Эстәлеккә күсергә

Ширин Тәкәле

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Ширин Тәкәле
төр. Şirin Tekeli
Зат ҡатын-ҡыҙ[1]
Гражданлыҡ  Төркиә
Тыуған көнө 28 февраль 1944({{padleft:1944|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:28|2|0}})
Тыуған урыны Анҡара, Төркиә
Вафат булған көнө 13 июнь 2017({{padleft:2017|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:13|2|0}}) (73 йәш)
Вафат булған урыны Бодрум[d], Мугла[d], Төркиә
Туған тел Төрөк теле
Һөнәр төрө университет уҡытыусыһы, яҙыусы, политолог, тәржемәсе, деятель феминизма, автор
Эш урыны Истанбул университеты[d]

Ширин Тәкәле (28 февраль 1944({{padleft:1944|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:28|2|0}}), Анҡара — 13 июнь 2017({{padleft:2017|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:13|2|0}}) (73 йәш), Бодрум[d], Мугла[d]) — феминист, академик, тәржемәсе, яҙыусы, активист һәм Төркиәлә феминизмдың икенсе тулҡыны пионерҙарының береһе.

Карьераһы

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

1961 йылда Тәкәле Парижға килә, француз телен үҙләштерә һәм хоҡуҡ өйрәнә башлай. Һуңғараҡ йүнәлешен үҙгәртә һәм Лозанна университетында политологияны өйрәнергә тотона[2].

1967 йылда Төркиәгә ҡайта һәм Истанбул университетының политология кафедраһында беренсе ҡатын-ҡыҙ академик була. 1973 йылда Дэвид Истондың системалар теорияһы буйынса диссертация яҡлап, докторлыҡ дәрәжәһенә эйә була. 1978 йылда ул ҡатын-ҡыҙҙарҙың Kadınlar ve Siyasal Toplumsal Hayat («Ҡатындар һәм сәйәси ижтимағи тормош») сәйәсәтендә ҡатнашыуы буйынса бәхәсле докторлыҡ диссертацияһы менән бергә доцент дәрәжәһен ала (Ҡатын-ҡыҙҙар һәм сәйәси йәмәғәт тормошо). Был эш уның донъяға ҡарашына ҙур йоғонто яһай: «Мин „баҙнатһыҙ феминистка“ инем, әммә мин тамамлағансы, ҡатын-ҡыҙҙарҙы йәберләүҙәрен, эксплуатациялауҙарын һәм йәмәғәт өлкәһенән ситләштереүҙәрен асыҡ күрҙем. Быны капитализм түгел, ә ирҙәрҙең өҫтөнлөклө булыуы башҡара ине»[3].

Диссертация яҡлағандан һуң ул һайлауҙар өҫтөндә эшләй башлай. Ул Францияға ҡайта һәм 1979—1980 уҡыу йылын, картографияны өйрәнеп, милли фәнни тикшеренеүҙәр үҙәгенең стипендия буйынса уҡый. Был ваҡыт эсендә Ул Төркиәләге һайлауҙар тураһында бөтә мәғлүмәттәр менән компьютер мәғлүмәт базаһын булдыра һәм Жан Рейнджер һәм уның командаһы менән бергә ҡала райондарында һайлауҙар социологияһын өйрәнә. 1980—1981 йылдарҙа сәйәсәт социологияһы буйынса семинар ойоштора[2].

1982 йылда Тәкәленең диссертацияһы китап форматында баҫылып сыға. Кетели төрөк телендә ҡатын-ҡыҙҙар мәсьәләһенә арналған 25 китап баҫтырып сығара[2].

Әүҙемлеге

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Мәғариф реформаһына ҡаршы протест белдереп академияны ташлап киткәс[2], ул Төркиәнең феминисттар хәрәкәтендә әүҙем роль уйнай башлай. 80-се йылдарҙы «хәрәкәт йылдары» тип иҫәпләп[4], ул үҙен ҡатын-ҡыҙҙарҙың хәлен яҡшыртыуға һәм Төркиәлә кампаниялар һәм протестар аша хәбәрҙарлыҡты арттырыуға бағышлай. Ул атағанса, 90-сы йылдар — «институционализация йылдары»[4], Һәм Тәкәле ассоциациялар һәм фондтар (улар иҫәбендә: KA-DER, Anakültür Kooperatifi һәм Winpeace) булдырыуға иғтибар бүлә[2]).

