Ибраһим

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Авраам (אַבְרָהָם)
Rembrandt Harmensz. van Rijn 035.jpg
«Авраам Исаакты ҡорбан итә»
Рембрандт, Эрмитаж
Заты: ир
Исеменең мәғәнәһе: «күп нәҫелдәрҙең атаһы»
Исеме башҡа телдәрҙә: грек. Ἀβραάμ
лат. Abraham;  
Башҡа мәҙәниәттәрҙә: ғәр. ابراهيم‎ (Ибрахи́м)
Төбәк: Месопотамия, Ханаан
Атаһы: Фарра (Терах)
Ҡатыны (ире): Сарра, Агарь (Хагар), Хеттура (Кетура)
Балалары: Измаил (Ишмаэль), Исаак (Ицхак)
Ерләнгән урыны: Махпела мәмерйәһе, Хеврон
Бәйле төшөнсәләр: Йәһүд, Авраамик диндәр, Авраамово урыны, Авраам васыяты
Бәйле ваҡиғалар: Сөннәтләү, Исаакты ҡорбан итеү
Төп һыҙаттары: шәфҡәтлелек, ҡунаҡсыллыҡ

Ибраһим (Авраа́м) (йәһ. אַבְרָהָם‎, Авраа́м, бор. грек. Ἀβραάμ, лат. Abraham, ғәр. ابراهيم‎, Ибрахи́м) — дини персонаж, уның тоҡомдарынан күп халыҡтар барлыҡҡа килгән(Йәш.17:4). Туфандан һуң кешелеккә бирелгән Тәү ата. Йәшәйеш китабында(Книга Бытие) әйтелеүенсә, ул тәүге йәһүд[1] йәһүд халҡы унан таралған[2]. Евер(Эвер) тоҡомо, Нухтың тәүге улы Симдең (Шема) бүләһе .

Изге Китаптарҙа[үҙгәртергә]

Тәүратта (Иҫке Ғәһедтә)[үҙгәртергә]

Ибраһимдың күсенеүе. венгр рәссамы Йожеф Молнаркартинаһы , 1850.

Ибраһимдың (Авраам) тормош юлы Йәшәйеш китабында (Книга бытия) һүрәтләнгән (11:26-25:10).

Авраам (אַבְרָם) Шумерҙағы Ур ҡалаһында б.э.т XXI—XX быуатта донъяға килгән (Тәүратта (Библияла) «Ур Касдим» — « халдей Уры»), көньяҡ Месопотамиялағы иң боронғо һәм мөһим ҡалаларҙың береһе. Шунда ул ғаиләгә аҫрауға алынған ҡыҙға —Сараға өйләнә (Йәш.20:12. Аврам атаһы Фарра (Терах) Алланың ҡушыуы буйынса Ур ҡалаһынан балаларын алып Ханаанға күсенә(Йәш.12:4). Юлда, Харран ҡалаһы янында,(Төнъяҡ Месопотамия) Фарра вафат була. Бынан һуң Аллаһ Аврамға Үҙе күрһәткән тарафҡа юл тоторға ҡуша. Аллаһ унан бөйөк халыҡ китәсәген хәбәр итә, Ибраһимды юғары күтәрәсәген, уның аша Ерҙәге һәммә кешелеккә рәхмәтен бирәсәген әйтә. Аврамға был ваҡытҡа 75 йәш тулған була, ҡатыны Сара, туғаны Лутты , ҡул аҫтында булған кешеләрен һәм милкен алып Харрандан сыға ла хананиҙар еренә күсенә. Аллаһ был ерҙәрҙе Аврамдың тоҡомдарына ҡалдырасағын вәғәҙә итә.Аллаһыға ҡорбан килтерер урындар ҡороп ҡалдырып, Аврам көньяҡҡа юл тота, әммә унда аслыҡ була, шуға күрә Мысырға барырға ҡарар итә. Сараның матурлығын күреп , уны алыр өсөн үлтереүҙәренән ҡурҡып, Аврам Мысырҙа Сараға һеңлеһе тип әйтергә ҡуша. Мысыр вельможалары ысынлап та Сараның сибәрлеген фирғәүенгә еткерәләр.Фирғәүен Сараны үҙенә ала, Аврам да шул арҡала мал, ҡолдар тотоп, етеш йәшәй. Әммә Аллаһ Сара өсөн фирғәүенгә һәм йортона ҡаза бирә. Фирғәүен Аврамды саҡырып ала ла, ниңә Сара -ҡатының икәнен әйтмәнең, тип һорай. Фирғәүен шунан һуң Аврамға туғандары, бар малы, мөлкәте менән китергә рөхсәт итә, уның кешеләре юлға оҙатып ҡуя (Йәш.11-12).

