Әшрәф Пәһләүи
| Әшрәф Пәһләүи | |
| фарс. اشرف پهلوی | |
 | |
| Зат | ҡатын-ҡыҙ[1] |
|---|---|
| Гражданлыҡ |
 Иран[2] |
| Титул | шаһбикә[d] |
| Тыуған көнө | 26 октябрь 1919[3][4][5] |
| Тыуған урыны | Тәһран, Иран |
| Вафат булған көнө | 7 ғинуар 2016[4][5] (96 йәш) |
| Вафат булған урыны | Монако |
| Үлем төрө | тәбиғи үлем[d] |
| Үлем сәбәбе | Альцгеймер ауырыуы |
| Ерләнгән урыны | Монако |
| Атаһы | Реза шаһ Пехлеви |
| Әсәһе | Тадж ол-Молук[d] |
| Бер туғандары | Шәмс Пәһләүи, Фатима Пәһләүи, Хамдамсалтане Пехлеви[d], Мөхәммәт Риза Пәхләүи, Әли Реза Пәһләүи I, Әхмәт Реза Пәһләүи һәм Абдул Реза Пәһләүи |
| Хәләл ефете | Ali Qavam[d], Ahmad Shafiq[d] һәм Mehdi Bushehri[d] |
| Балалары | Шафиҡ Шәһрийәр[1], Азаде Шафик[d] һәм Шахрам Пехлеви[d][1] |
| Нәҫеле | Пехлеви[d] |
| Һөнәр төрө | тәржемәсе, дипломат, сәйәсмән, яҙыусы, медсестра, автор |
| Биләгән вазифаһы | монарх[d] |
| Сәләмәтлек торошо | Альцгеймер ауырыуы |
| Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре |
      |
| Рәсми сайт | princessashrafpahlavi.org |
 Әшрәф Пәһләүи Викимилектә | |
Принцесса (шаһбикә) Әшрәф өл-Мөлөк Пәһләүи (фарс. اشرف پهلوی; 26 октябрь 1919 йыл, Тәһран — 7 ғинуар 2016 йыл, Нью-Йорк) — һуңғы Иран шаһы Мүхәммәт Реза Пәһләүиҙең игеҙәк ҡыҙ туғаны.
Замандаштары уны йыш ҡына, игеҙәк ир туғанына йоғонтоһон һыҙыҡ өҫтөнә алып, «тәхет артында торған көс» тип атай. 1953 йылда премьер-министр Мөхәммәт Мосадегты ҡолатыуға һәм шаһтың монархия власын нығытыуға килтергән түңкәрелеште ойоштороуҙа ҙур роль уйнай[6]. Оҙаҡ йылдар Әшрәф шаһтың ышаныслы кәңәшсеһе булып эшләй һәм Иранда ҡатын-ҡыҙҙар хоҡуҡтарын киңәйтеү хәрәкәтен әүҙем яҡлай[7]. 1979 йылғы Ислам революцияһынан һуң һөргөндә була, Францияла, АҠШ-та (Нью-Йорк), Парижда һәм Монте-Карлола йәшәй, унда Иран Ислам Республикаһына асыҡтан-асыҡ ҡаршы тороуын дауам итә[6].
Биографияһы
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Иртә йылдары
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Әшрәф Пеһләүи 1919 йылдың 26 октябрендә, игеҙәк һыңары Мөхәммәт Резанан ҡала ни бары биш сәғәттән һуң тыуа. Ата-әсәһе — Реза Пәһләүи, ул саҡта хәрби командир, һуңыраҡ Иран шаһы булып китә, һәм, уның дүрт ҡатынының икенсеһе Таж әл- Мөлөк. Ғаиләлә ун бала, шул иҫәптән Әшрәф, шулай уҡ бер нисә бер туғаны була[8]
1930 йылдар башында Әшрәф Пәһләүи, уның өлкән апаһы Шәмс һәм уларҙы әсәһе традицион бөркәнсектән баш тартҡан тәүге күренекле иран ҡатын-ҡыҙҙары иҫәбенә инә[9]. 1936 йылдың 8 ғинуарында улар Тәһран уҡытыусылар колледжында сығарылыш тантанаһында бөркәнсекһеҙ ҡатнашып, Кәшф-и Хиджаб (бөркәнсекте бөтөрөү) хәрәкәтендә мөһим символик роль уйнай. Был аҙым шаһтың ҡатын-ҡыҙҙарҙы йәмәғәт тормошона йәлеп итеүгә йүнәлтелгән киң дәүләт сәйәсәтенең бер өлөшө була.
