Яубалыҡ күле

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Яубалыҡ күле
Дәүләт Flag of Russia.svg Рәсәй
Урынлашыу Силәбе өлкәһе һәм Арғаяш районы

Яубалыҡ күле - (рус. озеро Яу-Балык) - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы күл.

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Яубалыҡ күле Силәбе өлкәһенең Арғаяш районында урынлашҡан. Төньяҡ ярында Туғыҙбай ауылы, Илембәт ҡасабаһы төйәкләнгән.

Силәбегә тиклем ара –52 км, Екатеринбургҡа — 220 км алыҫлыҡта.

Географик координаттары: киңлеге - 55°28′17.49″N (55.471525), оҙонлоғо - 61°11′29.43″E (61.191509)[1][2].

Тасуирламаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Уртаса тәрәнлеге: 1,5 м
  • Максималь тәрәнлеге: 2,3 м
  • Максималь киңлеге - 1,9 км һәм оҙонлоғо 2,3 км
  • Үтәҙеклеге, сафлығы:һыуы таҙа, тоҙ тәме итә .
  • Диңгеҙ кимәленән бейеклеге: 217м

Яры тигеҙлектәргә хас, һөҙәк; төбө ләмле. Уң яҡ яры ныҡ һаҙлыҡлы, унда үтеүе ауыр[3].

Этимологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Күл атамаһының барлыҡҡа килеүе тураһында Силәбе өлкәһе географы, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә атаманың килеп сығышын башҡорт телендәге Яу+балыҡ һүҙҙәре менән бәйләй, шул уҡ ваҡытта бер төрлө генә аңлатып булмауын билдәләй:

Название не получило убедительного толкования. В башкирском языке яу — «война», «битва», «нашествие», балык — «рыба». В прошлом бытовало имя Яубалык, отражавшее древний культ рыб[4][5].

Шул уҡ ваҡытта башҡорт телендә «яу» һүҙенең - ябырылып, күп булып килеү, күҙҙең яуын алыу мәғәнәһе лә бар [6]. Күлдең әле лә балыҡлы булыуы был фаразға ла урын ҡалдыра.

Флораһы һәм фаунаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Көнбайыш ярында - ҡарағай урмандары, көнсығышында һирәк ҡайын үҫә.

Көнсығыш һәм көнбайыштан күлде ҡамыш баҫҡан, бындай урындарҙың киңлеге 100 метрға етә. Һыу аҫтында ҡалған ағастар бар.

Балыҡтарҙан күлдә сабаҡ, шамбы, табан һәм карп үрсей. Йыл да күлгә Ҡыштым балыҡсылыҡ хужалығы сабаҡ йәки карп селбәрәһе ебәрә. Күлде ошо хужалыҡ биләгән булыуы арҡаһында, шәхси балыҡ тотоу сикләнгән.

Һыуы һай булғанлыҡтан ҡайһы бер йылдары балыҡ боҙ аҫтында тонсоға[7].

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Озеро Яу-Балык
  2. Озеро Яу-Балык
  3. Озеро Яу-Балык
  4. Шувалов Яу-Балык// От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7
  5. От Парижа до Берлина по карте Челябинской области. [1]
  6. Башҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. - Мәскәү, 1993. - 2-се том, 861 бит. - 808-се бит
  7. Озеро Яу-Балык

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Шувалов Н. И. Яу-Балык // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]