Лутты айырым сығарыу

Аврам менән Лут бик ҙур байлыҡҡа эйә булалар. Улар мөлкәт бүлешәләр ҙә, Лут отправился Иордан яғына китә, ә Аврам Ханаан эргәһендә урынлаша. Аллаһ яңынан был ерҙәр уның тоҡомдарына буласаҡ икәнлеген раҙлай. Аврам Хеврон янындағы имәнлек ҡырында йәшәй башлай (Йәш.13).Бер саҡ Аврамға Содомға һөжүм итеүҙәре һәм шунда йәшәгән ҡустыһы Лутты, ҡала кешеләрен, байлыҡтарын алып китеүҙәре тураһында хәбәр итәләр. Аврам тиҙ генә 318 ҡолон алып, баҫҡынсыларҙы ҡыуа сыға. Хова янында уларҙы ҡыуып етеп, кешеләрҙе әсирлектән ҡотҡара һәм байлыҡтарын кире ҡайтара. Ике яҡтың да батшаһы Аврамға рәхмәтен белдерә, Содом батшаһы мөлкәт бирергә була, әммә Аврам бынан баш тарта, сөнки шул рәүешле байыҡҡан тип әйтеүҙәрен теләмәй. Үҙ кешеләренә бирелгән бүләктәрҙе Анерға, Эшколға һәм Мамрийға бирә (Йәш.14).

Һәжәр сүллектә (Георге Таттареску, 1870)

Аллаһ был хәлдәрҙән һуң йәнә Мысыр йылғаһынан Евфратҡа тиклем ерҙәр уның тоҡомдарына ҡаласағын, башта улар ҡоллоҡҡа эләгәсәген, әммә һуңынан ҡотоласағын һәм байыясағын белдерә. Аврам Алланың талабы буйынса өс йәшлек тыуса, өс йәшлек кәзә, өс йәшлек тәкә, һәм пар күгрәсенде ҡорбанға килтерә. (Йәш.15). Мәгәр Сара түлһеҙ була , үҙенең ҡол хеҙмәтсеһе Һәжәрҙе (Агарь) иренә тәҡдим итә. Ауырға ҡалғас,Һәжәр Сараға өҫтән ҡарай башлай, Сара иһә Аврамға дәғүә белдерә. Аврам Сараға хеҙмәтсе менән ни эшләһә лә рөхсәт икәнен әйтә.Һәжәр хужабикәһенең йәберләүҙәренә түҙмәй, сүлгә ҡаса. Һыу сығанағы янында уға фәрештә тап була һәм кире ҡайтырға бойора. Аллаһ уның ялбарыуҙарын ишеткәнен, Исмәғил (Тәүратта - Измаил)исемле улы буласағын хәбәр итә. Улы тыуғанда Авраға 86 йәш була (Йәш.16).

13 йылдан Аллаһ Аврамға ишле тоҡом һәм унан күп халыҡтар китәсәген яңынан иңдерә. Тәүратта әйтелгәнсә, тыуғанда уның исеме Аврам булһа, хәҙер Аллаһ тарафынан Авраам тип үҙгәртелә. Ханаан мәңгелеккә уның тоҡомдарына ҡаласағы белдерелә. Аллаһ һәр сабыйҙы (көмөш биреп һатып алынғандарын да) тыуғандың һигеҙенсе көнөнә сөннәткә ултыртырға бойора. Сараның исеме Сарра тип үҙгәртелә. Сарра Исаак тигән малай табасағы тураһында иҫкәртелә. Авраам үҙе 99 йәшендә сөннәтләнә (Йәш.17).

Ибраһим Мамвра имәне аҫтында Өс Фәрештә менән осраша — мозаика Монреалдәге собор (XII быуат)

Сөннәтләнгәндән һуң Авраам янына Аллаһ өс юлсы ҡиәфәтендә килә. Авраамға улы тыуасағы хәбәр ителә. Аллаһ Содомда аҙғынлыҡ артҡанын белешергә ҡуша. Ебәрелгән ике кеше, ҡайтып, халыҡтың аҙғанлығын дөрөҫләй. Авраам гонаһлылар менән бергә бергә һәләк булырға тейешле иманлыларҙы тере ҡалдырыуҙы һорай. Аллаһ һәләк булырға тейешле иманлыларҙы илленән унға кәметеп, уның янынан китә (Йәш.18).

Сарра ул таба.Йөҙ йәшлек Авраам уға Исаак тип исем ҡуша һәм һигеҙенсе көнгә сөннәтләндерә. Һәжәрҙең (Агарь) улы Измаил Исаактан көлә. Сара асыуланып, быны иренә әйтә. Авраам икмәк менән һыу биреп Һәжәрҙе улы менән сығарып ебәрә. (Йәш.21).