1932 йылда Әшрәф Пәһләүи Патриотик ҡатын-ҡыҙҙар йәмғиәте ойошторған Икенсе Көнсығыш ҡатын-ҡыҙҙар съезында ҡатнаша. 1937 йылда 18 йәшендә ғаиләһе атаһы менән сәйәси союзда булған Мирза хан Ҡәүәмға кейәүгә сыға[10]
СССР-ға барыуы
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]1946 йылда СССР-ҙа була һәм «Архангел» усадьбаһында була[11] шулай уҡ Украина ССР-ының баш ҡалаһы Киевта өс көнлөк визит менән була. 1946 йылдың 21 июлендә сәфәре менән килгән сағында ул Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән наградлана[12]
Ижтимағи һәм сәйәси эшмәкәрлеге
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]1953 йылғы түңкәрелеш
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]1953 йылда Әшрәф Пәһләүи «Аякс» операцияһында ҙур роль уйнай, ағаһын ЦРУ һәм МИ6 ойошторған түңкәрелешкә ризалашырға ышандыра[13]. Шаһ тәүҙә был планға ҡаршы сыға һәм бер ни тиклем ваҡыт уны тормошҡа ашырыуға ҡаршы тора. 1953 йылдың башында Әшрәф ЦРУ агенттары менән осраша, улар унан шаһҡа йоғонто яһауын һорай, сөнки уны шаһтың фекерен үҙгәртергә һәләтле берҙән-бер кеше тип һанай.
Тарихсы Стивен Кинзер үҙенең «Бөтә шаһ кешеләре» китабында Әшрәфтең ул ваҡытта Францияла нисек донъяуи тормош алып барыуын, казино һәм төнгө клубтарҙа йөрөүен һүрәтләй. Кермит Рузвельттың ышаныслы Иран агенттарының береһе Әсәҙолла Рәшидиан уға ҡунаҡҡа килә, әммә тик тотанаҡлы ризалыҡ ала. Икенсе көндө Америка һәм Британия агенттары делегацияһы үҙ тәҡдимен ныҡышмалыраҡ еткереү өсөн тағы килә. Делегация етәксеһе, өлкән британ оперативнигы Норман Дарбишир хәтирәләре буйынса, быны күҙ уңында тотоп шәшке пальтоһы һәм бер төргәк аҡса алып килә. Дарбишир, Әшрәф был бүләктәрҙе күргәс, «күҙҙәре яҡтырып китә, ҡаршылығы юҡҡа сыға», тип раҫлай[14]
Әммә Әшрәф үҙе һуңыраҡ Франциялағы мәжбүри һөргөндән Иранға ҡайтырға ризалашҡаны өсөн сикләнмәгән чек тәҡдим ителгәнен белдерә, әммә ул аҡсалата бүләктәрҙән баш тарта һәм быны үҙ теләге менән эшләй[15].
Сәйәси эшмәкәрлеге
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Әшрәф Пәһләүи ағаһы идара иткән осорҙа Иранда ла, халыҡ-ара кимәлдә лә ҡатын-ҡыҙ хоҡуҡтары өсөн әүҙем көрәшсе була. 1967 йылда Кеше хоҡуҡтары буйынса комиссия һәм Иҡтисади-социаль совет делегаты булып эшләп, Берләшкән Милләттәр Ойошмаһында Иран исеменән сығыш яһай[16]. 1975 йылда Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар йылына арналған саралар сиктәрендә Әшрәф форумда әүҙем ҡатнаша һәм Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Генераль Ассамблеяһы ултырышында сығыш яһай[17].
Әшрәф Пехлеви Иранда гендер реформаларын легитимациялауҙа мөһим роль уйнаһа ла, уның гендер һорауҙарына үҙ ҡарашы тәрән үҙ рефлексияһы менән айырылып тормаған. Ул былай тип таный: «Бала сағымдан алып ҡатын — ҡыҙ булыуым һәм шәхси азатлығым өсөн түләүемә ҡарамаҫтан — белем һәм шәхси азатлыҡ йәһәтенән — дөйөм алғанда мин ҡатын — ҡыҙҙарҙың ир — аттарға ҡарағанда күберәк интеккән билдәле бер ысулдарына ҙур иғтибар бирмәнем»[18].
