Әли Әкбәр Бахман
| Әли Әкбәр Бахман | |
 | |
| Зат | ир-ат |
|---|---|
| Гражданлыҡ |
.svg){kind=small} Иран |
| Тыуған көнө | 1880 |
| Тыуған урыны | Тәһран, Иран |
| Вафат булған көнө | 1956 |
| Вафат булған урыны | Тәһран, Иран |
| Һөнәр төрө | дипломат, сәйәсмән |
| Биләгән вазифаһы | Ambassador of Iran to Egypt[d] |
 Әли Әкбәр Бахман Викимилектә | |
Әли Әкбәр Бахман) (1880 йыл, Тәһран — 1956 йыл, Тәһран) — Иран дипломатыы.
Ғәиләһе
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Әли Әҡбәр Бахман күренекле Бахман-Ҡаджарҙар ғаиләһе ағзаһы булған. Мирза Әли Әҡбәр Хан булараҡ 1883 йылда Тәһранда тыуған һәм 1967 йылда шунда уҡ вафат булған. Әли Әҡбәр принц Бахман Мирза Ҡаджар ғаиләһенән сыҡҡан, ул Ғәббәс Мирзаның улы, Әзербайжандың генерал-губернаторы һәм үҙенең ауырыу ҡустыһы Мөхәммәт шаһтың һәм бәләкәй вариҫ принц Насир әд-Диндең регенты булған. Һарай янында мәрхәмәттән мәхрүм булғандан һуң, ул Рәсәй Кавказына һөргөнгә ебәрелә. Уның өлкән улы принц Анушираван Али (1833—1899) Иранға ҡайта, уның ҡыҙы шаһбикә Мәликә Әфәғ Ханым (1863 — 26 октябрь 1917), Әли Әҡбәрҙең әсәһе була. Атаһы — Мирза Хөсәйен Бехнам, Фәтх Әли шаһ заманынан алып батша йортонда хеҙмәт иткән Тәбриздәге аристократик ғаиләнән. 1897 йылда атаһының иртә вафат булыуы арҡаһында әсәһе икенсе тапҡырға Донболи ғаиләһенән Зыя ос-Солтан ҡушаматы менән йөрөтөлгән Аманолла ханға, әсәһе яғынан Тәбриздә ҙур ер хужаһы булған ҡәрҙәшенә кейәүгә сыға. Үгәй атаһы, Иран конституцион хәрәкәте сәйәсмәне, йәш Әли Әҡбәрҙе карьераһында дәртләндерә һәм уны Яхья Дәүләтабади кеүек шул ваҡыттың сәйәси эшмәкәрҙәре менән таныштыра. 1931 йылда Иранда фамилиялар нығынғас, Әли Әҡбәр һәм уның бер туғандары Әли Әсғәр һәм Носрат өл-Мөлөк Ханым үҙҙәренең олатаһы, принц Бахман Мирза хөрмәтенә ғаиләгә Бахман исеме ҡушҡандар[1].
Карьераһы
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Сығышы менән затлы нәҫелдән булып, әсәһе батша принцессаһы булғанлыҡтан, йәш Мирза Әли Әҡбәр ханға һарайҙа карьера яһау өсөн бөтә мөмкинлектәр ҙә була. Шулай итеп, административ хеҙмәттә мәшғүл була. 1907 йылғы Конституция хәрәкәтен яҡлаусы үгәй атаһы абсолютизмға ҡаршы тора һәм реформаларға асыҡ була. Уның иптәше, Иран мәктәп системаһының һул конституцион сәйәсмәне һәм реформаторы Яхья Дәүләтабади Мирза Әли Әҡбәр ханды 1907 йылда Рәсәйгә ебәрә, унда ул Баҡылағы Сәәҙәт фарсы мәктәбендә уҡытасаҡ. Унда әсәһенең ғаиләһенән Әли Әҡбәрҙең күп кенә туғандары йәшәгән.
