Ҡарағалпаҡ теле

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
(Ҡараҡалпаҡ теле битенән йүнәлтелде)
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Үзбәкстан территорияһында ҡарағалпаҡ теленең ҡулланыу урындары
Ҡараҡалпаҡ теле
Үҙатама: Qaraqalpaq tili
Илдәр: Үзбәкстан (ҠР), Рәсәй һәм башҡалар
Төбәктәр: Үзбәкстан составындағы Ҡарағалпаҡстан Республикаһы
Рәсми статусы: ҠР
Телде белеүселәрҙең дөйөм һаны: 412 000
Классификация (?)
Категория: Евразия телдәре
Алтай ғаиләһе
Төрки тармағы
Ҡыпсаҡ төркөмө
Ноғай-ҡыпсаҡ төркөмсәһе
Яҙма: Латин әлифбаһы, совет ваҡытында — кирил әлифбаһы (ҡарағалпаҡ имләһе)
Тел кодтары (?)
ISO 639-1:
ISO 639-2: kaa
ISO 639-3: kaa

Ҡарағалпаҡ теле (ҡараҡалп. Qaraqalpaq tili, Қарақалпақ тили) — төрки, ҡыпсаҡ төркөмөнә ингән ҡарағалпаҡтарҙың теле. Ул үзбәк теле менән бер рәттән Үзбәкстан составындағы Ҡарағалпаҡстан Республикаһының рәсми теле.

Фонетика[үҙгәртергә]

Һуҙынҡы өндәр[үҙгәртергә]

Ҡараҡалпаҡ телендәге һуҙынҡы өн системаһы

Ҡарағалпаҡ телендә сингармонизм законы ҡулланыла.

Һуҙынҡы өн Ҡайһы һуҙынҡыларҙан һуң килә ала
a a, ɯ
æ e, i
e e, i
i e, i
o a, o, u, ɯ
œ e, i, œ, y
u a, o, u
y e, œ, y
ɯ a, ɯ

Имлә[үҙгәртергә]

Яҙма[үҙгәртергә]

1928 йылға тиклем ҡарағалпаҡ телендә яҙыу өсөн ғәрәп алфавиты ҡулланылған. 1928 һәм 1940 йылдар араһында латин алфавиты (Яңалиф) ҡулланылған, 1940 йылда кирил алфавиты ҡабул ителгән. 1991 йылда, Үзбәкстан үҙ аллы дәүләт булғандан һуң, яңынан латин алфавиты ҡулланыла башлай.

Имлә сағыштырыу таблицаһы[үҙгәртергә]

Латин имләһе
(Яңалиф, 1926-1940)
Кирил әлифбаһы Хәҙерге латин
әлифбаһы
ХАФӘ транскрипцияһы     Латин имләһе
(Яңалиф, 1926-1940)
Кирил әлифбаһы Хәҙерге латин
әлифбаһы
ХАФӘ транскрипцияһы     Латин имләһе
(Яңалиф, 1926-1940)
Кирил әлифбаһы Хәҙерге латин
әлифбаһы
ХАФӘ транскрипцияһы
Aa Аа Aa a     Qq Ққ Qq q     Ff Фф Ff f
Әә Әә A’a' æ Ll Лл Ll l Xx Хх Xx x
Bb Бб Bb b Mm Мм Mm m Hh Ҳҳ Hh h
Vv Вв Vv v Nn Нн Nn n Цц ts ʦ
Gg Гг Gg g N̡n̡ Ңң N’n' ŋ Çç Чч ch ʧ
Ƣƣ Ғғ G’g' ɣ Oo Оо Oo o Şş Шш SHsh ʃ
Dd Дд Dd d Өө Өө O’o' œ Щщ sh ʃ
Ee Ее Ee e Pp Пп Pp p Ъъ    
Ёё yo jo Rr Рр Rr r Ьь Ыы ɯ
Жж Jj ʒ Ss Сс Ss s Ьь    
Zz Зз Zz z Tt Тт Tt t Ээ Ee e
Ii Ии İi i Uu Уу Uu u Юю yu ju
Jj Йй Yy j Yy Үү U’u' y Яя ya ja
Kk Кк Kk k Ŭŭ Ўў Ww w      


Нуҡус ҡалаһында фотосалондың алтаҡтаһы. Хәҙерге латин әлифбаһы ҡулланылған. 2006 й.

Һылтанмалар[үҙгәртергә]

Ethnologue сайтында ҡарағалпаҡ теле тураһында мәғлүмәттәр(инг.)