Ул ҡатын-ҡыҙҙарҙың «аҙыҡ-түлек, белем биреү һәм һаулыҡ һаҡлау» кеүек төп кәрәк-яраҡтарға хоҡуҡтарын ныҡлы яҡлаусы булыуын белдерә, әммә үҙен радикаль реформатор тип һанамай. Әшрәф шулай уҡ ҡатын-ҡыҙҙар хоҡуҡтары өлкәһендә реформаларҙы алға ебәреүҙең төп ҡаршылығы булып күп хөкүмәттәр тарафынан «хроник битарафлыҡ» ҡалыуын һыҙыҡ өҫтөнә алды[19]
1976 йылда «Нью-Йорк таймс» гәзитендә «Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар йылы шулай үтте» тигән мәҡәләһенән һуң Әшрәф Пәһләүиҙең ҡатын-ҡыҙҙар хоҡуҡтары буйынса позицияһын тәнҡиткә дусар була. Шул уҡ йылдың мартында The Nation гәзитендә яҙыусы Кэй Бойл Әшрәфте Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар йылын глобаль теләктәшлекте һәм «һеңлелекте» нығытыуҙа уңыш тип маҡтауын, ә шул уҡ ваҡытта Ирандың үҙендә йыш ҡына хатта хәрби судҡа ла өмөтһөҙ ҡалған уның дүрт меңгә яҡын «һеңлеһе» сәйәси тотҡон булараҡ төрмәлә булыуҙарын ғәйепләй.
1980 йылда баҫылып сыҡҡан хәтирәләрендә Әшрәф Пәһләүи Ирандағы ҡатын-ҡыҙҙар хәлен таный һәм улар яҙмышы өсөн тәрән борсолоуын белдерә: «Иран ҡатындары менән булған хәл-ваҡиғалар тураһында яңылыҡтар бигерәк ауыр булды… Улар изоляциялана һәм икенсе сорт статусына тиклем төшөрөлә… күптәр төрмәгә ябыла йәки ҡыуып ебәрелә»[20].
Бынан тыш, Әшрәф Пәһләүи кеше хоҡуҡтары һәм тиң хоҡуҡлыҡ өсөн әүҙем сығыш яһай. Ул бөтә донъяла, айырыуса Иранда белем таратыуҙы хуплай. Унда уның ир туғаны Мөхәммәт Реза Пәһләүи наҙанлыҡты бөтөрөү буйынса кампанияның төп инициаторы булды. Ул шулай уҡ наҙанлыҡты бөтөрөү мәсьәләләре буйынса халыҡ-ара консультация комитеты составына инде[21].
1977 йылдың йәйендә Француз Ривьераһындағы йәйге йортонда Әшрәф Пәһләүиҙе үлтерергә маташыу ниәте була. Һөжүм принцессаның Канндағы Палм-Бич казиноһынан Жуан-ле-Пендағы (Эдуард Боден бульвары, 35) виллаһына ҡайтҡанда, иртәнсәк була. Уның Rolls-Royce автомобиленә ун дүрт пуля атылған. Әшрәфтең ҡатын-ҡыҙы үлтерелә, шоферы яралана, әммә принцесса үҙе был урындан зыян күрмәй сыға[22][23][24] [25][26].
1979 йылғы революциянан һуң Әшрәф Пәһләүи Дэвид Рокфеллерға ағаһына һыйыныу урыны табырға ярҙам итеүен һорап мөрәжәғәт итә[27]. Ул шулай уҡ АҠШ президенты Джимми Картерҙы һәм Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының генераль секретары Курт Вальдхаймды революция башында шаһты яҡламаған өсөн тәнҡитләй[28]. 1994 йылда Әшрәф АҠШ-тың элекке президенты Ричард Никсонды ерләүҙә ҡатнаша[29].
Характеры һәм финанстары
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Әшрәф Пәһләүи билдәләүенсә, уны «төрлө ойошмалар менән идара итеүҙә» ҡатнашыу арҡаһында «финанс тәртип боҙоуҙарында ғәйепләйҙәр»[25]. Үҙ һүҙҙәренә ҡарағанда, Мөхәммәт Мосадег уны Парижға һөргөнгә ебәргәндә, уның финанс мөмкинлектәре бик сикләнгән була[25] . Әммә артабанғы йылдарҙа ул һиҙелерлек байлыҡ туплаған, тип раҫлана. Әшрәф үҙе байлығын атаһы Реза шаһтан мираҫ итеп алған ерҙәр хаҡының артыуы, шулай уҡ уға тапшырылған предприятиеларҙан килгән килем менән аңлата[30] .
Шулай уҡ уның капиталының барлыҡҡа килгәне Иран сәнәғәт бумы ваҡытында нефть хаҡтарының артыуы арҡаһында таралған практика менән бәйле тип иҫәпләнә: Әшрәф Пәһләүи һәм уның улы Шәһрәм, раҫланыуынса, бизнес, импорт, экспорт йәки дәүләт органдары менән үҙ-ара эш итеүгә лицензия алыуҙа булышлыҡ итеүҙәре өсөн яңы компаниялар акцияларының 10 проценты йәки унан күберәген бушлай алған. Лицензиялар һәр тармаҡта яҡшы бәйле компанияларҙың сикләнгән һанына ғына бирелә һәм уларҙы алыу зарурлығы эшҡыуарҙар өсөн сығымдарҙың өҫтәмә дәрәжәһенә әүерелә Лицензиялар һәр тармаҡтағы сикләнгән һандағы яҡшы бәйләнешле компанияларға ғына бирелә, уларҙы алыу кәрәклеге эшҡыуарҙар өсөн өҫтәмә сығымға әйләнә [31] [32].
