Һажибәков Ғөзәйер Әбделхөсәйен улы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Һажибәков Ғөзәйер Әбделхөсәйен улы
әзерб. اوزئییر حاجی‌بَی‌اوو, Üzeyir Hacıbəyov
Рәсем
Заты ир-ат[1][2]
Гражданлығы Flag of Russia.svg Рәсәй империяһы
Flag of Azerbaijan.svg Әзербайжан Демократик Республикаһы[d]
Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg СССР
Тыуған көнө 6 (18) сентябрь 1885
Тыуған урыны Рәсәй империяһы, Елизаветпольская губерния[d], Шушинский уезд[d], Агджабеди[d]
Вафат булған көнө 23 ноябрь 1948({{padleft:1948|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})[3][2][4] (63 йәш)
Вафат булған урыны СССР, Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһы, Баҡы[3]
Үлем сәбәбе йөрәк етешмәүсәнлеге[d]
Ерләнгән урыны Баҡының арҙаҡлылары ерләнгән аллея[d]
Бер туғандары Гаджибейли, Джейхун Абдул-Гусейн оглы[d] һәм Гаджибеков, Зульфугар Абдул-Гусейн оглы[d]
Һөнәр төрө дирижёр, композитор, музыка белгесе, Уҡытыусы, музыка педагогы, яҙыусы, журналист, музыкальный этнограф, публицист, драматург, сәйәсмән
Биләгән вазифаһы СССР Юғары Советы депутаты[d]
Ойошма йәки клуб ағзаһы СССР Композиторҙар союзы[d]
Уҡыусылар Ҡараев Ҡара Әбелфәз улы
Әүҙемлек осороноң башланыуы Ошибка Lua в Модуль:Wikidata на строке 199: Функция для отображения свойства не найдена.
Әүҙемлек осороноң тамамланыуы 1948
Сәйәси фирҡә ағзаһы Советтар Союзы Коммунистар партияһы
Ҡултамға
Музыка ҡоралы фортепиано
Жанр Опера, классик музыка һәм Мугам[d]
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Сталинская премия Ленин ордены СССР-ҙың халыҡ артисы Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены Народный артист Азербайджанской ССР «Кавказды обороналаған өсөн» миҙалы «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында фиҙакәр хеҙмәт өсөн» миҙалы Заслуженный деятель искусств Азербайджанской ССР
Авторҙың Викимилектәге ҡалыбы Uzeyir Hajibeyov
Commons-logo.svg Һажибәков Ғөзәйер Әбделхөсәйен улы Викимилектә

Һажибәков Ғөзәйер Әбделхөсәйен улы ( рус. Гаджибеков Узеир Абдул-Гусейн оглы, әзерб. اوزئییر حاجیبَیاوو, Üzeyir Hacıbəyov (1885 йылдың 6 (18) сентябре, Елисаветполь губернаһы, Шуша өйәҙе, Ағжабәди — 1948 йылның 23 ноябре, Баҡы) — композитор, әзербайжан заманса профессиональ музыка сәнғәтенә һәм милли опера сәнғәтенә нигеҙ һалған шәхес. Әзербайжан ССР (1937) һәм СССР (1938) халыҡ артисы. Әзербайжан ССР ФА академигы (1945). Баҡы консерваторияһы ректоры (1928-1929, 1939-1948). Әзербайжан ССР-ы композиторҙар союзы рәйесе (1938- 1948).

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ғ. Һажибәков 1913

1885 йылдың 6 (18) сентябрендә Елисаветполь губернаһы Шуша өйәҙе Ағжабәди биҫтәһендә ауыл сәркәтибе ғаиләһендә тыуған. Мәҙрәсә һәм ике йыллыҡ урыҫ-татар мәктәбен тәмамлағас, Гори ҡалаһында Кавказ аръяғы уҡытыусылар семинарияһындә уҡый. Баҡыла мәктәптә уҡыта, «Хәйәт» газетаһында тәржемәсе була. 1911 йылда Мәскәүгә барып, Мәскәү филармония йәмғиәте янындағы шәхси музыка курстарында белем ала. Бер йылдан Магомаев Абдулмөслим Мөхәммәт оғлының матди ярҙамы менән Петербург консерваторияһындә (1914) белем ала. Әйткәндәй, улар киләсәктә бажалар булып китәләр - икеһе лә атаҡлы Тереғолов ғаиләһенән кәләш алалар 1914-1918 йылдарҙа «Йени игбал» газетаһының мөхәррире һәм хужаһы була.

