Афғанстан
|
|||||
| Гимн: «Soroud-e Melli» | |||||
.svg) |
|||||
| Бойонороҡһоҙлоҡ датаһы | 19 август 1919 (Бөйөк Британия дәүләтенән) | ||||
| Рәсми телдәр | пушту, дари[1] | ||||
| Башҡала | Ҡабул | ||||
| Эре ҡалалары | Ҡабул | ||||
| Идара итеү формаһы | Президент республикаһы Ислам республикаһы |
||||
| Президент Вице-президент Вице-президент |
Хәмид Карзай Фәһим Мөхәммәт Кәрим Хәлили |
||||
| Дәүләт дине | ислам, сөнниләр | ||||
| Территория • Барлығы • Һыу өҫтө % |
Донъялағы урыны: 41 647 500 км² бик аҙ |
||||
| Халыҡ • Баһалау (2009) • Тығыҙлыҡ |
28,150,000 кеше (Урыны: 37) 43,5 кеше/км² |
||||
| ЭТП • Барлығы (2008) • Йән башына |
21,39 млрд[2] $ (Урыны: 96) 760[2] $ |
||||
| КПҮИ | 0,352 (түбән) (Урыны: 181) | ||||
| Валюта | афғани (AFN, код 971) | ||||
| Интернет-домены | .af | ||||
| Код ISO | AFG | ||||
| Телефон коды | +93 | ||||
| Сәғәт бүлкәте | +4:30 | ||||
Афғанстан (дари افغانستان, Afğānistān), рәсми исеме — Афғанстан Ислам Республикаһы (пушту د افغانستان اسلامي جمهوریت, дари جمهوری اسلامی افغانستان) — Урта Көнсығыштағы дәүләт. Донъяның иң ярлы илдәренең береһе, диңгеҙгә сығышы юҡ. 1978 йылдан алып илдә 34 йыл буйына граждандар һуғышы бара.
Көнбайышта Иран, көньяҡ һәм көнсығышта Пакистан, төньяҡта Төрөкмәнстан, Үзбәкстан һәм Тажикстан, илдең иң көнсығыш өлөшөндә Ҡытай менән сиктәш.
Йөкмәткеһе |
Этимология [үҙгәртергә]
«Афғанстан» башҡорт теленә «афғандар иле» тип тәржемә ителә.
Халҡы [үҙгәртергә]
Халыҡ һаны — 28,4 млн (июль 2009 йыл)
Йыллыҡ артыш — 2,6 %
Тыуым күрһәткесе — бер меңгә 45,5 (донъяла 4-се урын)
Үлем күрһәткесе — бер меңгә 19,2 (донъяла 8-се урын)
Фертиллек — бер ҡатынға 6,5 тыуыу (донъяла 4-се урын)
Балалар үлеме күрһәткесе — бер меңгә 247 (донъяла 1-се урын; 2009 йылғы БМО мәғлүмәттәре)
Уртаса ғүмер оҙонлоғо — 44,6 йыл (донъяла 214-се урын)
Ҡала халҡы — 24 %
Уҡый-яҙа белеү — 43 % ир-егет, 12 % ҡатын-ҡыҙ (2000 йылғы)
Ҡалалары [үҙгәртергә]
| N | Ҡала | Провинция (виләйәт) |
Халыҡ һаны, (кеше) |
|
|---|---|---|---|---|
| 1 | Ҡабул | Ҡабул | 2 938 300 | |
| 4 | Герат | Герат | 395 400 | |
| 2 | Ҡандағар | Ҡандағар | 363 100 | |
| 3 | Мазари-Шәриф | Балх | 333 800 | |
| 5 | Джелалабад | Нангархар | 188 300 | |
| 6 | Ҡондоҙ | Ҡондоҙ | 129 500 | |
| 7 | Баглан | Баглан | 119 607 | |
| 8 | Пули-Хумри | Баглан | 94 400 | - |
| 9 | Меймене | Фарьяб | 73 200 | |
| 10 | Шибарган | Джаузджан | 71 500 | |
| 11 | Талукан | Тахар | 64 000 |
Иҫкәрмәләр [үҙгәртергә]
- ↑ Afghanistan. The World Factbook. Central Intelligence Agency (2007-12-13).
- ↑ 2,0 2,1 Afghanistan. International Monetary Fund. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 август 2011. 1 октябрь 2009 тикшерелгән.
- ↑ Afghanistan: Provinces, Major Cities & Towns — Statistics & Maps on City Population
Һылтанмалар [үҙгәртергә]
- Афганистан // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) — СПб., 1890—1907. (урыҫ.) Статья В. В. Водовозова.
- afghanistan.ru — Русский сайт об Афганистане
- Русские вернулись (Путеводитель по Афганистану для рожденных в СССР) — сайт Сергея Жарова
- Густерин П. В. Установление договорных отношений между Советской Россией и сопредельными с ней странами Ближнего и Среднего Востока