1979 йылда «Нью-Йорк таймс» гәзите хәбәр итеүенсә, 1978 йылдың 17 сентябрендәге документта Әшрәф Пәһләүиҙең офисынан сыҡҡан документта уның «Bank Melli» иҫәбенән Женевалағы «SAIPA» коды атамаһы аҫтында «Union Bank of Switzerland» банкына 708 мең долларҙы күсереү тураһында ҡарар бар, был француз телендә «SAIeipa өсөн өҫтөнлөк бирә», был француз телендә S-on, A-ltesse, I-mperiale, P-rincesse, A-shraf кеүек аңлатыла[33].
1980 йылда Әшрәф Пәһләүи «The New York Times» гәзитендә үҙен һәм ғаиләһенең матди хәлен яҡлап мәҡәлә баҫтыра. Ул үҙенең байлығын «насар табыш» аша алынмаған тип иҫәпләй һәм байлығын «Ирандың үҫеше һәм алға китеше барыһы өсөн дә мөмкин булған хаҡы артҡан» мираҫ ерҙәренә бәйләй[14]. Уның һүҙҙәренсә, Ирандың күп кенә халҡы ла күсемһеҙ милекте һатыуҙан табыш алған, ләкин дин әһелдәре һәм Хөмәйниҙең тығыҙ бәйләнештә булыу һөҙөмтәһендә финанс яҡтан саманан тыш файҙаланыуҙа ғәйепләнмәгән[14].
Әшрәф шулай уҡ ағаһы Мөхәммәт Реза Пәһләүиҙе яҡлай, Хөмәйни яҡлылар дәғүәләренә ҡаршы, шаһ Мөхәммәт Пәһләүи фондынан файҙа алмай, тип раҫлай[14] . Һүҙҙе йомғаҡлап, ул «был яла яғыу ғәйепләүҙәре менән бөтә көсөн һәм теләһә ниндәй хоҡуҡи саралар ярҙамында көрәшергә» ниәтләүен һыҙыҡ өҫтөнә алды[14] .
Психологик яҡтан Әшрәф Пәһләүи йәш сағында үҙ-үҙенә түбән баһа биреүҙән интегә: «көҙгөлә күргәндәре» оҡшамай. Ул «икенсе йөҙ, асыҡ тире, ҙурыраҡ буй» тураһында хыялланған һәм уға «был донъяла минән ҡыҫҡараҡ кешеләр бик аҙ» кеүек тойолоуын билдәләгән[34]. Бәлки, ошо тойғолар уны тағы ла ҡыйыуыраҡ булырға этәргәндер. Үҙенең хәтирәләрендә ул былай тип яҙа: «Бынан егерме йыл элек француз журналистары миңә „La Panthère Noire“ („Ҡара пантера“) ҡушаматы бирҙе, һәм мин был ҡушаматтың миңә бик оҡшауын һәм, ниндәйҙер мәғәнәлә, миңә тап килгәнен танырға тейешмен. йәмәғәт урындарында тыйнаҡлыҡ һәм тыныслыҡ, әммә, дөрөҫөн әйткәндә, ҡайһы саҡта илемдең дошмандарына һөжүм итеү өсөн пантера тырнаҡтары менән ҡоралланырға теләйем»[35].
Ағаһы Мөхәммәт Реза Пәһләүи уның иң яҡын дуҫы була; хәтирәләрендә ул бала саҡтағы уға һоҡланыуын иҫкә төшөрә: «беҙ олоғайғанға тиклем уның тауышы минең тормошомда өҫтөнлөклө тауышҡа әйләнде»[36].
Әшрәфтең наркотиктар һатыу менән бәйләнеше тураһында имеш-мимештәр
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Ҡайһы бер сығанаҡтар уны наркотиктар һатыу менән бәйләй ; Әшрәф үҙе лә яуап итеп: «Минең дошмандарым мине контрабандала, шпионлыҡта, мафия менән бәйләнештә (ҡасандыр хатта наркотиктар һатыуҙа) ғәйепләне»[35] [37] .