Рәсәй революцияһынан һәм Беренсе донъя һуғышынан һуң Кавказдан күп кенә фарсылар Ҡыҙыл Армиянан Иранға ҡасырға маташа. Әзербайжанда һәм Иранда ғаилә бәйләнештәре булғанға күрә Әли Әҡбәр Бахман ҡасаҡтарға сикте үтергә ярҙам итә ала. 1919 йылдың 26 авгусында Әли Әҡбәр Бухарестта Фарсыстандың ғәҙәттән тыш илсеһе һәм тулы хоҡуҡлы министры итеп тәғәйенләнә, ә һуңынан 1921 йылда Бельгиялағы илсе итеп тәғәйенләнә. 1934—1935 йылдарҙа Ирандың Афғанстандағы илсеһе була, ә 1935 йылда «Атабай арбитражын» (Систан — Забулистан яғында ике ил араһында территориаль алмашыу[2])) ойоштора. 1935 йылда ул шулай уҡ транспорт министры була һәм тағы ла ете кабинет ағзаһы менән бергә 1935 йылғы иҫтәлекле маркалар комплектын сығарыу өсөн яуаплы була. Ниһайәт, 1939—1943 йылдарҙа Мысырҙа илсе була. Шунда 1939 йылдың 16 мартында Ҡаһирәләге Абдин һарайында Мөхәммәт Реза Пәһләүиҙең (ул саҡта Ирандың тәхетле принцы) короле Фуад I ҡыҙы һәм Мысыр короле Фәруҡтың һеңлеһе принцесса Фәүзиә менән уның никахы була.
Иранға Мысырҙан ҡайтҡас, унда ул Мысырҙағы Иран биләмәләре буйынса илселектә ирандар йыйылышын етәкләй һәм 1943 йылғы Ҡаһирә конференцияһында ҡатнаша, 1944—1946 йылдарҙа Әли Әҡбәр ҡайһы берҙә сауҙа министры булып китә. Ул Тәһрандағы Гәүһәршад резиденцияһын һәм һәм Бәғ-Мөстәуфиҙә, ҡаланың йәмле төньяғында, Альбурз тауҙары битләүендә ҙур баҡса һатып ала. 1967 йылда Әли Әҡбәр Бахман вафат була һәм Тәһрандағы Шаһ Абдол Әзим зыяратында әсәһенең кәшәнәһе эргәһендә ерләнә[3].
Әли Әҡбәр Бахман Зөләйхә Хан Ғәджиеваға өйләнә, никахта ҡыҙы Мәһрә Джәхан Ханом Бахман тыуа[4].
Иҫкәрмәләр
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- ↑ Stammbaum — Zarrinkafsch-Bahman Family Tree — MyHeritage. www.myheritage.de. Дата обращения: 1 декабря 2023. Архивировано 3 октября 2021 года.
- ↑ Ali Akbar Khan Bahman
- ↑ Дом Бахманов — высокопоставленные лица и дипломаты. Дата обращения: 27 май 2026.
- ↑ Предки Бахманов (Каджаров). Дата обращения: 27 май 2026.
Библиография
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- 'Aqeli, Baqer: "Ali Akbar Batman, in: Sharhe-e hal-e rejal-e siyassi va nezami-ye mo’asser-e Iran (Biography of the contemporary dignitaries of policy and military in Iran), Vol. I, Nashr-e goftar, Tehran 2001, pp. 325—326.
- Clayton, Sir Gilbert: An Arabian Dictionary, edit. by Robert O. Collins, University of California Press, Berkeley and Los Angeles 1969.
- Werner // Culture and Cultural Politics under Reza Shah: The Pahlavi State, New Bourgeoisie and the Creation of a Modern Society in Iran. — Iranian Studies, Routledge, New York 2014.
- Kadjar, Soltan Ali Mirza: «Mohammad Ali Shah: The Man and the King», in: Qajar Studies, Vol VII, Barjesteh van Waalwijk van Doorn, Rotterdam 2007, pp. 177—195.
- Kasravi, Ahmad: Tarikh-e Mashruteh-ye Iran (History of the Constitutional Revolution in Iran), Vol. I, Amir Kabir, Tehran 2537 imperial calendar.