Гөйгөл (ҡурсаулыҡ)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
(Гөйгөл ҡурсаулығы битенән йүнәлтелде)
Перейти к навигации Перейти к поиску

Гөйгөл ҡурсаулығы
әзерб. Göygöl Milli Parkı
Geygol.jpg
МСОП буйынса категория — Ia (Строгий природный резерват)
40°24′21″ с. ш. 46°19′21″ в. д.HGЯO
ИлӘзербайжан Әзербайжан
Майҙаны12 755 Га
Ойошторолған1 апрель 2008
Гөйгөл (ҡурсаулыҡ) (Әзербайжан)
Green pog.svg
Гөйгөл ҡурсаулығы

Гөйгөл ҡурсаулығы[1]Әзербайжанда тәүге ҡурсаулыҡ, ул 1925 йылда ойошторолған. Ҡурсаулыҡ статусы бер нисә тапҡыр бөтөрөлә, 1965 йылда яңынан төҙөлә. Майҙаны 6739 гектар, уның төп өлөшөн урмандар менән ҡапланған территория биләй. Ҡурсаулыҡтың фаунаһы хайуандар һәм ҡоштарҙың төрлө вәкилдәренән тора.

Ойоштороу маҡсаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡурсаулыҡ ойоштороуҙың төп сәбәбе — Кесе Кавказдың төньяҡ битләүҙәренең субальп һыҙатында тәбиғи комплекстарҙы һаҡлау. Кесе Кавказдың төньяҡ битләүҙәре төбәгендәге тауҙар, урмандар, субальп зоналар тәбиғәт комплекстары, шулай уҡ Гөйгөл, Залигөл, Маралгөл күлдәре төп һаҡланыусы объекттар булып тора.

Урынлашыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Гөйгөл ҡурсаулығы Гөйгөл районында (Кесе Кавказ һыртының төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә) урынлашҡан. Кәпәс тауы иң бейек нөктәһе булып тора.

Күлдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Гөйгөл күле Әзербайжандың иң ҙур күлдәренең береһе булып тора. Күлдә һыу сөсө һәм зәңгәр төҫтә, Гөй-гөл әзербайжан телендә «күк күл» тип аңлатыла.

Ҡурсаулыҡ биләмәләрендә 8 күл урынлашҡан. Иң ҙурҙары: Гөйгөл, Залигөл, Маралгөл, Гарагөл (Ҡаракүл). Барлыҡ күлдәр тауҙар менән уратып алынған. Гөйгөлдә һәм башҡа күлдәрҙә форелдең популяцияһы X—XII быуаттарҙа формалаша.

Флора[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡурсаулыҡ урмандары башлыса имән, ерек, аҡ акациянан тора. Имән урмандары ағастарының йәше 90 йыл тәшкил итә, тополь урмандары ағастарының йәше — 60 йыл. Ҡурсаулыҡта шулай уҡ лианалы дымлы тополь урмандары һәм ҡыуаҡлы тал-тополь урмандары бар. Лиана-тополь урмандарында бейеклеге 40 метрға һәм диаметры 2,5 метрға еткән гигант ағастар осрай.

Ҡурсаулыҡ флораһы үҫемлектәрҙең 420 төрөнән тора, улар иҫәбенә 77 ағас һәм ҡыуаҡтар төрө инә (саған, аконит, манжетка, астрагал, гвоздика, герань, ҡая имәне, Траутфеттер сағаны һ.б.).

Фауна[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Йыртҡыс йәнлектәрҙән ҡурсаулыҡта бүреләр, шакалдар, төлкөләр, аҫтар, таш һыуһарҙары, ҡамыш бесәйҙәре, урман бесәйҙәре, бурһыҡтар, һәм шулай уҡ ер-хайуандарының 6 төрө, һөйрәлеүселәрҙең 10 төрө һәм ҡоштарҙың 70 төрө тереклек итә. Тояҡлы хайуандар араһынан бында ҡырағай ҡабанды һәм боланды (марал) осратырға мөмкин.

Документалистика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Göygöl Milli Parkı / Goygol National Park / Гейгёльский национальный парк. Документальный фильм. Проект «9 чудес Азербайджана» общественного объединения IDEA (International Dialogue for Environmental Action). Руководитель: Лейла Алиева. Координатор: Хикмет Нагдалиев. Режиссер: Игорь Бышнев. Азербайджан, 2015 г. Россия-Культура. 28.10.2017. [2][3]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Географический энциклопедический словарь: географические названия / Под ред. А. Ф. Трёшникова — 2-е изд., доп.. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — Б. 126. — 210000 экз. — ISBN 5-85270-057-6.
  2. Гейгёльский национальный парк  (рус.). Телеканал «Россия – Культура» (Россия – К). 28 октябрь 2017 тикшерелгән.
  3. Лейла Алиева в презентации документального фильма «Гейгельский национальный парк» (ФОТО)  (рус.). Новостной портал Amor Info (30/12/2015). 28 октябрь 2017 тикшерелгән.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡалып:Заповедники и национальные парки Азербайджана