Шулай уҡ Тәһран прокуратураһы тәфтишселәренең береһе шәхси әңгәмәлә Әшрәф Пәһләүи Иранда әфиүн һәм башҡа наркотиктар һатыу буйынса ҙур селтәр менән бәйле булыуы ихтимал тип белдергәне тураһында хәбәрҙәр ҙә булды. Шул уҡ сығанаҡтарҙа шулай уҡ элекке һаулыҡ һаҡлау министры доктор Джаһаншаһ Сәлехтең уға булышлыҡ иткәне тураһында ла әйтелә. Ошо ғәйепләүҙәр буйынса, тап ошо суд һәм хоҡуҡ һаҡлау органдарына наркотиктар менән сауҙа итеүгә һәм уның төп ҡатнашыусыларына ҡаршы һөҙөмтәле саралар күреүҙе ҡыйынлаштырған[20].
Элекке таможня хеҙмәткәре Мәһдиниә шулай уҡ Тәһрандың билдәле наркотик һатыусыһының һөйләүенә һылтанма яһай. Уның һүҙҙәренсә, Төркиә һәм Иран Курдистанынан ҙур күләмдә әфиүн даими рәүештә генерал-лейтенант Бәхтиәргә тапшырыла, ул, йәнәһе, был әфиүндең бер өлөшөн шаһ һарайына һәм ҡайһы бер юғары вазифалы кешеләргә күсерә[20].
1969 йылда Әшрәф Пәһләүи Цюрих аэропортында, Швейцария властары мәғлүмәттәре буйынса, наркотиктар булған сумаҙан менән бәйле ҡулға алына. Дипломатик паспорты һәм статусы арҡаһында тиҙҙән иреккә сығалар. САВАК хәлде яйға һалыу өсөн тырышлыҡ һала: күренекле адвокаттар йәлеп ителә, ә сығанаҡтарҙа Швейцария властары менән мөмкин булған бәйләнештәр һәм уларҙы Иранға саҡырыу тураһында әйтелә. Был ваҡиға сит ил матбуғатында, шул иҫәптән Le Monde гәзитендә лә яҡтыртыла, был Әшрәфтең ризаһыҙлығын тыуҙыра һәм ялыуҙар менән мөрәжәғәт итеүенә килтерә[38][39].
Әшрәф Пәһләүи биләгән иғтибарға лайыҡ вазифалар
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- Ҡыҙыл арыҫлан һәм ҡояш йәмғиәтенең почётлы президенты, 1944
- Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының ҡатын-ҡыҙҙар статусы буйынса комиссияһы рәйесе, 1965 .
- Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Кеше хоҡуҡтары буйынса комиссияһында Иран делегаты, 1967 .
- Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Иҡтисади һәм социаль советында Иран делегаты, 1967 .
- Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Кеше хоҡуҡтары буйынса юғары комиссияһы рәйесе, 1970[23]
- Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар йылы конференцияһының консультатив комитеты ағзаһы, 1975
- Иран ҡатын-ҡыҙҙар ойошмаһы президенты, 1967—1979 йй.
- Социаль хеҙмәттәр күрһәтеү буйынса Император фонды рәйесе
- Оксфорд ҡалаһының Уэдхэм колледжының почетлы ғилми хеҙмәткәре
- Халыҡ-ара грамоталылыҡ буйынса консультатив комитет ағзаһы[40]
Никахтар һәм балалары
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Әшрәф Пәһләүиҙең беренсе ире Мирза Али Мөхәммәт Хагн Ҡәүәм, Насир әл-Дәүлә, уларҙың никахы 1937 йылдың мартында була һәм 1942 йылда айырылышыу менән тамамлана. 1941 йылда Ҡәүәм Вашингтонда Иран хәрби атташеһы ярҙамсыһы, Колумбия округы, һәм Мирза Ибраһим Хан Ҡәүәмдең, Ҡәүәм әл-Мөлөктөң өлкән улы була.
Был никахтан парҙың бер улы тыуа:
- Шаһрам Пәһләүи-Ниа (1940 йылдың 18 апрелендә тыуған). 1965 йылда 16 йәшлек Нилуфар Әфшәрға өйләнгән, 1974 йылда уларҙан Сайрус исемле улы тыуа. Шаһрам Пәһләүи-Нианың тағы бер улы Әмир Ибраһим (1974 й. тыуған) бар, ул никахтан тыш шаһтың һарай министры Әсәҙулла Аламдың ҡыҙы Наз Аламдан тыуған.1987 йылда Шаһрам һәм Наз АҠШ-тың Виргин утрауҙарында ислам туйы үткәрә.
