Осетин теле

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Осетин теле
Үҙатама: Ирон ӕвзаг
Илдәр: Рәсәй, Грузия[1] һәм башҡалар[2]
Рәсми статусы: Рәсәй, Көньяҡ Осетия
Телде белеүселәрҙең дөйөм һаны: 641 450 тирәһе кеше [2]
Классификация (?)
Категория: Евразия телдәре
Яҙма: кирил әлифбаһы
Тел кодтары (?)
ISO 639-1: os
ISO 639-2: oss
ISO 639-3: oss

Осетин теле (осетинса Ирон æвзаг) — Һиндевропа тел ғаиләһендәге Иран төркөмөнә ингән тел. Ул Рәсәйҙәге Төньяҡ Осетия рәсми теле булып һанала. Шулай уҡ ул Көньяҡ Осетияның рәсми теле.

Имлә[үҙгәртергә]

Хәҙерге осетин телендә кирил әлифбаһы ҡулланыла. Унда 43 хәреф бар.

А а Ӕ ӕ Б б В в Г г Гъ гъ
Д д Дж дж Дз дз Е е Ё ё Ж ж
З з И и Й й К к Къ къ Л л
М м Н н О о П п Пъ пъ Р р
С с Т т Тъ тъ У у Ф ф Х х
Хъ хъ Ц ц Цъ цъ Ч ч Чъ чъ Ш ш
Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Ю ю
Я я

Әйтелеү ҡағиҙәләре[үҙгәртергә]

Һуҙынҡы өндәре әйтелеше[үҙгәртергә]

Осетин телендә 5 көслө һуҙынҡы өндәре (а, е и, о, у) һәм 2 көсһөҙ һуҙынҡы өндәре (æ, ы) ла бар.

Көслө һуҙынҡы өндәр[үҙгәртергә]

А хәрефе әйтелеше урыҫ баҫымлы а-ға яҡын. ХАФӘ-лә был өн [a] тип яҙыла. Мәҫәлән, гал [gal]башҡ. үгеҙ, бал [bal]башҡ. сейә
Е хәрефе әйтелеше башҡортса һәм урыҫса э-гә, болгарса, сербсә һәм македонса е-гә яҡын. ХАФӘ-лә был өн [e] тип яҙыла. Е хәрефе йотациялы түгел. Мәҫәлән, Теркбашҡ. Терек (йылға)
И хәрефе урыҫса баҫымлы и-гә яҡын. ХАФӘ-лә был өн [i] тип яҙыла. Мәҫәлән, Ирбашҡ. осетин, ибашҡ. бар
О хәрефе урыҫ баҫымлы о-ға яҡын. ХАФӘ-лә был өн [o] тип яҙыла. Мәҫәлән, бонбашҡ. көн
у хәрефе урыҫ баҫымлы у-нә яҡын. ХАФӘ-лә был өнө [u] тип яҙыла. Мәҫәлән бурбашҡ. һары (төҫ)

Көсһөҙ һуҙынҡы өндәр[үҙгәртергә]

Æ хәрефе әйтелеше өлөшләтә урыҫ баҫымһыҙ а-ға яҡын. ХАФӘ-лә был өн [ɐ] тип яҙыла. А һәм Æ хәрефтәре әйтелеше айырыла (мәҫәлән, дар [dar]башҡ. тот!, дæр [dɐr]башҡ. дә)
Ы хәрефе әйтелеше урыҫ ы-һынан айырыла, башҡортса ы-ға өлөшләтә генә яҡын. ХАФӘ-лә был өн [ɨ] тип яҙыла. Был хәреф урыҫ ноябрь һүҙендәге б һәм рь араһындағы өнгә йәки монстр һүҙенә т һәм р араһындағы өнгә яҡын. Мәҫәлән, ныр [nɨr]башҡ. хәҙер, бырубашҡ. ҡойма[3]


  1. Көньяҡ Осетия менән
  2. 2,0 2,1 Ethnologue and bibliography information on Osetin.*
  3. Әйтелеү ҡағиҙәләре сығанағы: Осетин теле дәрестәре. Беренсе дәрес — Һуҙынҡы өндәр*.

Notes[үҙгәртергә]

  1.   Ҡалып:Web reference
  2.   Ҡалып:Web reference