Әхмәт Шаһ
Әхмәт Шаһ Дуррани (Әхмәт хан Абдали; 1720–1722 – 1772) — Дуррани империяһының нигеҙ һалыусыһы һәм беренсе шаһы. Ул йыш ҡына хәҙерге Афғанстан дәүләтенең нигеҙ һалыусыһы тип иҫәпләнә.[1]
1747 йылда Нәҙер Шаһ үлтерелгәндән һуң, Әхмәт хан Ҡандағарҙа хәрби шура тарафынан шаһ итеп күтәрелә. Ул «Дурр-и Дурран» («Ынйыларҙың ынйыһы») титулын ҡабул итә һәм Абдали ҡәбиләһенең исемен Дуррани тип үҙгәртә.[2][3]
Уның хакимлығы осоронда империяһы Афғанстанды, хәҙерге Пакистандың ҙур өлөшөн, Хорасанды һәм Төньяҡ Һиндостандың ҡайһы бер төбәктәрен үҙ эсенә алған.[1]
Иртә тормошо
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Әхмәт хан 1720–1722 йылдар араһында тыуған. Сығанаҡтар уның тыуған урыны итеп Һератты йәки Мултанды күрһәтә.[4] Ул йәш сағында Нәҙер Шаһ хеҙмәтенә инә һәм уның Һиндостанға походында ҡатнаша.[5] 1747 йылда Нәҙер Шаһ үлтерелгәс, Әхмәт хан ғәскәре менән Ҡандағарға ҡайта.[6]
Хакимлығы
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Әхмәт Шаһ үҙ идараһын могол һәм сәфәүи традицияларына таянып ойоштора, әммә дәүләттең төп көсө хәрби походтарға нигеҙләнгән була.[7]
Уның сәйәсәте байлыҡты күбеһенсә Һиндостан походтары аша тулыландырыуға йүнәлтелгән булған.[8][9]
Һиндостан походтары
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Беренсе баҫып инеү (1747–1748)
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Икенсе баҫып инеү (1748)
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Панджабтың ҡайһы бер өлөштәре уның власына күсә.[11]
Өсөнсө баҫып инеү (1751–1752)
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]килешеү буйынса тейешле яһаҡты түләмәй.[12] Был Әхмәт Шаһты 1751 йылдың ноябрендә тағы ла Һиндостанға баҫып инергә этәрә. 1752 йылда Лахор уның контроленә күсә.
Дүртенсе баҫып инеү (1757)
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]1757 йылда ул Делиҙе баҫып ала һәм ҡала талауға дусар ителә.[13]
Бишенсе баҫып инеү һәм Панипат һуғышы (1761)
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Өсөнсө Панипат һуғышында ул Маратха империяһы ғәскәрҙәрен еңә. Был һуғыш XVIII быуаттағы иң ҙур алыштарҙың береһе булған.[13]
Башҡа походтар
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Ул шулай уҡ Хорасанда һәм Афған-Төркөстанда хәрби кампаниялар алып бара.[14] Һуңғы йылдарында Сикх конфедерацияһына ҡаршы көрәшә.
Үлеме
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Әхмәт Шаһ 1772 йылда вафат була һәм Ҡандағарҙа ерләнә.
Иҫкәрмәләр
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Һылтанмалар
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- 1 2 Clements, Adamec, p. 81
- ↑ Nejatie, 2017, p. 334
- ↑ Mehta, 2005, p. 248
- ↑ Nejatie, 2017, pp. 287–293
- ↑ Balland, 1995
- ↑ Lee, 2022, pp. 102–105
- ↑ Lee, 2022, pp. 116–118
- ↑ Sarkar, 1964, p. 262
- ↑ Mehta, 2005, pp. 248–249
- ↑ Lee, 2022, pp. 120–122
- ↑ Mehta, 2005, p. 251
- ↑ Singh, 1959, p. 101
- 1 2 Sarkar, 1964
- ↑ Lee, 2022, pp. 131–133
- Adamec Ludwig W. The A to Z of Afghan Wars, Revolutions and Insurgencies. — Bloomsbury Publishing. — ISBN 978-1-4617-3189-4.
- Balland, Daniel (15 December 1995), "DORRĀNĪ", Encyclopaedia Iranica, <https://iranicaonline.org/articles/dorrani-1>. Проверено 13 ноябрь 2024.
- Barfield Thomas. Afghanistan: A Cultural and Political History, Second Edition. — Princeton University Press. — ISBN 978-0-691-23856-2.
- Barua Pradeep. The State at War in South Asia. — University of Nebraska Press. — ISBN 978-0-8032-1344-9.
- Black Jeremy. Warfare in the Eighteenth Century. — Cassell. — ISBN 978-0-304-36212-7.
- The Oxford Handbook of the Seven Years' War. — Oxford University Press. — ISBN 978-0-19-762260-5.
- History of Civilizations of Central Asia: Development in Contrast: from the Sixteenth to the Mid-nineteenth Century. — UNESCO Publishing. — ISBN 978-92-3-103876-1.
- Chaurasia Radhey Shyam. History of Medieval India: From 1000 A.D. to 1707 A.D.. — Atlantic Publishers. — ISBN 978-81-269-0123-4.
- Conflict in Afghanistan: An Encyclopedia. — Bloomsbury Publishing USA. — ISBN 978-1-85109-407-3.
- Kohinoor: The Story of the World's Most Infamous Diamond. — Juggernaut Books. — ISBN 978-93-86228-08-6.