Әшрәф Пәһләүиҙең икенсе ире Әхмәт Шафиҡ (1911—1976) була. Ул граждандар авиацияһының генераль директоры булып эшләй һәм Мысырҙағы Хедив һарайында министр Әхмәт Шафиҡ пашаның дүртенсе улы була. Никах 1944 йылда Ҡаһирәлә була һәм 1960 йылда айырылышыу менән тамамлана.Әхмәт 1976 йылда Тәһранда яман шештән вафат була. Ғаиләнең ике балаһы була:
- Шаһрияр Мостафа Шафиҡ (1945 йыл 15 март —1979 йыл 7 декабрь) — сәйәсмән Манучехр Эғбалдың ҡыҙы Мәрйәм Эғбалға өйләнгән. Уларҙың ике улдары була. Парижда Иран Ислам Республикаһының йәшерен хеҙмәттәре агенттары тарафынан үлтерелә[41].
- Азаде Шафиҡ (1951 йыл — 23 февраль 2011 йыл) ике тапҡыр өйләнгән, тәүге никахынан бер улы тыуған.
Әшрәф Пәһләүи өсөнсө һәм һуңғы тапҡыр 1960 йылдың 5 июнендә Париждағы Иран илселегендә Парижда Maison d’Iran (Иран йорто) директоры булып эшләгән Мехди Бушехрға кейәүгә сыға. Ул сәйәсмән Жәүәт Бушехриҙың туғаны була[42] . Әшрәф менән Мәхдиҙең бергә балалары булмай; пар йыш ҡына айырым йәшәй: Пәһләүи Нью-Йоркта һөргөндә була[14], ә Мехди Бушехри Парижда ҡала[43].
1980 йылда «Нью-Йорк таймс» гәзите журналисы Джуди Ли Клемесрудҡа биргән интервьюһында Әшрәф таный: «Мин бер ҡасан да яҡшы әсә булманым. Тормош рәүешем арҡаһында балаларым менән күп ваҡыт уҙғарманым»[14].
Эҙәрлекләү һәм үлеме
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Революциянан һуң шаһбикә Әшрәф алмашлап йә Нью-Йоркта — тәүҙә Бикман-Плейс 29 адресы буйынса[27][44], һуңынан Парк-авенюла (Бикман-Плейс 29 һәм 31)[27] — һәм Парижда һәм Хуан-ле-Пинда (Эдуард Ривье бульвары 35) Француз урамында йәшәй[14][16]
Әшрәф Пәһләүи 2016 йылдың 7 ғинуарында Монте-Карлола 96 йәшендә вафат була[16]. Һуңғы йылдарҙа Альцгеймер ауырыуы менән яфаланған. Уның үлеме тураһында уның туғаны һәм император ғаиләһе башлығы Реза Пәһләүи үҙенең Facebook битендә хәбәр итә.
Уның кәңәшсеһе Роберт Ф. Армао үлем сәбәбе «оло йәш» тип белдерә. Ул принцессаның Европала өйөндә йоҡлағанда вафат булыуын аныҡлай, әммә ғаиләһенең именлеге өсөн борсолоп, илдең исемен әйтеүҙән баш тарта[16]. Ерләү 2016 йылдың 14 ғинуарында Монаколағы зыяратта була; Тантанала Пәһләүи ғаиләһенең 10 ағзаһы, шул иҫәптән шаһбикә Фәрәх Пәһләүи ҡатнаша.
Үлгән мәлдә Әшрәф Пәһләүи үҙ ырыуының иң оло вәкиле була
Китаптары
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Әшрәф Пәһләүи өс хәтирәләр китабы баҫтырып сығарған: икеһе инглиз телендә, береһе француз телендә.
- Faces in a Mirror: Memoirs from Exile («Лица в зеркале: Мемуары из изгнания», 1980);
- Time for Truth («Время для правды», 1995);
- Jamais Résignée («Никогда не сдавалась», 1981, француз телендә).
1980 йылда «Нью-Йорк таймс» гәзитендә «Мин был яла яғыу менән көрәшәсәкмен» тигән мәҡәләһенән һуң был эштәрҙең барыһы ла донъя күрә. Ул ваҡыттағы вәғәҙәһенә ярашлы, Пәһләүиҙең китаптары күп осраҡта Пәһләүи династияһы тураһындағы ғәйепләүҙәрҙе һәм «дөрөҫ булмаған фекерҙәрҙе» кире ҡағыуға арналған.
Иң билдәле әҫәре — «Faces in a Mirror» хәтирәләре. Унда ул тағы ла шәхси финанс хәле тураһында мәсьәләләрҙе күтәрә: «Атайым вафат булғанда миңә 300 мең доллар самаһы мираҫҡа ҡалды (шулай уҡ Каспий диңгеҙе янында яҡынса 1 миллион квадрат метр ер, шулай уҡ Горган һәм Керманшахтағы күсемһеҙ милек, һуңынан улар ифрат ҡиммәтле булып китте)»[45].
Был китаптың инеш һүҙендә Әшрәф Пәһләүи билдәләүенсә, ул «көнбайыш уҡыусыларына Иран мәҙәниәте һәм мираҫы тураһында аңлай алмаған нәмәләрҙе…ислам революцияһының тәбиғәте тураһында аңлатырға бик ынтыла»[25].
