Ҡыҫыҡкүл

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ҡыҫыҡкүл
Дәүләт Flag of Russia.svg Рәсәй

Ҡыҫыҡкүл - рус. Кысы́куль [1] (Кысыколь[2]) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Мейәс ҡалаһынан төньяҡ-көнбайыштараҡ ятҡан күл

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡыҫыҡкүл эргәһендә Түрғәяҡ күле, шулай уҡ Поликарп быуаһы урынлашҡан [1]. Күлдә 2 исемһеҙ утрау бар: ҙуры уртаһында һәм бәләкәйерәге - көнсығыш ярында[1] 

Административ йәһәттән Мейәс ҡала округына инә

1883 йылда күлдең уң ярында археолог Константин Шишковский тарихҡа тиклемге боронғо кеше йәшәгән урындар эҙҙәрен тапҡан.

Ҡыҫыҡкүл ярында шулай уҡ иҫке обряд Никола монастыры булған.

Географик координаттары: киңлеге - 55°5′59.58″N (55.099882), оҙонлоғо: 60°3′36.88″E (60.060245).

Ярындағы тораҡ пункттар: Мейәс ҡалаһы.

Иң яҡын һыу сығанаҡтары: Поликарп быуаһы, Түрғаяҡ, Пустое, Медвежье күлдәре [3]

Тасуирламаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Уртаса тәрәнлеге: 2,7 м
  • Максималь тәрәнлеге: 5,4 м
  • Максималь оҙонлоғо һәм киңлеге (км): 3,94*1,28 км
  • Һыуының үтә күренеүсәнлеге, сафлығы: һыуы болғансыҡ.
  • Һыу сығанағы: Топкая һәм Сокольная йылғалары.
  • Диңгеҙ кимәленән бейеклеге: 327м
  • Майҙаны: 0,22км2
  • Төбө: тигеҙ, ләмле.

Ярҙары ташлы, көнсығыштағы яры - текә, бейек, төньяҡ-көнсығыштағыһы - һөҙәгерәк, көнбайышында киң яр һыҙаты бар. Төньяҡ өлөшө иң һай һыулы. Күл һаҙмыртлана башлаған, таҙартыу талап ителә

Мейәс йылғаһына күлдән шишмә ағып төшә[4].

Түрғәяҡ күле кеүек үк, Октябрьский һәм Южный ҡасабаларына эсәр һыу сығанағы булып тора, бынан тыш, «Урал» автозаводы техник ихтыяждарға файҙаланыла. Түрғаяҡтан һыу килеп тороуына ҡарамаҫтан (3-4 млн. м3/йыл), был күлдең һайығайыуына килтерә.

Флораһы һәм фаунаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Күлдә һыу үҫемлектәре күп түгел. Урмандар уратҡан, унда бәшмәк күп.

Күлдә аҡҡоштар йәшәй; сабаҡ, алабуға, ҡарабалыҡ, табан балыҡ, суртан, ҡорман, карп һәм шырт балыҡ тереклек итә[5].[6]..

Этимологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Атама башҡорт телендәге "ҡыҫыҡ" һәм "күл" һүҙҙәренән килеп сыҡҡан тип фараз ителә. Силәбе өлкәһе географы, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә атаманың килеп сығыуы былай аңлата:Кысы-Куль (Кисы-Куль), озеро, территория города Миасса, Аргаяшский район. От башкирских слов: кысык — «узкий», «тесный», «сжатый», «сдавленный», «узкое межгорье», кул — «озеро», в переводе означают «сдавленное озеро» или «озеро в теснине, узком межгорье»[7].[8]

"Ҡыҫыҡ" һүҙенең бер мәғәнәһе "Башҡорт теленең һүҙлеге"ндә "ике тау араһы" тип аңлатыла[9].

Шулай уҡ ҡара[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 1,2 Реестр наименований географических объектов на территорию Челябинской области по состоянию на 01.07.2015. rosreestr.ru. 20 апрель 2016 тикшерелгән.
  2. «Кысыколь» — информация об объекте в Государственном водном реестре
  3. Кысыкуль
  4. Кысыкуль
  5. Кысыкуль
  6. Ҡыҫыҡкүл  (рус.). Reki-ozera.ru. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 май 2013. 20 май 2013 тикшерелгән.
  7. Шувалов Н. И. // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7
  8. От Парижа до Берлина по карте Челябинской области. [1]
  9. Башҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. - Мәскәү, 1993. - 1-се том, 742-се бит

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Башҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. - Мәскәү, 1993. - 1-се том, 742-се бит/ Ҡыҫыҡ
  • Шувалов Н. И. // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7