- Dupree Louis. Afghanistan. — Princeton University Press. — ISBN 0-691-03006-5.
- (7 June 2023) «'Do You Not Bow before Heaven?': The First Qing- Durrānī Encounter, the Tributary Non-relationship, and Disorder on a Shared Frontier». Journal of the Economic and Social History of the Orient 66 (5–6): 707–741. DOI:10.1163/15685209-12341605. ISSN 1568-5209.
- Gommans, Jos (1995-08-01). «Indian Warfare and Afghan Innovation During the Eighteenth Century» (EN). Studies in History 11 (2): 261–280. DOI:10.1177/025764309501100204. ISSN 0257-6430.
- Grewal J. S. The Khalsa Sikh and Non-Sikh Perspectives. — Manohar, 2004. — P. 23. — ISBN 9788173045806.
- Gupta Hari Ram. History of the Sikhs: Evolution of Sikh Confederacies, 1708-1769. — Munshiram Manoharlal.
- Gupta Hari Ram. Later Mughal History of the Panjab (1707-1793). — Sang-e-Meel Publications.
- Gupta Hari Ram. Marathas and Panipat. — Panjab University.
- Jr Everett Jenkins. The Muslim Diaspora (Volume 2, 1500-1799): A Comprehensive Chronology of the Spread of Islam in Asia, Africa, Europe and the Americas. — McFarland. — ISBN 978-1-4766-0889-1.
- History of Civilizations of Central Asia: Development in Contrast: From the Sixteenth to the Mid-nineteenth Century. — UNESCO Publishing. — ISBN 978-92-3-103876-1.
- Khan Durrani, Ashiq Muhammad (1991). «The People of Afghanistan: Relations between the Sadozais and the Ahmadzais of Qalat». ProQuest.
- Khoja, Neelam (2018). «Sovereignty, Space, and Identity: The Politics of Power in Eighteenth Century Punjab» (en).
- Kim Hodong. Holy War in China: The Muslim Rebellion and State in Chinese Central Asia, 1864-1877. — Stanford University Press. — ISBN 978-0-8047-6723-1.
- Lamb Christina. The Sewing Circles of Herat: A Personal Voyage Through Afghanistan. — Harper Collins. — ISBN 978-0-06-050527-1.
- Lee Jonathan L. The "ancient Supremacy": Bukhara, Afghanistan, and the Battle for Balkh, 1731-1901. — E.J. Brill. — ISBN 978-90-04-10399-3.
- Lee Jonathan L. Afghanistan: A History from 1260 to the Present. — Reaktion Books. — ISBN 978-1-78914-019-4.
- Levi Scott C. The Rise and Fall of Khoqand, 1709-1876: Central Asia in the Global Age. — University of Pittsburgh Press. — ISBN 978-0-8229-6506-0.
- Malhotra Karamjit K. The Eighteenth Century in Sikh History: Political Resurgence, Religious and Social Life, and Cultural Articulation. — Oxford University Press. — ISBN 978-0-19-908760-0.
- Responses of Mysticism to Religious Terrorism: Sufism and Beyond. — Gompel&Svacina. — ISBN 978-94-6371-190-6.
- Mehta Jaswant Lal. Advanced Study in the History of Modern India 1707-1813. — Sterling Publishers. — ISBN 978-1-932705-54-6.
- Mishra Patit Paban. An Encyclopaedia in Spatio-Temporal Dimensions: Biography, Culture, and Religion. — Cambridge Scholars Publishing. — ISBN 978-1-0364-1367-5.
- Ҡалып:Cite thesis
- Newby L. J. The Empire And the Khanate: A Political History of Qing Relations With Khoqand C1760-1860. — BRILL. — ISBN 978-90-04-14550-4.
- Noelle-Karimi Christine. State and Tribe in Nineteenth-century Afghanistan: The Reign of Amir Dost Muhammad Khan (1826-1863). — Psychology Press. — ISBN 978-0-7007-0629-7.
- Noelle-Karimi Christine. The Pearl in Its Midst: Herat and the Mapping of Khurasan (15th-19th Centuries). — Austrian Academy of Sciences Press. — ISBN 978-3-7001-7202-4.
- Parmu R. K. A History of Muslim Rule in Kashmir, 1320-1819. — People's Publishing House.
- Perry, John R. ʿALAM KHAN. Encyclopedia Iranica (1985).
- Roy Kaushik. India's Historic Battles: From Alexander the Great to Kargil. — Orient Blackswan. — ISBN 978-81-7824-109-8.
- Rubin Barnett R. Afghanistan from the Cold War Through the War on Terror. — Oxford University Press. — ISBN 978-0-19-022927-6.
- The history of Afghanistan. — Greenwood Publishing Group, 2007. — ISBN 978-0-313-33798-7.
- Sardesai D. R. India: The Definitive History. — Routledge. — ISBN 978-0-429-96842-6.
- Sarkar Sir Jadunath. Fall of the Mughal Empire. — M. C. Sarkar.
- Sarkar Sir Jadunath. 1754-1771 (Panipat). — 3rd; 1966, 1971 printing. — Orient Longman.
- Ahmad Shah Durrani: Father of Modern Afghanistan. — Asia Publishing House, 1959. — ISBN 978-1-4021-7278-6.
- Singh Khushwant. A History of the Sikhs. — Oxford University Press. — ISBN 978-0-19-560600-3.
- Ҡалып:Cite thesis