Андыҙ

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Андыҙ
Андыҙ
Андыҙ
Фәнни классификация
Батшалыҡ: Үҫемлектәр
Бүлексә: Сәскәлеләр
Класс: Ике өлөшлөләр
Тәртип: Астра сәскәлеләр
Ғаилә: Астралар
Суб-ғаилә: Астровые
Триба: Inuleae
Ырыу: Андыҙ
Төр: Андыҙ
Латинса исеме
Inula helenium L.
ITIS 37797
NCBI 55635

Андыҙ (урыҫ.  Девясил высокий, лат. Inula helenium) — астралар ғаиләһендәге күп йыллыҡ үлән үҫемлек. Бейеклеге 1-1,25 м тирәһе, июнь-сентябрь айҙарында һары сәскә ата, емеше август-октябрҙә өлгөрә. Европа, Азия һәм Африкала таралған. Башҡортостандың күпселек райондарында йыш осраһа, Урал аръяғы райондарында һирәгәйә. Андыҙ дымлы туғайҙарҙа, йылға, күл ярҙарында, урман ситендә үҫә.

Inula helenium - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-210.jpg

Киң япраҡлы урман буйҙарында, болондарҙа, йылға туғайҙарында үҫә. 20-150 см оҙонлоҡтағы ҡаты, ҡалын тамырлы күп йыллыҡ үҫемлек. Япраҡтары сиратлашҡан, ситтәре тешле. Сәскәләре һары төҫтә, күбеһенсә яңгыҙ йәки күп һанлы кәрзиндә, ҡалкан һамаҡ йәки һепертке һамаҡ сәскә төркөмөнә йыйылған. Емеше оҙонса, 4 ҡырлы, ҡоңғорт бүрексәле орлоҡса. Июль-август айында сәскә ата.

Емештәре август-сентябрьҙә өлгөрә. Орлоҡтан һәм вегетатив юл менән үрсей. Тамыры һәм тамырсаһында сапониндар, аҙ миҡдарҙа алкалоид матдәләре, инулин, эфир майы бар. Оҙон андыҙ халыҡ медицинаһында ашҡазан йәрәхәте, гастрит, үпкә туберкулёзы ваҡытында ҡулланыла. Декоратив; баллы үҫемлек.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә]

  • Губанов И. А., Киселёва К. В., Новиков В. С., Тихомиров В. Н. 895. Althaea officinalis L. — Алтей лекарственный // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3-х томах — М.: Т-во науч. изд. КМК, Ин-т технолог. иссл, 2003. — Т. 2. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — С. 550. — ISBN 9-87317-128-9
  • Ғүмәров В.З. Тыуған яҡтың шифалы үҫәмлектәре. —Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1996. -160 б. ISBN 5-295-01499-1