Ҡараҡалпаҡ теле

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Үзбәкстан территорияһында ҡараҡалпаҡ теленең ҡулланыу урындары
Ҡараҡалпаҡ теле
Үҙатама: Qaraqalpaq tili
Илдәр: Үзбәкстан (ҠР), Рәсәй һәм башҡалар
Төбәктәр: Үзбәкстан составындағы Ҡараҡалпаҡстан Республикаһы
Рәсми статусы: ҠР
Телде белеүселәрҙең дөйөм һаны: 412 000
Классификация (?)
Категория: Евразия телдәре
Алтай ғаиләһе
Төрки тармағы
Ҡыпсаҡ төркөмө
Ноғай-ҡыпсаҡ төркөмсәһе
Яҙма: Латин әлифбаһы, совет ваҡытында — кирил әлифбаһы (ҡараҡалпаҡ имләһе)
Тел кодтары (?)
ISO 639-1:
ISO 639-2: kaa
ISO 639-3: kaa

Ҡараҡалпаҡ теле (ҡараҡалп. Qaraqalpaq tili, Қарақалпақ тили) — төрки, ҡыпсаҡ төркөмөнә ингән ҡараҡалпаҡтарҙың теле. Ул үзбәк теле менән бер рәттән Үзбәкстан составындағы Ҡараҡалпаҡстан Республикаһының рәсми теле.

Фонетика[үҙгәртергә]

Һуҙынҡы өндәр[үҙгәртергә]

Ҡараҡалпаҡ телендәге һуҙынҡы өн системаһы

Ҡараҡалпаҡ телендә сингармонизм законы ҡулланыла.

Һуҙынҡы өн Ҡайһы һуҙынҡыларҙан һуң килә ала
a a, ɯ
æ e, i
e e, i
i e, i
o a, o, u, ɯ
œ e, i, œ, y
u a, o, u
y e, œ, y
ɯ a, ɯ

Имлә[үҙгәртергә]

Яҙма[үҙгәртергә]

1928 йылға тиклем ҡараҡалпаҡ телендә яҙыу өсөн ғәрәп алфавиты ҡулланылған. 1928 һәм 1940 йылдар араһында латин алфавиты (Яңалиф) ҡулланылған, 1940 йылда кирил алфавиты ҡабул ителгән. 1991 йылда, Үзбәкстан үҙ аллы дәүләт булғандан һуң, яңынан латин алфавиты ҡулланыла башлай.

Имлә сағыштырыу таблицаһы[үҙгәртергә]

Латин имләһе
(Яңалиф, 1926-1940)
Кирил әлифбаһы Хәҙерге латин
әлифбаһы
ХАФӘ транскрипцияһы     Латин имләһе
(Яңалиф, 1926-1940)
Кирил әлифбаһы Хәҙерге латин
әлифбаһы
ХАФӘ транскрипцияһы     Латин имләһе
(Яңалиф, 1926-1940)
Кирил әлифбаһы Хәҙерге латин
әлифбаһы
ХАФӘ транскрипцияһы
Aa Аа Aa a     Qq Ққ Qq q     Ff Фф Ff f
Әә Әә A’a' æ Ll Лл Ll l Xx Хх Xx x
Bb Бб Bb b Mm Мм Mm m Hh Ҳҳ Hh h
Vv Вв Vv v Nn Нн Nn n Цц ts ʦ
Gg Гг Gg g N̡n̡ Ңң N’n' ŋ Çç Чч ch ʧ
Ƣƣ Ғғ G’g' ɣ Oo Оо Oo o Şş Шш SHsh ʃ
Dd Дд Dd d Өө Өө O’o' œ Щщ sh ʃ
Ee Ее Ee e Pp Пп Pp p Ъъ    
Ёё yo jo Rr Рр Rr r Ьь Ыы ɯ
Жж Jj ʒ Ss Сс Ss s Ьь    
Zz Зз Zz z Tt Тт Tt t Ээ Ee e
Ii Ии İi i Uu Уу Uu u Юю yu ju
Jj Йй Yy j Yy Үү U’u' y Яя ya ja
Kk Кк Kk k Ŭŭ Ўў Ww w      


Нуҡус ҡалаһында фотосалондын вывескаһы. Хәҙерге латин әлифбаһы ҡулланылған. 2006 й.

Һылтанмалар[үҙгәртергә]

Ethnologue сайтында ҡараҡалпаҡ теле тураһында мәғлүмәттәр(инг.)