Ҡаңлы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
(Ҡаңлы ырыуы битенән йүнәлтелде)
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Ҡаңлы
Үҙ атамаһы

башҡ. Ҡаңлы

Һаны һәм йәшәгән урыны

Барлығы: билдәһеҙ
Рәсәй Рәсәй

Тел

башҡорт

Дин

ислам

Халыҡ

төрки

Ҡаңлы — башҡорт ҡәбиләһе.

Ырыу составы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • аҡтау‑ҡаңлы
  • иҙел‑ҡаңлы,
  • йөрәктау‑ҡаңлы
  • ҡыр‑ҡаңлы

Тамғалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Bashkirs clans.jpg

Ҡаңлылар этник яҡтан Арал диңгеҙе буйы һәм Урта Азияның бәшнәк-уғыҙ ҡәбиләләренә (ҡайһы бер ғалимдар фекеренсә, төрки ҡәбиләләренә) барып тоташа. «Ҡаңлы» этнонимы ҡаҙаҡтарҙа, ҡарағалпаҡтарҙа, ҡырғыҙҙарҙа, ҡырым татарҙарында, нуғайҙарҙа, үзбәктәрҙә билдәле. Ҡаңлыларҙың формалашыуына уларҙың ҡыпсаҡтар араһында йәшәүе йоғонто яһай. 13 быуатта — 14 быуат башында ҡаңлылар ҡыпсаҡ ҡәбиләләре составында Урал буйына күсенә һәм Асылыкүл менән Ҡандракүл буйында, Сәрмәсән йылғаһы бассейны, шулай уҡ Баҙы йылғаһының — үрге, Өҫән йылғыһының — урта, Ағиҙел йылғаһының түбәнге ағымында төпләнә, бында улар дыуанай, йәлдәк һәм ҡаршын ҡәбиләләре менән күрше була. Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуынан һуң ҡәбиләнең аҫаба ерҙәре Ҡазан даруғаһының Ҡаңлы улусын тәшкил итә.

Ырыу йәшәгән биләмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

П. И. Рычков мәғлүмәттәре буйынса, бында XVIII быуат уртаһында 123 йорт иҫәпләнгән. XVIII быуат аҙағында — XIX быуатта ҡәбилә йәшәгән биләмә Бөрө, Бәләбәй һәм Өфө өйәҙҙәренә, идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 7-се (8-се, 9-сы), 10-сы (12-се, 13-сө) башҡорт кантондарына (1798—1854 йй.) ҡарай. Хәҙерге ҡәбилә йәшәгән биләмәләр Благовар, Бөрө, Бүздәк, Бәләбәй, Дүртөйлө, Дәүләкән, Кушнарен, Саҡмағош, Туймазы, Шаран райондарына инә.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • История башкирских родов. Канглы. Том 5. / С. И. Хамидуллин, Ю. М. Юсупов, Р. Р. Асылгужин, Р. Р. Шайхеев, А. М. Зайнуллин, И. Р. Саитбатталов, В. И. Муратова, Р. М. Рыскулов, А. Я. Гумерова, Г. Ю. Галеева, Г. Д. Султанова — Уфа: ГУП РБ Уфимский полиграфкомбинат, 2014. — 560 б. — ISBN 978-5-85051-625-3. (урыҫ.)
  • Западные башкиры по переписям 1795—1917 гг. Уфа, 2001. (урыҫ.)
  • Йәнғужин Р. З. Башҡорт ҡәбиләләре тарихынан — Өфө: Башҡортостан «Китап» нәшриәте, 1995. — 96 б. — ISBN 5-295-02551-3.
  • Кузеев Р. Г. Происхождение башкирского народа: Этнический состав, история расселения — М.: Наука, 1974. — 572 б. (урыҫ.)

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]