Ҡолой кантон (йыр)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
«Ҡолой кантон»
Йыр
Жанр

башҡорт халыҡ йыры

Башҡарыу теле

башҡортса

«Ҡолой кантон» — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй. Тәүге тапҡыр 1920-се йылдарҙа яҙып алына (яҙманың авторы билдәһеҙ), бер нисә вариантта «Совет музыкаһы» (1951 йыл, 3-сө һан) журналында баҫыла. Йырҙың артабанғы яҙмалары С. Ә. Галин, Л. Н. Лебединский, К. Й. Рәхимов, И. В. Салтыков, Н. Д. Щоңҡаров тарафынан башҡарыла. Драматик характерҙағы йыр.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Фольклор материалдарына ҡарағанда, 25 йыл буйы кантон башында торған Мөхәмәтҡолой Көсөков (сығышы менән Силәбе өлкәһенең Арғаяш районы Ҡолой ауылынан) үҙ заманының иң бай феодалдарының береһе булған. Миәс, Ҡараһыу йылғаларында ул 5 тирмән тотҡан, 5000 йылҡыһы булған, повозкаһында 13 ат ектереп йөрөр булған. Шул уҡ ваҡытта ул «ил күҙенән ҡанлы йәш ағыҙған» холоҡһоҙ түрә һәм ҡомһоҙ эксплуататор булып күҙ алдына баҫа.

«Ҡолой кантон» йыры ошо кантон башлығы исеме менән аталған. Сюжет нигеҙендә ҡанһыҙлығы менән билдәле булған Ҡолой кантон тураһында хикәйә ята. Силәбе өлкәһе Арғаяш районында йырҙың геройын белемле һәм мәрхәмәтле кеше итеп һүрәтләгән варианты ла таралған. Йыр айырыуса Урал аръяғы башҡорттары араһында киң билдәле.

Көйҙөң киң интервал — сектанан башланыуы һыҡтау булып яңғырай, был тәьҫирҙе артабан ҡатмарлы орнаментика көсәйтә.

Йырҙы Ш. Ш. Ибраһимов — хор (a capella), В. И. Виноградов, З. Л. Компанеец, А. М. Ҡобағошов, Рәхимов тауыш һәм фортепиано өсөн эшкәрткән.

Башҡарыусылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

«Ҡолой кантон» йырын Баймаҡ халыҡ ҡурайсылар ансамбле, М. Ф. Буранғолов, Т. М. Дәүләтшин, З. З. Илбаева, Ф. Ә. Килдейәрова, Ғ. З. Сәфәрғәлин, Ғ. С. Әлмөхәмәтов, Р. С. Әхмәҙиева башҡара.

Йырҙың тексы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡолой кантонды ла бай, тиҙәр,

Ҡамсат та ғына бүрке бар, тиҙәр.

Үҙ хөкөмдәре лә үҙ ҡулында,

Ни ҡылһа ла, ирке бар, тиҙәр.


Ҡолой кантондың да буйҙары

Буйға ғына үҫкән тармалай.

Ил күҙенән ҡанлы йәш ағыҙған —

Ҡолой кантон менән Ермолай.


Ҡолой кантон да бик үк ҡанһыҙ,

Бер һүҙ әйтһәң, ҡылыс ҡармалай.

Күп иркәйҙәрҙең дә башын юйҙы

Ҡолой кантон менән Ермолай.


Кантон да ғына кантон килә, тиҙәр,

Килгән кантондарҙан ҡаҡшаныҡ.

Яуыз кантондарҙы ҡуя икән

Рәсәй генә тигән батшалыҡ.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Камаев Ф. Х., Шоңҡаров Н. Д. 400 башҡорт халыҡ йыры. Өфө, 2011