Эшмәкәрлек йылдары

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Төркиәнең, ҡатын-ҡыҙҙарға ҡарата дискриминацияның бөтә формаларын бөтөрөү тураһында конвенцияға (CEDAW) ярашлы, граждандар законын үҙгәртмәүе тураһында ҡарарынан һуң, 1986 йылда ул Конвенцияға ярашлы конституцияға, закондарға һәм практикаға үҙгәрештәр индереүҙе талап иткән петицияла ҡатнаша[5].

1987 йылдың 17 майында ул хәрби түңкәрелештән һуң беренсе законлы протест акцияһында ҡатнаша һәм ғаиләлә көс ҡулланыуҙы туҡтатыуҙы талап итә[6].

Наградалары

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

1996 Йылда Франция Мәҙәниәт министрлығының Академик пальмалар ордены менән бүләкләнә[7].

Шәхси тормошо һәм үлеме

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Ширин Тәкәле юрист Әхмәт Тәкәленең ҡатыны, улар Лозанна университетында уҡыған саҡта таныша. Уларҙың никахы 2010 йылда Әхмәт вафат булғанға тиклем дауам итә. Уның иҫтәлегенә ире Ширин Тәкәле ҡалдырған мираҫын Ширин-Әхмәт Тәкәле ҡатын-ҡыҙ юристарға ярҙам итеү ассоциацияһына нигеҙ һалыу өсөн файҙалана[8].

Тәкәле баш мейеһе яман шешенән вафат була. Ул үҙенең кәүҙәһен Джеррахпаша медицина факультетына ҡорбан итеү рөхсәтен бирә[2].

2017 йылда Сабанджи Университетының гендер һәм ҡатын-ҡыҙҙар тикшеренеүҙәре үҙәге тикшеренеүҙәр үткәргән ғалимдарға Ширин Тәкәле иҫтәлегенә уның исемендәге награда тапшыра башлай: «Тикшеренеүҙәр өсөн Ширин Тәкәле премияһы». Был награда Төркиәлә гендер мәсьәләләре буйынса тикшеренеүҙәргә булышлыҡ итеү һәм уларҙы алға ебәреү өсөн булдырыла[9].

Иҫкәрмәләр

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]
  1. ↑ Deutsche Nationalbibliothek Record #1050272110 // Gemeinsame Normdatei (нем.) — 2012—2016.
  2. 1 2 3 4 5 6 KEDISTAN. Şirin Tekeli, décès d'une figure de proue du féminisme. Kedistan.net (18 июнь 2017). Дата обращения: 8 май 2020. Архивировано 10 август 2020 года.
  3. ↑ Hrant Dink Vakfı / Hrant Dink Foundation. Şirin Tekeli anısına / Remembering Şirin Tekeli. Youtube. Дата обращения: 8 май 2020. Архивировано 6 апрель 2024 года.
  4. 1 2 Boğaziçi Üniversitesi Kadın Araştırmaları Kulübü. Şirin Tekeli (Dünya Yerinden Oynar Belgesel Çekimi). Youtube. Дата обращения: 8 май 2020. Архивировано 11 март 2022 года.
  5. ↑ Şakir. 7 Mart 1986: Feministlerden ilk kampanya; 'CEDAW uygulansın' kampanyasında imzalar TBMM'ye verildi. Çatlak Zemin (6 март 2020). Дата обращения: 8 май 2020. Архивировано 16 ғинуар 2021 года.
  6. ↑ 'Dayağa Karşı Kadın Dayanışması Kampanyası' Tanıtım/1987. Sosyal Feminist Kolektif. Дата обращения: 8 май 2020. Архивировано 25 сентябрь 2020 года.
  7. ↑ MetinHeper. Historical Dictionary of Turkey. — 4. — Rowman & Littlefield Publishers, Inc.. — P. 870. — ISBN 9781538102244.
  8. ↑ Tekeli. KAHUDEV. Şirin-Ahmet Tekeli Kadın Hukukçuları Destekleme Vakfı. Дата обращения: 8 май 2020. Архивировано 5 февраль 2020 года.
  9. ↑ Sabancı Üniversitesi. Şirin Tekeli Research Award. SU Gender. Дата обращения: 8 май 2020. Архивировано из оригинала 24 сентябрь 2020 года.
«https://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ширин_Тәкәле&oldid=1294027» битенән алынған