Википедия:Йәһүд-башҡорт практик транскрипция ҡағиҙәләре/Проект

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску

Был бит ҡағиҙә түгел, был ҡағиҙәнең проекты. Был ҡағиҙә йәһүд-башҡорт практик транскрипцияның унификация өсөн ҡулланыла.

Область применения[вики-тексты үҙгәртергә]

Әгәр башҡорт телендә йәһүд (дини, политика һ.б.) шәхестен исеме юҡ, был ҡағиҙә ҡулланыла. Әгәр шәхестең исеме башҡорт телендә башҡа формаһында ҡулланылған, был форманы ҡулланырға кәрәк (мәҫәлән Ибраһим (дини шәхес;Абраһам түгел) әммә Йеһуда Һалеви). Ләкин был ситуацияла Абраһам исемле битенән Ибраһим битенә йүнәтеләү эшләргә кәрәк.

Имлә[вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡарағыҙ: Йәһүд әлифбаһы

Хәрефтәр[вики-тексты үҙгәртергә]

Йәһүд телендә хәрефтәр тартынҡы өндәр өсөн ҡулланыла. Бер нисә хәрефтең (כ, מ, נ, פ, צ ) ике формаһы бар: беренсеһе һүҙҙең башында һәм уртаһында ҡулланыла (כ, מ, נ, פ, צ ), икенсеһе һүҙҙең аҙағында (ך, ם, ן, ף, ץ) ҡулланыла.

Никуд[вики-тексты үҙгәртергә]

Һуҙынҡы өндәр өсөн йәһүд телендә некудот (йәһ. ‎נְקֻדּוֹת‎‎‎‎) тамғалары ҡулланыла. Был тамғаларҙың классификацияһы:

Өн Большие (бывшие долгие гласные) Малые (бывшие краткие гласные) Хатафтар (бывшие сверхкраткие гласные)
полные неполные
[i]
אִי
אִ
[e]
אֵי
אֵ
אֶ
אֲ
[a]
אָ
אַ
אֲ
[o]
אוֹ
אׁ
אָ
אֳ
[u]
אוּ
אֻ


Тамғаларҙың исемдәре:

Звук Большие (бывшие долгие гласные) Малые (бывшие краткие гласные) Хатафы (бывшие сверхкраткие гласные)
полные неполные
[i] полный хирИк неполный хирИк
[e] полное церЕ церЕ (неполное церЕ) сегОль хатАф-сегОль
[a] камАц (большой камАц) патАх хатАф-патАх
[o] полный холАм неполный холАм малый камАц 3 хатАф-камАц
[u] шурУк кубУц

Шулай уҡ шва никуд тамғаһы бар, אְ. Уның әйтеләү: ə, ʌ, ɔ йәки әйтелмәй.

Тартынҡы хәрефтәрҙең практик транскрипцияһы — общий случай[вики-тексты үҙгәртергә]

Аңлатма: не рассматриваются случаи с дагешем, бының өсөн "Дагеш тамғаһы" секцияһын ҡарағыҙ.

Тартынҡы хәрефтәрҙең практик транскрипцияһы — общий случай
Хәреф Әйтеләү (IPA) Транскрипция
ה [1] [h] һ
ו [2] [v~w] в/у
ח [x] х
ט [t] т
י [j] й[3]
מ [m] м
נ [n] н
ס [s] с
צ [ts] ц
ק [k~q] к/ҡ
  1. Әгәр никуддың часть түгел ("Тулы некудот" секцияһын ҡарағыҙ)
  2. Әгәр никуддың часть түгел ("Тулы некудот" секцияһын ҡарағыҙ)
  3. Һәр ваҡыт й: йая, йее, йии һ.б.

Дагеш тамғаһы[вики-тексты үҙгәртергә]

Дагеш тамғаһының 2 төрө бар: еңел һәм көслө дагеш.

Еңел дагеш[вики-тексты үҙгәртергә]

Был дагеш төрөнөң фонетик һәм грамматик роле бар:

Еңел дагештең фонетик роле (хәҙерге әйтелеше)
Хәреф Дагешле хәрефтең әйтелеше Дагешһеҙ хәрефтең әйтелеше
ב [b] [v]
כ [k] [x]
פ [p] [f]

Үрҙә телгә алынғандарҙан башҡа, боронғо йәһүд телендә дагештың фонетик роле булған тағы ла 3 хәреф булған:

Еңел дагештең фонетик роле (боронғо әйтелеше)
Хәреф Дагешле хәрефтең әйтелеше Дагешһеҙ хәрефтең әйтелеше
ג [g] [ɣ], башҡ. ғ
ד [d] [ð], башҡ. ҙ
ת [t] [θ], башҡ. ҫ

Шулай уҡ, боронғо йәһүд телендә яҙғанда яңғыҙлыҡ исемдәрҙә ג, ד, ת хәрефтәре урынына ғ, ҙ, ҫ ҡулланырға кәрәк, әммә גּ, דּ, תּ урынына г, д, т ҡуйыла.

Көслө дагеш[вики-тексты үҙгәртергә]

Сильный дагеш в древнем произношении обозначал удвоенное произношение гласного (причём в буквах ב, ג, ד, כ, פ, ת — удвоенное взрывное (בּ[bb] һ.б.)). Это также нужно учитывать при практической транскрипции имён в древнем произношении.

Как отличить лёгкий дагеш от сильного[вики-тексты үҙгәртергә]

  • Лёгкий дагеш бывает только после огласовки шва и в начале слова
  • Сильный дагеш бывает только после больших или малых огласовок
  • После хатафов вообще не бывает дагеша.

Тулы некудот[вики-тексты үҙгәртергә]

Некудотта хәреф тамғаһы (א, י, ו, ה) булырға мөмкин. Был хәреф тамғаһы хәреф түгелдер. Шулай уҡ, был тамғаһын транслитерация итергә кәрәк түгел (әммә, әгәр цере менән бындай тамғаһы бар, унда э/е урынына эй/ей ҡулланыла (Мәҫәлән, בְּרֵאשִׁית - Бэрейшит).

א һәм ע хәрефтәре[вики-тексты үҙгәртергә]

Правила транслитерации букв א и ע:

  • Если под буквой или перед ней находится шва, то א транслитерируется с помощью апострофа, ע как ь
  • В остальных случаях не транслитерируется.