Әбләз болондары

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Әбләз болондары
Дәүләт Flag of Russia.svg Рәсәй
Административ-территориаль берәмек Силәбе өлкәһе

Әбләз болондары (рус. Аблязовские луга) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Агаповка районы биләмәһендәге Яйыҡ йылғаһы үҙәнендәге болондар, өлкәнең айырым ҡурсыуындағы ботаник тәбиғәт ҡомартҡыһы[1].

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әбләз болондары Агаповка районы биләмәһендәге Ғөмбәй йылғаһы ҡойған урындан башлап Яйыҡ буйлап һуҙылып киткән, Агаповка һәм Әбләз ҡасабалары араһында урынлашҡан.

Силәбегә тиклем араһы — 295 км, Магнитогорскиға — 20 км, Орскиға — 290 км, Агаповкаға — 6 км. Координаттары: 53°14′31″N 59°9′50″E

Тасуирламаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Болондар Яйыҡ йылғаһының ваҡ ҡына күлдәргә әүерелгән балыҡҡа бай иҫке үҙәндәре менән дә сыбарланған. Силәбе өлкәһе Агаповка районындағы Магнитогорск ҡалаһы янындағы үле йылға (иҫке үҙән) тибындағы бәләкәй күлдәр күп.

Әбләз болондарын йылға буйы туғайҙары, йылға террасалары хасил итә. Һыубаҫар туғай һәм уның сиге бейеклеге 1,5-2 метр тәшкил итә. Әбләз туғайҙарына төнъяҡтан тәбәшәк, әммә матур ҡаялар килеп терәлгән.

Болондарҙың территорияһы — 231 гектар.

Тәбиғәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әбләз болондарында күп төрлө үҫемлектәр араһында уникаль берәмектәре осрай. Бында урман зонаһына хас ярайһы дымлы ысын болондар, далалашҡан болондар, ҡыуаҡтар һәм ағастар, шулай уҡ һаҙға әйләнгән майҙандар бер-береһенә терәлеп тора. Әйткәндәй, был территориялағы ысын болондар — Силәбе өлкәһенең дала зонаһында һаҡланып ҡалған бик аҙ ғыналарының береһе.

Бында таралған үҫемлектәр араһында ағастарҙан — тал, шыма ҡарама, ҡара тирәк тополь ҡара, ҡыуаҡлыҡтарҙан муйыл, балан, гөлйемеш, энәлек, ҡара бөрлөгән һәм башҡалар үҫә. Үлән үҫемлектәр бер нисә ярус булып үҫә. Улар араһында — тар япраҡлы юшан, сысҡан борсағы, андыҙ, ер еләге, меңъяпраҡ һәм башҡа бик күп төрҙәр. Силәбе өлкәһе Ҡыҙыл китабына индерелгән һирәк төрҙәр ҙә: шаҡмаҡлы һипкелгөл (рус. рябчик шахматный), кәрлә ирис осрай. Бәшмәктәр ҙә күп үҫә[2].

Үле йылғаларында алабуға, төрлө сабаҡ, табан үрсей.

Айырым статусы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1989 йылда Әбләз болондарының уникаль үҫемлек донъяһы өлкә кимәлендәге тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителгән. 2020 йылда уларҙың статусы рәсми рәүештә Силәбе өлкә хөкүмәте тарафынан положение ҡабул ителеп, яңынан раҫланған[3]

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Башҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. — Мәскәү, 1993. — 1-се том, 735-се бит
  • А. И. Левит. Южный Урал: география, экология, природопользование. Учебное пособие, 2001
  • Матвеев А. К. Географические названия Урала: Топонимический словарь. — Екатеринбург: ИД «Сократ», 2008. — 352 с. С. 123.