Аллаһ Авраамдың иманы төҙөклөгөн тикшерергә була һәм Исаакты ҡорбанға килтерергә ҡуша. Мориа тауы башына менеп, Авраам ҡорбан өсөн ут яға, улын салырға тип киҙәнгәс, фәрештә килеп, Аллаһ уны һынарға ғына теләгәнен әйтә. Аллаһ уның шундай тәҡүәлеге өсөн ҙур рәхмәттәр менән ҙурлаясағын белдерә, еңеүҙәр вәғәҙә итә. Авраам бынан һуң Вирсавияға (Беер-Шева) ҡайта (Йәш.22).

Сарра 127 йәшендә Хеврон янында үлә. (Йәш.23).

Ҡартайған Авраам Исаакты өйләндерергә теләп Төньяҡ Месопотамияға ҡолон ҡыҙ күҙләргә ебәрә. Нахор ҡалаһы яянында бер ҡыҙ юлсыларға ла, дөйәләренә лә һыу эсерә. Ҡыҙ Авраамдың туғаны Вафуилдың (Бетуэль) ҡыҙы Ребекка (Ривка) булып сыға. Ата-әсәһе рөхсәте менән ҡыҙҙы алып ҡайталар һәм Исаак уға өйләнә (Йәш.24).

Ныҡ ҡартайғас әле Авраам Хеттураға (Ктура) өйләнә, ул Зимран, Иокшан, Медан, Мадиан, Ишбак һәм Шуах тигән балалар таба. Авраамдың тәүге улы — Измаил — кеүек үк, уларҙан төрлө ғәрәп ҡәбиләләре тарала. [2],Авраам- күп ҡәбиләләр атаһы тигәнде аңлата. Шул рәүешле уның исеме аҡлана. (Йәш.17:5). Авраам бар байлығын улы Исаакҡа ҡалдыра, ә кәнизәктәрҙән тыуған улдарына бүләктәр биреп, шәреҡкә оҙата. Авраам 175 йәшендә вафат була, Хевронда ҡатыны Сарра янында Махпела мәмерйәһендә ерләнә (Йәш.25).

Инжилдә[үҙгәртергә]

Авраам һәм өс фәрештә(«Коттон Генезисы», V—VI быуат)

Инжилдә Авраам Муса (Моисей) менән рәттән иң йыш телгә алынған тәҡүә. Ғайса пәйғәмбәрҙең дә сығышын Авраам менән бәйләйҙәр. (Йәш.22:18).

Иоанндан ингән Инжилдә, шулай уҡ нәсрани дин ғилемендә Авраам исеме Ғайса пәйғәмбәрҙең илаһи сығышын нарыҡлар өсөн ҡулланалар. Ғайса (Иисус) әйтә: Ҡалып:НЗ2, йәғни ул мәңге булған.

Ҡөрьәндә[үҙгәртергә]

Фрескала - фәрештә Ибраһимды улын ҡорбанға килтереүҙән туҡтата (Шираздағы Хафт Танан музейы)

Ҡөрьәндә Авраам Ибраһим исеме менән телгә алына, уның хөрмәтенә Ҡөрьәндә "Ибраһим" сүрәһе индерелгән (14-се сүрә). Сүрә Мәккәлә иңгән һәм 52 аяттан тора.

Ибраһи́м (ғәр. ابراهيم‎) Исламда - пәйғәмбәр, ул Тәураттағы Авраам шәхесенә тура килә. Ҡөрьән буйынса Ибраһим пәйғәмбәр - хәниф, йәғни бер Аллаһыға табынған.

Ибраһим пәйғәмбәр үҙен йәһүд йә нәсара тип атамаған, бәлки хәниф һәм мосолман тип атаған.

— Ҡөрьән, 3 сүрә, 60(67).

Сәнғәттә һәм әҙәбиәттә[үҙгәртергә]

Лоно Авраамово: Авраам, Исаак и Иаков изображены сидящими за столом, с душами праведников, представленных в виде младенцев. (Фрагмент северных врат иконостаса, XVII век, Нижний Новгород)

Ҡалып:Planned

Һынлы сәнғәттә[үҙгәртергә]

  • Питер Ластман: «Жертвоприношение Авраама» (1616 год, Лувр), «Авраам на Пути в Ханаан» (1614 год).
  • Гюстав Доре: «Три ангела посещают Авраама» (1852).

Әҙәбиәттә[үҙгәртергә]

  • Ласло Бито. «Авраам и Исаак» (1998).
  • Вольтер. Философский словарь: Авраам

Урыҫ әҙәбиәтендә[үҙгәртергә]

Музыкала[үҙгәртергә]

Arcade Fireтөркөмө йыры — Abraham’s Daughter (Ибраһим ҡыҙы) http://megalyrics.ru/lyric/arcade-fire/abraham-s-daughter.htm

Кинематографта[үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр һәм сығанаҡтар[үҙгәртергә]

Шулай уҡ ҡара[үҙгәртергә]

Авраамдың генеологик ағасы

Әҙәбиәт[үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә]

Ҡалып:Авраам

Ҡалып:Род от Адама

Ҡалып:Библейские пророки