Афғанстан

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Афғанстан Ислам Республикаһы
пушту د افغانستان اسلامي جمهوریت
(Da Afġānistān Islāmī Jomhoriyat)
дари جمهوری اسلامی افغانستان
(Jamhūrī-yi Islāmī-yi Afġānistān)
Flag of Afghanistan.svg Афғанстан гербы
Афғанстан флагы Афғанстан гербы

Координаталары: 33°56′00″ т. к. 66°11′00″ кс. о. / 33.933333° т. к. 66.183333° кс. о. (G) (O)

Гимн: «Soroud-e Melli»
Afghanistan on the globe (Afro-Eurasia centered).svg
Бойонороҡһоҙлоҡ датаһы 19 август 1919 (Бөйөк Британия дәүләтенән)
Рәсми телдәр пушту, дари[1]
Башҡала Ҡабул
Эре ҡалалары Ҡабул
Идара итеү формаһы Президент республикаһы
Ислам республикаһы
Президент
Вице-президент
Вице-президент
Хәмид Карзай
Фәһим Мөхәммәт
Кәрим Хәлили
Дәүләт дине ислам, сөнниләр
Территория
• Барлығы
• Һыу өҫтө %
Донъялағы урыны: 41
652 864[2] км²
бик аҙ
Халыҡ
• Баһалау (2009)
Тығыҙлыҡ

28,150,000 кеше (Урыны: 37)
43,5 кеше/км²
ЭТП
  • Барлығы (2008)
  • Йән башына

21,39 млрд[3] $ (Урыны: 96)
760[3] $
КПҮИ  0,352 (түбән) (Урыны: 181)
Валюта афғани (AFN, код 971)
Интернет-домены .af
Код ISO AFG
Телефон коды +93
Сәғәт бүлкәте +4:30

Афғанстан (дари افغانستان, Afğānistān), рәсми исеме — Афғанстан Ислам Республикаһы (пушту د افغانستان اسلامي جمهوریت, дари جمهوری اسلامی افغانستان) — Урта Көнсығыштағы дәүләт. Донъяның иң ярлы илдәренең береһе, диңгеҙгә сығышы юҡ. 1978 йылдан алып илдә 34 йыл буйына граждандар һуғышы бара.

Көнбайышта Иран, көньяҡ һәм көнсығышта Пакистан, төньяҡта Төрөкмәнстан, Үзбәкстан һәм Тажикстан, илдең иң көнсығыш өлөшөндә Ҡытай менән сиктәш.

Этимология[үҙгәртергә]

«Афғанстан» башҡорт теленә «афғандар иле» тип тәржемә ителә.

Халҡы[үҙгәртергә]

Этностар буйынса провинциялар

Халыҡ һаны — 28,4 млн (июль 2009 йыл)
Йыллыҡ артыш — 2,6 %
Тыуым күрһәткесе — бер меңгә 45,5 (донъяла 4-се урын)
Үлем күрһәткесе — бер меңгә 19,2 (донъяла 8-се урын)
Фертиллек — бер ҡатынға 6,5 тыуыу (донъяла 4-се урын)
Балалар үлеме күрһәткесе — бер меңгә 247 (донъяла 1-се урын; 2009 йылғы БМО мәғлүмәттәре)
Уртаса ғүмер оҙонлоғо — 44,6 йыл (донъяла 214-се урын)
Ҡала халҡы — 24 %
Уҡый-яҙа белеү — 43 % ир-егет, 12 % ҡатын-ҡыҙ (2000 йылғы)

Ҡалалары[үҙгәртергә]

Халыҡ һаны буйынса Афғанстан ҡалалары (2009)[4]
N Ҡала Провинция
(виләйәт)
Халыҡ һаны,
(кеше)

New style apartment buildings in Kabul.jpg
Ҡабулдағы бина
Mazar-e Sharif - scene.jpg
Мазари-Шәрифтәге мәсет

1 Ҡабул Ҡабул 2 938 300
4 Герат Герат 395 400
2 Ҡандағар Ҡандағар 363 100
3 Мазари-Шәриф Балх 333 800
5 Джелалабад Нангархар 188 300
6 Ҡондоҙ Ҡондоҙ 129 500
7 Баглан Баглан 119 607
8 Пули-Хумри Баглан 94 400 -
9 Меймене Фарьяб 73 200
10 Шибарган Джаузджан 71 500
11 Талукан Тахар 64 000


Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә]

  1. Afghanistan. The World Factbook. Central Intelligence Agency (2007-12-13).
  2. Central Statistics Organization of Afghanistan: Statistical Yearbook 2012-2013: Area and administrative Population
  3. 3,0 3,1 Afghanistan. International Monetary Fund. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 август 2011. 1 октябрь 2009 тикшерелгән.
  4. Afghanistan: Provinces, Major Cities & Towns — Statistics & Maps on City Population

Һылтанмалар[үҙгәртергә]