Тәнҡит уның китаптарын төрлөсә ҡабул итә: «Library Journal», мәҫәлән, «Faces in a Mirror» китабын «Пәһләүиҙең изгелектәре һәм донъялағы һәр кемдең тиерлек хыянаты тураһында шәхси вәғәздән әҙ генә артыҡ» тип һүрәтләй.
Революцияға (1979) тиклем Әшрәф Пехлеви шулай уҡ француз теленән фарсы теленә тәржемә итеү менән шөғөлләнә, атап әйткәндә, ауырыуҙарҙы һәм балаларҙы тәрбиәләү буйынса китаптарҙы[46].
Наградалары
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- АҠШ-тағы Брандейс университетының почётлы докторы[6].
- Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Кеше хоҡуҡтары буйынса комиссияһы һәм Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының ҡатын-ҡыҙҙар буйынса комиссияһы ағзаһы[6].
| Реза Пәһләүи |
|
|---|---|
| Мөхәммәт Реза Пәһләүи |
|
| Реза Кир Пәһләүи |
|
Иҫкәрмәләр
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- 1 2 3 Lundy D. R. The Peerage (ингл.)
- ↑ Recipients of the Florence Nightingale Medal, 1920-2023
- ↑ Ashraf Pahlavi // SNAC (ингл.) — 2010.
- 1 2 Ashraf Pahlavi // Find a Grave (ингл.) — 1996.
- 1 2 Ashraf Pahlavi // Munzinger Personen (нем.)
- 1 2 3 4 Princess Ashraf, twin sister of Iran’s last shah, dies at 96. The Guardian (9 января 2016). Дата обращения: 2016. Архивировано 22 августа 2017 года.
- ↑ Brian Murphy. Ashraf Pahlavi, twin sister of Iran’s late shah, dies at 96. The Washington Post (8 января 2016). Дата обращения: 2016. Архивировано 8 января 2016 года.
- ↑ Brian Murphy. Ashraf Pahlavi, twin sister of Iran’s late shah, dies at 96. The Washington Post (8 января 2016). Дата обращения: 2016. Архивировано 8 января 2016 года.
- ↑ Brian Murphy. Ashraf Pahlavi, twin sister of Iran’s late shah, dies at 96. The Washington Post (8 января 2016). Дата обращения: 2016. Архивировано 8 января 2016 года.
- ↑ Brian Murphy. Ashraf Pahlavi, twin sister of Iran’s late shah, dies at 96. The Washington Post (8 января 2016). Дата обращения: 2016. Архивировано 8 января 2016 года.
- ↑ Ашраф Пехлеви, иранская принцесса в подмосковной усадьбе Архангельское. Дата обращения: 17 июля 2014. Архивировано 24 июля 2014 года.
- ↑ Дагестанская правда. 23 июля 1946
- ↑ Shah of Iran’s twin sister dead at 96. CBC (8 января 2016). Дата обращения: 2016. Архивировано 25 января 2025 года.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Princess Ashraf, twin sister of Iran’s last shah, dies at 96. The Guardian (9 января 2016). Дата обращения: 2016. Архивировано 22 августа 2017 года.
- ↑ Ashraf Pahlavi (Princess), 1980, с. 136–138
- 1 2 3 4 Kathleen Teltsch. She may be a Princess, but Shah’s Twin is more Interested in Equal Rights. The New York Times (22 марта 1970). Архивировано 22 июля 2024 года.
- ↑ Brian Murphy. Ashraf Pahlavi, twin sister of Iran’s late shah, dies at 96. The Washington Post (8 января 2016). Дата обращения: 2016. Архивировано 8 января 2016 года.
- ↑ Princess Ashraf, twin sister of Iran’s last shah, dies at 96. The Guardian (9 января 2016). Дата обращения: 2016. Архивировано 22 августа 2017 года.
- ↑ Ashraf Pahlavi. And Thus Passeth International Women’s Year. The New York Times (5 января 1976). Архивировано 11 декабря 2025 года.
- 1 2 3 Princess Ashraf, twin sister of Iran’s last shah, dies at 96. The Guardian (9 января 2016). Дата обращения: 2016. Архивировано 22 августа 2017 года.
- ↑ Ashraf Pahlavi (Princess), 1980, с. 211
- ↑ Klemesrud, Judy. Princess' book defends shah, attacks Carter. Star News. New York (23 октября 1980). Архивировано 25 января 2025 года.
- 1 2 Liam Stack. Ashraf Pahlavi, Sister of Iran’s Last Shah, Dies at 96. The New York Times (8 января 2016). Дата обращения: 8 января 2016. Архивировано 21 апреля 2022 года.
