Достоевский һәйкәле (Мәскәү, Достоевский урамы)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Достоевский һәйкәле
Рәсем
Дәүләт Flag of Russia.svg Рәсәй
Административ-территориаль берәмек Мәскәү ҡалаһы һәм улица Достоевского[d]
Архитектор Француз, Исидор Аронович[d]
Мираҫ статусы Рәсәйҙең мәҙәни мираҫ объекты[d]

Фёдор Достоевский һәйкәле — рус әҙәбиәте классигы Федор Достоевский һәйкәле. 1936 йылда Мариинский дауаханаһының бинаһы алдында ҡуйылған, уның төньяҡ флигелендә яҙыусы 16 йәшкә тиклем йәшәгән[1][2][3]. Дауаханала шулай уҡ уның музей-фатиры урынлашҡан[4][5][6]. Скульптура авторы — Сергей Меркуров. 1914 йылда уҡ төҙөлгән[7][8][9] ленин монументаль пропагандаһының беренсе даими гранит һәйкәле булып тора[10][11]. 1956 йылда архитектор Исидор Француз статуя өсөн постамент эшләй[12][13].

Тасуирламаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Статуя һәм постамент швед гранитынан эшләнгән. Яҙыусы аяғүрә баҫып тора. Ул бөкөрәйгән, устарын күкрәгендә сатрашлаған, кейеме яурынынан шыуып төшөп бара. Скульптор һәйкәлде ике күсәр һәм бер үҙәкле фигура кеүек билдәләгән. Ракурстар үҙгәреү менән яҙыусының силуэты ла үҙгәрә[13][14].

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Достоевский һәйкәле өсөн Меркуровҡа Александр Вертинский бер ҡиәфәттә тора, XX быуат

1911 йылда меценат Николай Шахов[12] заказы буйынса скульптор Сергей Меркуров[15][16][17] үҙенең Төҫлө бульвар оҫтаханаһында Фёдор Достоевский һыны өҫтөндә эш башлай[18]. Ул үҙ эсенә Лев Толстой монументын һәм «Фекер» скульптураһын алған триптих элементы балараҡ уйланыла[19]. Был идеяны оҫта 1905 йылдан алып йөрөткән[13][20]. Скульптор былай тип яҙа: «Минең уйымса, мин ҡанундар астым, уларға сәнғәттең ысын әҫәрҙәре буйһона... Үҙемдең теорияларҙа дүртенсе үлсәмдең осон эләктерҙем.... Достоевскийҙы аңлы эшләйәсәкмен»[21]

Фигураны гранитта эшләрҙән алда автор яҙыусының егермегә яҡын бюсын эшләй, улар өсөн артист һәм композитор Александр Вертинский бер ҡиәфәттә тора[22][23]. Әммә Беренсе донъя һуғышы арҡаһында эште тормошҡа ашырыу мөмкин булмай[24].

« »

1918 йылдың 2 авгусында «Известия ВЦИК» гәзитендә Мәскәүҙә һәм РСФРСР-ҙың башҡа ҡалаларында һәйкәл ҡуйыласаҡ «кешеләрҙең исемлеге баҫылып сыға. Исемлеккә Фёдор Достоевский инә[25][26]. Сергей Меркуров Мәскәү советына үҙенең скульптураһын тәҡдим итә. РСФСР мәғариф халыҡ комиссары Анатолий Луначарский етәкселегендәге комиссия [27], үҙ эсенә шулай уҡ Владимир Фриче һәм Николай Виноградовты алып[28], оҫтаханаға бара. Комиссия рәссамдың тәҡдиме менән риза була һәм бөтә триптихты һатып ала[29][30]. Шул уҡ йылдың 7 ноябрендә[20][31] һәйкәлде оҫтахананан алыҫ булмаған Төҫлө бульварҙа урынлаштыралар[32][33], сөнки ауыр скульптураларҙы ташыу өсөн тейешле ҡорамал булмай[12][34].

