Феминизм

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү

Фемини́зм (лат. femina, «ҡатын-ҡыҙ») — ҡатын-ҡыҙҙарға ирҙәр менән бер тиң хоҡуҡ биреүҙе талап иткән ижтимағи-сәйәси хәрәкәт. Киң мәғәнәлә — барлыҡ даирәлә лә ҡатын-ҡыҙҙарҙың ирҙәр менән тиң хоҡуҡ талап итеү. Тар мәғәнәлә — ҡатын-ҡыҙҙар хоҡуҡтарын дискриминациялауҙы бөтөрөү һәм ирҙәр менән тигеҙ хоҡуҡлы итеү. Беренсе сиратта феминизм ҡатын-ҡыҙҙар мәсьәләләрен анализлай, әммә феминизм заттарҙың тигеҙлеге өсөн көрәшә һәм ҡайһы бер феминискалар ирҙәр хоҡуғы өсөн дә көрәшергә кәрәк тип иҫәпләй.[1][2]. Был хәрәкәт XVIII быуатта барлыҡҡа килә. 1960 йылдарҙа киң танылыу ала.

Феминизм күренеше өсөн теорияны түбәндәге Көнбайыштың интелектуаль ағымдары әҙерләне: либераль философия һәм хоҡуҡ теорияһы (Локк, Руссо, Миль һ.б.); социолизм теорияһы (Зигмунд Фрейд, Вильгельм Райх, Маргарет Мид, Франкфурт мәктәбе философтары: Герберт Маркузе һәм Теодор Адорно). Бынан тыш феминизм идеологияһына йәштәр хәрәкәте, негрҙарҙың граждандар хоҡуҡтары өсөн көрәше, контркультура, сексуаль революция ҙур йоғонто яһай.Беренсе феменистик әҙәбиәт АҠШ-та барлвҡҡа килә, һуңғараҡ Бөйөк Британия һәм Францияла. Тәүҙә публицистик һәм сәйәси әҙәбиәт була. Һуңынан "ҡатын-ҡыҙҙар" проблемаһы антропология, этнология, социология, психология, философия, политология кеүек академик тикшеренеүҙәр даирәһе булып китә.

Тарих

Феминизмдың өс "тулҡыны"[үҙгәртергә]

Феминисткалар һәм ғалимдар ҡатын-ҡыҙҙар хәрәкәтендә өс "тулҡын" бар тип иҫәпләй. "Беренсе тулҡын" XIX -- XX быуаттарға ҡарай, был ваҡытта ҡатын-ҡыҙҙарға тауыш биреү хоҡуғы биреү өсөн көрәш бара. "Икенсе тулҡын" тип 1960 йылдарҙағы ирҙәргә һәм ҡатын-ҡыҙҙарға юридик һәм социаль тигеҙлек биргән азатлыҡ хәрәкәтен күҙаллайҙар. "Өсөнсө тулҡын" "икенсе тулҡын"дың уңышһыҙлыҡтары өсөн реакция һәм дауамы булып тора "Өсөнсө тулҡын"дың 1990 йылдарҙа барлыҡҡ килә[3].

  1. 1 Harv.Women’s L.J. 107 (1978) Fathers' Rights and Feminism: The Maternal Presumption Revisited; Uviller, Rena K.
  2. Unwed Fathers' Rights, Adoption, and Sex Equality: Gender-Neutrality and the Perpetuation of Patriarchy
  3. Krolokke, Charlotte; Anne Scott Sorensen. Gender Communication Theories and Analyses: From Silence to Performance. — Sage Publications, 2005. — Гл. 1. Three Waves of Feminism: From Suffragettes to Grrls. — ISBN 0-7619-2918-5