- ↑ Gunmen Try to Kill Shah’s Sister. The Washington Post (13 сентября 1977). Дата обращения: 11 июня 2022.
- 1 2 3 4 Ashraf Pahlavi (Princess), 1980
- ↑ «Grand nettoyage à l’Olivette!». LA GAZETTE DE L’OLIVETTE (июль 2024). Дата обращения: 19 ноября 2024. Архивировано 8 октября 2025 года
- 1 2 3 Boyd, Lyn. [www.usc.edu «A King’s exile» (PDF)]. University of Southern California (2000). Дата обращения: 14 февраля 2013. Архивировано 22 декабря 2016 года.
- ↑ Klemesrud, Judy. Princess' book defends shah, attacks Carter. Star News. New York (23 октября 1980). Архивировано 25 января 2025 года.
- ↑ Jon Gambrell. Princess Ashraf of Iran: The Shah of Iran’s twin sister. The Independent (14 января 2016). Дата обращения: 8 февраля 2016. Архивировано 23 апреля 2021 года.
- ↑ Brian Murphy. Ashraf Pahlavi, twin sister of Iran’s late shah, dies at 96. The Washington Post (8 января 2016). Дата обращения: 2016. Архивировано 8 января 2016 года.
- ↑ Keddie, Nikki, R., 1981, с. 172
- ↑ Hoveyda, Fereydoun, 1980, с. 144
- ↑ Klemesrud, Judy. Princess' book defends shah, attacks Carter. Star News. New York (23 октября 1980). Архивировано 25 января 2025 года.
- ↑ Ashraf Pahlavi (Princess), 1980, с. 153
- 1 2 Ashraf Pahlavi (Princess), 1980, с. XV
- ↑ Ashraf Pahlavi (Princess), 1980, с. 14
- ↑ Ashraf Pahlavi (Princess), 1980, с. 121
- ↑ «The Trouble of the Princess’s Drug Suitcase: Ashraf Pahlavi in the Reports of SAVAK». Khabar Online (2012).
- ↑ Zanan-e Darbar, 2002
- ↑ Harrelson, Max. Human rights chairman pursues racial equality. The Free Lance Star (9 марта 1970). Дата обращения: 5 ноября 2012. Архивировано 14 января 2016 года.
- ↑ Bakhtiar escapes assassination attempt. Daily News (17 июля 1980). Дата обращения: 4 ноября 2012. Архивировано 16 июня 2022 года.
- ↑ Roham Alvandi, 2019
- ↑ McElwaine, Sandra. Shah’s sister living in a shadow world. The Miami News (29 апреля 1980). Дата обращения: 24 января 2013. Архивировано 7 ноября 2012 года.
- ↑ Tate, Mateo. An Eight-Story Manhattan Mansion With a History of Famous Residents. www.mansionglobal.com (26 октября 2017). Архивировано 21 апреля 2022 года.
- ↑ Ashraf Pahlavi (Princess), 1980, с. 78
- ↑ Harrelson, Max. Human rights chairman pursues racial equality. The Free Lance Star (9 марта 1970). Дата обращения: 5 ноября 2012. Архивировано 14 января 2016 года.
Әҙәбиәт
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- Zanan-e Darbar. Zanan-e Darbar be Revayat-e Asnad-e SAVAK: Ashraf Pahlavi [Women of the Court in SAVAK Documents: Ashraf Pahlavi]. — Tehran: Markaz-e Barrasi-ye Asnad-e Tarikhi, 2002. — 544 с. — ISBN 9789645798305.
- Roham Alvandi. The Age of Aryamehr: Late Pahlavi Iran and Its Global Entanglements. — Gingko, 2019. — 380 с. — ISBN 978-1909942189.
- Hoveyda, Fereydoun. The Fall of the Shah. — Simon & Schuster, 1980. — 221 с. — ISBN 978-0671610036.
- Keddie, Nikki, R. Roots of Revolution – An Interpretive History of Modern Iran. — Yale University Press, 1981. — 316 с. — ISBN 978-0300026061.
- Ashraf Pahlavi (Princess). Faces in a mirror: memoirs from exile. — Prentice Hall, 1980. — 238 с. — ISBN 978-0132991315.
- Stephen Kinzer. All the Shah's Men: An American Coup and the Roots of Middle East Terror. — Trade Paper Press, 2008. — 296 с. — ISBN 978-0470185490.
- Guity Nashat. Women in Iran from 1800 to the Islamic Republic. — University of Illinois Press, 2004. — 304 с. — ISBN 978-0252071898.
Һылтанмалар
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- Генеалогия династии Пехлеви 2019 йыл 9 апрель архивланған. (англ.)