Шиғриәт

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү

Шиғриәт (поэзия) («ижад, яралтыу») - телмәрҙе айырым ысул менән ҡороу, телмәргә ябай һөйләштә ҡулланылмған өҫтәмә үлсәмдәр, образлылыҡ индереү, нәфис һүҙ, фекер тыуҙырыу, ижад итеү.

Өҫтәмә үлсәм сараһы - шиғыр (шиғыр юлы), рифма, ритм, метр һ.б. Йыш ҡына "шиғриәт" һүҙе метафора рәүешле лә ҡулланыла, телмәрҙең йә прозаик әҫәрҙең нескә, образлы, нәфис тел менән яҙылыуын да аңлата. Әммә фәнни әҙәбиәттә "шиғриәт" төшөнсәһе бары тик шиғырға (шиғри юлға) ҡағылышлы файҙаланыла.

Бөгөнгө мәҙәниәттә шиғриәт сәнғәт төрө итеп ҡабул ителә. Шул уҡ ваҡытта шиғырҙар нәфис әҙәбиттә генә түгел, төрлө текстарҙа, әйтәйек, рекламала ла, ҡулланылыуын иҫәпкә алмайҙар. Тарихтан күренеүенсә хатта ҡайһы бер фәнни һәм медицина трактаттары ла шиғыр менән яҙылған. Был ысул һүрәтләнгән теманың айырым әһәмиәткә эйә, тәрән фекерле икәненә ишара.

Терминологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ритм (грек. rhythmos,шиғриәттә - шиғри телмәрҙең яңғырашын айырым бер тәртипкә һалыу).

Рифма («шымалыҡ, көйлөлөк») - шиғыр юлдарындағы аҙаҡҡы һүҙҙәрҙең өнөҡшаш булыуы. Рифмалар шиғырҙарҙы трибунанан, сәхнәнән уҡыуҙы, ятлауҙы еңелләштерә. Рифмалар бик күп төрлө була. Строфаның (дүртъюллыҡтың) йә икенсе һәм дүртенсе юлдары, йәки беренсе-икенсе, өсөнсө-дүртенсе юлдары, йәки беренсе һәм дүртенсе юлдары рифмалашыуы ихтимал. Башҡа төрлө рифмалар, мәҫәлән, эске рифмалар (бигерәк тә йыр текстарында йыш ҡулланыла) ҙа осрай.

Метр - шиғырҙа көслө баҫымлы (икттарҙың) һәм йомшаҡ баҫымлы ижектәр (һүҙҙәр, һөйләмдәр) урындар сиратлап килә. Һәр шиғырҙың үҙ үлсәме була. Төрлө тел һәм ил өсөн үҙенә күрә бер үлсәмле шиғыр төрҙәре билдәле. Полиметриялы, йәғни күп үлсәмле шиғырҙар ҙа ижад ителә.

Поэзияның һәм прозаның сиктәре башлыса әҙәбиәтте өйрәнеүселәр өсөн булдырылған шарт ҡына. Шиғри телдә яҙылған проза әҫәре йәки проза теленә яҡын шиғырҙар ҙа осрай.