Шөңгәккүл (күл)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску

Шөңгәккүл
54°24′36″ с. ш. 55°14′00″ в. д.HGЯO
ИлРәсәй Рәсәй
РегионБашҡортостан
Оҙонлоғо2[1] км
Киңлеге1,6[1] км
Майҙаны2,4 км²
Шөңгәккүл (күл) (Рәсәй)
Blue pog.svg
Шөңгәккүл
Шөңгәккүл (күл) (Башҡортостан Республикаһы)
Blue pog.svg
Шөңгәккүл

Шөңгәккүл (шөңгәк — кибеп барған һүҙенән алынған[2]) — Башҡортостан Республикаһының Шишмә районындағы күл, Шөңгәккүл тимер юлы станцияһынан төньяҡ — көнсығышҡа 2 км алыҫлыҡта[3] «Шөңгәккүл» ҡурсаулығы биләмәһендә урынлашҡан[1][2][4].

Дим (Күгиҙел) йылғаһы бассейнына ҡарай, атмосфера яуым-төшөмө иҫәбенә туйына[2].

Һаҙланыу һөҙөмтәһендә 4 айырым өлөшкә бүленгән[2][5].

Аҡмай торған күл, ярҙары һаҙланған һәм үлән баҫҡан, күл тирәһендә асыҡ дала киңлектәре — быларҙың барыһы ла кеше өсөн уңайһыҙлыҡтар тыуҙыра һәм, киреһенсә, ҡоштарға оялау өсөн, мәҫәлән, ала ҡаҙ, аҡбаш сыпҡай, ҡыҙыл боғаҡлы казарка, бәләкәй ҡушы (луток) [1][3][6][7], ҡара боғаҡлы гагара, ҡара муйынлы сыпҡай, күл буғаһы, ҡауылдаҡ селән, аҡ маңлайлы ҡаҙ, сумғалаҡ, бөҙрә пеликан бик яйлы шарттар булдыра, күлдең үҙендә алтын һәм көмөш табан балыҡ йәшәй[2].

1965 йылдан комплекслы тәбиғәт ҡомартҡыһы исемлегенә инә[5][8][2], һаҡлау зонаһы майҙаны — 240,0 га[3].

Күлдең һаҡлау объекттары булып күл экосистемалары тора[4], мәҫәлән:

• Шулай уҡ һаҡлауға мохтаж булған һыу тирәһе һәм йөҙгөс ҡоштар стацияһы (мәҫәлән, быҫылдаҡ аҡҡош);

• Ялан сәхләбе (ятрышник шлемоносный) һәм һаҙ баҙыҡайы үҫкән ғәҙәти еүеш һәм һаҙланған һыу баҫар туғайҙар[9].

Махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәһенең тәғәйенлеше:

• Бөтә тәбиғәт комплексын һаҡлау;

• Хайуандар һәм үҫемлектәрҙең ерлек һәм һирәк төрҙәрен, яр буйы- һыу һәм һыу-һаҙлы үҫемлек донъяһының эталон төрҙәрен һаҡлап ҡалыу[9].

Тәбиғәт ҡомартҡыһы биләмәһендә тәбиғәт комплексының үҙенсәлектәрен иҫәпкә алып һунар итеү, балыҡ тотоу (ҡыштан башҡа), ҡамыш һәм торф сығарыу, хужалыҡ хәжәтенә (шул иҫәптән мелиорацияға) һыу алыу, пестицидтарҙы зонала ҡулланыу, ҡыуаҡлыҡты ҡырҡыу[1][3] тыйыла.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Мулдашев А. А. и др., 2010, с. 346
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Мулдашев А. А. Статья «Шингаккуль» в электронной версии Башкирской энциклопедии.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Озеро Шингаккуль на сайте информационно-аналитической системы «Особо охраняемые природные территории России» (ИАС «ООПТ РФ»).
  4. 4,0 4,1 Потапова Н. А. и др., 2006, с. 15
  5. 5,0 5,1 Мулдашев А. А. и др., 2010, с. 345
  6. Валуев В. А. Обзор летней орнитофауны Предуралья и Южного Урала Башкортостана // Вестник Башкирского университета. — 2004. — Т. 9. — № 1.
  7. Маматов А. Ф. Залёт розового пеликана Pelicanus onocrotalus в Башкирию // Русский орнитологический журнал. — 1998. — № 44. — ISSN 0869-4362.
  8. Постановление Совета Министров Башкирской АССР от 17.08.1965 г. № 465 «Об охране памятников природы Башкирской АССР» с изм. и доп., утвержденными Постановлением правительства Республики Башкортостан от 30.12.2011 № 514 «Об объявлении природных объектов и комплексов памятниками природы республиканского значения в Гафурийском, Мелеузовском и Нуримановском районах Республики Башкортостан»
  9. 9,0 9,1 Система охраняемых природных территорий Республики Башкортостан на сайте wwf.ru

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]