Ҡырым инженер-педагогия университеты
| Ҡырым инженер-педагогия университеты (КИПУ) | |
| Герб КИПУ.gif | |
| КИПУ, 2017 (1).jpg | |
| Халыҡ-ара исеме |
Crimean State Engineering Pedagogical University |
|---|---|
| Асылған йылы |
1993 |
| Ректор | |
| Студенттар |
5000 (2013 год)[1] |
| Докторҙар |
23 (2016 йыл)[2] |
| Профессорҙар |
23 (2016 йыл)[2] |
| Уҡытыусылар |
448 (2013 йыл)[1] |
| Урынлашыуы | |
| Юридик адресы |
пер. Учебный, 8 |
Фәүзи Яҡубов исемендәге Ҡырым инженер-педагогия университеты (рус. Крымский инженерно-педагогический университет, укр. Кримський інженерно-педагогічний університет, ҡырымтат. Qırım müendislik-pedagogika universiteti) — Симферополдәге юғары уҡыу йорто, 1993 йылда депортациянан ҡайтҡан ҡырым татарҙарының ихтыяждарын иҫәпкә алып нигеҙләнә. Уҡытыу ҡырым-татар, рус һәм украин телдәрендә алып барыла.
Исемдәре
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- 15 июнь 1993 йыл — Ҡырым дәүләт индустриаль-педагогия институты
- 14 ғинуар 2003 йыл — Ҡырым дәүләт инженер-педагогия университеты
- 12 апрель 2005 йыл — Ҡырым инженер-педагогия университеты
- 2 сентябрь 2019 йыл — Фәүзи Яҡупов исемендәге Ҡырым инженер-педагогия университеты
Тарихы
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]
1980-се йылдар аҙағында, Ҡырым татарҙарының депортация урындарынан ҡайтыу процесы башланғас, Ташкент политехник институты профессоры Фәүзи Яҡубовта Ҡырымда ҡырым татарҙарының юғары уҡыу йортон булдырыу уйы барлыҡҡа килә. 1991 йылдың апрелендә Ҡырымда «Ҡырым иҡтисады проблемалары һәм уларҙа ҡырым татарҙары ғалимдарының ҡатнашыуы» темаһына ғилми конференция үтә, уның йомғаҡтары буйынса яңы ҡырым татар юғары уҡыу йортон асыу тураһында ҡарар ҡабул ителә[1].
Һөҙөмтәлә Ҡырым Министрҙар Советы 1993 йылдың 15 июнендә Ҡырым дәүләт индустриаль-педагогия институтын булдырыу тураһында ҡарар ҡабул итә. 1993 йылдың 21 июнендә беренсе ректор итеп Фәүзи Яҡубов тәғәйенләнә. Көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыуға 325 студентты ҡабул итеүгә беренсе дәүләт заказы 1994 йылдың 9 апрелендә билдәләнә. Ҡабул итеү «Педагогика һәм мәктәпкәсә белем биреү психологияһы», «Башланғыс белем биреү педагогикаһы һәм методикаһы», «Ҡырым-татар теле һәм әҙәбиәте», «Хеҙмәт уҡытыу»; «Бухгалтер иҫәбе һәм аудит» һәм «Информатика» һөнәрҙәре буйынса тормошҡа ашырыла[4][5].
Асылған мәлдә юғары уҡыу йортоноң матди-техник базаһы һәм майҙандары етешмәй. Уҡыу процесы ПТУ-25, ВПУ-26 һәм Ҡырымдың башҡа уҡыу йорттары базаһында үтә[1]. Ҡырым Мәғариф министрлығының 1997 йылдың 11 июлендәге бойороғо менән юғары уҡыу йорто структураһына инженер-педагогия колледжына әйләнгән Симферополь педагогия училищеһы индерелә[4]. 1996 йылдың октябрендә Украина президенты Леонид Кучма һәм Ҡырым Министрҙар Советы рәйесе Аркадий Демиденко ҡатнашлығында Украина Министрҙар кабинеты институтҡа Симферополь юғары хәрби-сәйәси төҙөлөш училищеһының уҡыу корпустарын тапшырырға ҡарар итә[1].
