҙа Себерҙә дүрт йыл йәшәгәндән һуң, Чижов ғаиләһе менән Һамарҙа төпләнә һәм унда «Корнеев и Горшканов» һыра заводы буйынса банкта инспектор булып эшләй. 1923 йылдан Чижовтар ғаиләһе Мәскәү эргәһендәге Переделкинола Кингольцтың дачаһында йәшәй. 1926 йылда дачала янғын сыға, ғаилә Мәскәүгә күсә һәм Афанасьевский тыҡрығында йәшәй башлай. Ул Иген биржаһында, Дәүләт банкында һәм Леспромхозда эшләй. 1937 йылда Мәскәүҙә НКВД тарафынан ҡулға алына һәм атыла. Һуңыраҡ ул тулыһынса реабилитациялана[4].
Иҫкәрмәләр
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- 1 2 Чижовы. bashenc.online. Дата обращения: 5 апрель 2026.
- ↑ 1905-1917 йылдарҙа Рәсәйҙәге уң лояль хәрәкәттәрҙең һәм ойошмаларҙың вәкилдәрен билдәләү өсөн ҡулланылған йыйылма термин
- ↑ Первые уфимские авто // Уфимский федеральный исследовательский центр Институт истории, языка и литературы. — С. 20.
- ↑ Гассельблат, Герман. Чижовы в Уфе, Санкт-Петербурге и в Москве. «Уральское генеалогическое общество». Дата обращения: 5 апрель 2026.