Ижады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Көнсығыш һәм европа музыка стилдәрен яраҡлаштырып яҙған 7 опера һәм 3 оперетта авторы:

  • 1908 «Ләйлә үә Мәжнүн» операһы (Фүзули поэмаһы буйынса) — беренсе әзербайжан операһы
  • 1909 «Шәйех Санан» операһы
  • 1910 «Рөстәм үә Сөхраб» операһы
  • 1911 «Шаһ Ғаббас һәм Хөршидбаныу» операһы
  • 1912 «Кәрим үә Асли» операһы
  • 1915 «Һарун үә Ләйлә» операһы
  • 1935 «Күруғлы» операһы
  • 1909 «Ир үә хатын» опереттаһы
  • 1910 «Был булмаһа, тегеһе» опереттаһы
  • 1913 Аршын мал алған опереттаһы

Гимн авторы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ғ. Һажибәковтың һүҙлеге 1907
  • 1918 йылда "Әзербайжан Демократик Йөмһүриәте" гимнын яҙа.
  • 1930 йылда Әзербайжан ССР-ы гимнын (кантата) яҙа.
  • 1944 йылда Әзербайжан ССР-ының яңыртылған гимнын яҙа.

Ғ. Һажибәковтың әзербайжан мәҙәниәтендә һәм мәғрифәтендә тотҡан урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ғөзәйер Һажибәков Әзербайжандың милли композиторҙар мәктәбенә һәм музыка мәҙәниәте тарихында яңы йүнәлешкә нигеҙ салды. Азербайжандың беренсе опера, музыкаль комедия һәм башҡа жанрҙар серияһын да беренсе тапҡыр ул барлыҡҡа килтерә.Ғөзәйер Һажибәков оло инноватор, Әзербайжанда уҡытыусы-педагог һәм музыкант, беренсе музыкаль театрҙы һәм концертты ойоштороусы булараҡ, Әзербайжан халҡы тарихына һәм мәҙәниәтенә тәрән эҙ ҡалдырҙылар[5]

Ғөзәйер Һажибәков әзербайжан музыкаһын, уның бай һәм төрлө яғын тәрән өйрәнә һәм фәнни эштәрендә күрһәтә.

1921 йылда Баҡыла Әзербайжан студенттары өсөн беренсе музыка мәктәбе ойоштора — Әзербайжан Дәүләт музыка мәктәбе аса. [6]

1927 йылда өлкән Мөслим Магомаев менән «Әзербайжан төрки халыҡ йырҙары» йыйынтығын баҫтырып сығара[7]

2010 йылда Ғөзәйер Һажибәковтың 125 йыллыҡ юбилейы айҡанлы Әзербайжанда ғына түгел, был датаны бар донъяла билдәләйҙәр. 18-28 сентябрҙә халыҡ-ара «Üzeyir Hacıbəyli — 125» музыкаль фестивале үткәрелә[8]

Ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. VIAF — 2012.
  2. 2,0 2,1 Bibliothèque nationale de France BNF танытҡысы: асыҡ мәғлүмәт платформаһы — 2011.
  3. 3,0 3,1 Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. Record #11895850X // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
  4. International Music Score Library Project — 2006.
  5. Musiqili ömrün şərəfli salnaməsi - Üzeyir Hacıbəyov (az-AZ), Milli.Az (18 сентябрь 2012). 19 май 2017 тикшерелгән.
  6. Afrasiyab Badalbeyli. afrasiyab.musigi-dunya.az. 19 май 2017 тикшерелгән.
  7. «Азербайджанские тюркские народные песни»  (рус.), Uzeyirbook.musigi-dunya.az. 2 февраль 2020 тикшерелгән.
  8. Lent.az Saatın əsas xəbərləri. news.lent.az. 19 май 2017 тикшерелгән.(недоступная ссылка)

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Сарабский А. Г. Возникновение и развитие азербайджанского музыкального театра (до 1917 г.) — Б.: Издательство Академии наук Азербайджанской ССР, 1968. — 273 б.
  • Мирза Ибрагимов. Tufanlara kömək edən bir qələm (на азербайджанском) // Üzeyir Hacıbəyovun şəxsiyyəti və yaradıcılığı — Иллюстрированное. — Баку, Азербайджанская ССР, СССР: Азернешр, 1987. — Б. 198. — ISBN 47020602000-94.
  • Ахмед Исазаде. Üzeyir Hacıbəyov haqqında seçilmiş xatirə və məqalələr // (на азербайджанском) — Баку, Азербайджанская ССР, СССР: Элм, АН Азербайджанской ССР, 1990. — Б. 292. — ISBN 5-8066-0251-6.
  • Х. Гашимова, Р. Оруджалиева, Н. Асланбекова, Г. Сафарова, Н. Салимова. Üzeyir Hacıbəyli: Biblioqrafiya // (на азербайджанском) — Баку, Азербайджан: Азербайджанская Государственная Библиотека имени М.Ф.Ахундова, 2008. — Б. 368.
  • Мәммәдли Г. Үзејир Һаҹыбәјов. 1885 — 1948 Һәјат вә јарадыҹылығынын салнамәси — Б.: Јазычы, 1984.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]