Ҡырым министрҙар Советының 2003 йылдың 14 ғинуарындағы ҡарары менән юғары уҡыу йорто Ҡырым дәүләт инженер-педагогия университеты итеп үҙгәртелә. 2005 йылда юғары уҡыу йорто республика юғары уҡыу йорто була һәм «Ҡырым инженер-педагогия университеты» исемен ала[2].
2018 йылға КИПУ уҡытыусылары 22 докторлыҡ һәм 186 кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай[4].
Рейтингтары
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]2017 йылда Рәсәйҙең юғары уҡыу йорттары рейтингында КИПУ иң кәрәкле гуманитар юғары уҡыу йорттары категорияһында 52-се (69-ҙан) урынды биләй[6].
Ректорҙары
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- Фәүзи Яҡубов (1993—2016)
- Сыңғыҙ Яҡубов (2016—х. в.)
Почётлы профессорҙары
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]КИПУ-ның почетлы профессорҙары[7]:
- Миркаримов Тулкун (1999)
- Кырымлы Ахмед Ихсан (2000)
- Кучма Леонид (2002)
- Джемилев Мустафа (2003)
- Эрдоган Реджеп (2004)
- Глузман Александр (2010)
- Магеррамов Абель Мамедали (2010)
- Эден Мамут (2010)
- Мухаммед Шахин (2011)
- Томас Эммер (2012)
Иҫкәрмәләр
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- 1 2 3 4 5 Муталупова Зельфира КИПУ исполнилось 20 лет (рус.) // Газета «Голос Крыма». — 2013. — № 24.
- 1 2 3 КИПУ: университет дружбы, творчества и диалога. crimea.kp.ru (28 ғинуар 2016). Дата обращения: 11 ноябрь 2022. Архивировано 9 июль 2018 года.
- ↑ Был объект Ҡырым ярымутрауы территорияһында урынлашҡан. Ярымутрауҙың ҙур өлөшө был территорияны контролдә тотоусы Рәсәй Федерацияһы һәм Украина араһында территориаль ризаһыҙлыҡ объекты булып тора. Рәсәй Федерацияһының административ-территориаль ҡоролошона ярашлы ярымутрауҙа Рәсәй Федерацияһы субъекттары — Ҡырым Республикаһы Һәм Севастополь федераль әһәмиәтендәге ҡала урынлашҡан. Украинаның административ-территориаль ҡоролошона ярашлы ярымутрауында Ҡырым Автономиялы Республикаһы һәм айырым статуслы Севастополь ҡалаһы урынлашҡан.
- 1 2 3 Крымский инженерно-педагогический университет отмечает 25-летие. Крымская газета (26 октябрь 2018). Дата обращения: 11 ноябрь 2022. Архивировано 6 июнь 2019 года.
- ↑ Факультет информатики - Крымский инженерно-педагогический университет имени Февзи Якубова. kipu-rc.ru. Дата обращения: 7 февраль 2024. Архивировано 7 июль 2019 года.
- ↑ КИПУ попал в российский рейтинг востребованности вузов в 2017 году. avdet.org (21 декабрь 2017). Дата обращения: 11 ноябрь 2022. Архивировано 11 ноябрь 2022 года.
- ↑ История Крымского инженерно-педагогического университета именами интеллектуальной элиты: биобиблиографический указатель / сост. З. А. Эмирусеинова, Д. Ш. Асанова, С. Э. Умерова. — Симферополь, 2013. — Т. 1. — 159 с.
Һылтанмалар
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- История Крымского инженерно-педагогического университета именами интеллектуальной элиты: биобиблиографический указатель. Т. 2 / сост. : З. А. Эмирусеинова, Д. Ш. Асанова , С. Э. Умер ова . — Симферополь : 2013 . — 480 с.
- YouTube сайтында История и современность Крымского инженерно-педагогического университета
