Эпос

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү

Эпос — әҙәбиәттә иң ныҡ таралған һәм универсаль төр. Уның ике төрлө мәғәнәһе бар:

  1. Һүрәтләү рәүешендәге объективлыҡҡа нигеҙләнгән жанрҙарҙаң барыһы бергә әҙәбиәттең эпос төрөнә ҡарай.
  2. Боронғо дәүерҙең ҡатмарлы ижтимағи күренештәрен сағылдырған шиғри жанр.

Эпос — тарихи жанр[үҙгәртергә]

Ул социаль синыфтар барлыҡҡа килгәнгә тиклем. йәғни ырыуҙар осоронда тыуа. Күп эпостарҙа ырыуҙарҙың үҙ аллы халыҡҡа берләшеү идеялары сағыла. Һәм шул сәбәптән эпостарҙың күпселегендә дөйөм халыҡ мәнфәғәте өсөн көрәшеүсе героик шәхестәр үҙәктә тора.

Эпос — берҙәм жанр[үҙгәртергә]

Әммә төрлө халыҡтарҙа уның үҙенсәлекле яҡтары булмай ҡалмай. Шуға күрә уның исеме лә төрлө илдә төрлөсә аталған. Урыҫтарҙа былина, украиндарҙа — дума, Исландияла, Норвегияла — сага, бүрәттәрҙә — улигер, сахаларҙа — олонхо, карел һәм финдарҙыҡы — руно, ҡаҙаҡ, үзбәк һәм уйғырҙарҙа — дастан булып йөрөй.

Башҡорт халыҡ эпостары[үҙгәртергә]

Башҡорт халыҡ эпостары донъя кимәлендә[үҙгәртергә]

  • 2015 йыл башында Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусылары төрөк ғалимдары менән берлектә «Башҡорт халҡының эпостар йыйынтығы»н баҫтырып сығарҙы. Был эш төрөк әҙәбиәтенең 100 томлыҡ антологияһын сығарыу проектына нигеҙләнеп башҡарылды һәм 1932 йылда Төрөк Республикаһының беренсе президенты Мостафа Кемаль Ататөрк тарафынан булдырылған Төрөк лингвистика йәмғиәте тарихында тәүге ваҡиға булды. Хеҙмәт дүрт томдан тора, уның беренсеһендә мифологик эпостар, икенсеһендә — социаль-көнкүреш, өсөнсөһөндә — тарихи, дүртенсе томында героик эпостар урын алған. Улар араһында башҡорт халҡының «Урал батыр», «Аҡбуҙат», «Аҡһаҡ-ҡола», «Ҡара-Юрға» әҫәрҙәре бар. Текстар башҡорт һәм төрөк телдәрендә бирелгән.

Боронғо эпостар[үҙгәртергә]

  • "Илиада"
  • "Одиссея"

Классик эпостар[үҙгәртергә]

  • "Ролланд", Франция
  • Нибелунгтар тураһында йыр", Германия
  • "Сид тураһында поэма", Испания.
  • "Калевала", Финляндия
  • " Игорь полкы тураһында һүҙ", Рәсәй(урыҫ)
  • "Махабхарата"," Рамаяна", Һиндостан
  • Олонхо, яҡут(саха) эпосы

Сығанаҡтар[үҙгәртергә]

Ким Әхмәтйәнов. Әҙәбиәт теорияһы. Башҡорт халыҡ ижады.

Һылтанмалар[үҙгәртергә]