Легенда буйынса, һәйкәлде урынлаштырғандан һуң унда аҡбур менән яҙылған яҙыу барлыҡҡа килә: «Достоевскийға — рәхмәтле ен-бәрейҙәрҙән»[35]. Мәғәнәнең аныҡ авторлығы билдәһеҙ. Бер версия буйынса, һәйкәлгә яҙыу буйынса Луначарский мөрәжәғәт иткән әҙәбиәтселәрҙең береһе был фразаны уйлап сығарған [36][37], башҡа версия буйынса — уны халыҡ комиссары үҙе әйткән[38][39][40] йәки киев гимназияһын тамамлаусылар осрашыуҙа уның синыфташтары әйткән[41][42].

1936 йылда трамвай юлдары һалыу арҡаһында[43][44] һәйкәл Мариинский дауаханаһы бинаһына күсерелә[45][46][47]. Монументты постаментһыҙ ҡуялар, постамент тик егерме йылдан һуң ғына барлыҡҡа килә[48]. Уның авторы архитектор Исидор Француз була[12][13].

1960 йылда ҡомартҡыны дәүләт һаҡлауы аҫтында алалар[49].

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 6
  2. Паламарчук, 1992, с. 183
  3. Разжалованные из монументов. Аргументы и Факты (2005-08-03). 30 июль 2018 тикшерелгән.
  4. Биография Федора Достоевского. РИА Новости (2016-11-11). 29 июль 2018 тикшерелгән.
  5. 6
  6. 6
  7. 6
  8. 7
  9. 8
  10. Соболевский, 1947, с. 36—37
  11. Памятники. Dostoevskiyfm.ru (2016). 29 июль 2018 тикшерелгән.
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 Руслан Грудцинов Московские памятники, сменившие прописку. Интернет-портал «Российской газеты» (2014-11-04). 30 июль 2018 тикшерелгән.
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 Памятник Достоевскому. KudaGo.com (2013). 30 июль 2018 тикшерелгән.
  14. 12
  15. Шигарева Юлия Хаос бронзовых уродов. Аргументы и Факты (2008-04-23). 29 июль 2018 тикшерелгән.
  16. Архитектура и строительство Москвы, 1988, с. 3
  17. Нельзя допустить сноса памятника Ленину. Ava.md (2012-04-19). 30 июль 2018 тикшерелгән.
  18. 18
  19. 19
  20. 20,0 20,1 Елена Широкова День рождения советского монументального искусства. Музей предпринимателей, меценатов и благотворителей (2013). 30 июль 2018 тикшерелгән.
  21. Памятник Ф.М. Достоевскому. Узнай Москву (2016). 30 июль 2018 тикшерелгән.
  22. Татьяна Воронцова След Джакомо Кваренги и архитектура авангарда: пять главных зданий Марьиной Рощи. Официальный портал Мэра и Правительства Москвы (2017-10-22). 29 июль 2018 тикшерелгән.
  23. 10
  24. А. А. Апонович Достоевский. Памятные места. Муниципальное казённое учреждение культуры Озёрского городского округа «Централизованная библиотечная система» (2016). 29 июль 2018 тикшерелгән.
  25. Эльмира Аширова На недолгую память. Редакция «Российской газеты» (2018-07-17). 30 июль 2018 тикшерелгән.
  26. Памятники русским классикам от большевиков-«русофобов». Политическая партия «Коммунистическая партия Российской Федерации» (2016). 30 июль 2018 тикшерелгән.
  27. Луначарский, 1921, с. 204—211
  28. Шалаева, 2014, с. 33
  29. Кожевников, 1983
  30. 30
  31. Павлюченков, 1986, с. 92
  32. Сытин, 2013, с. 427
  33. Нарочницкий, 1980
  34. Татьяна Воронцова План ленинской монументальной пропаганды. Places.Moscow (2016). 30 июль 2018 тикшерелгән.
  35. Сергей Беднов Испытание «Бесами». Редакция газеты «Труд» (2014-05-27). 30 июль 2018 тикшерелгән.
  36. Москва сталинская, 2008, с. 69
  37. Андрей Шарый Филолог Дмитрий Бак – о юбилее Федора Достоевского. Радио Свобода (2011-11-11). 30 июль 2018 тикшерелгән.
  38. Слава Тарощина Достоевскому от благодарных бесов. Электронное периодическое издание «Новая газета» (2014-05-27). 30 июль 2018 тикшерелгән.
  39. Галина Артеменко ФМД в голове и на улице. Издательский дом «С.-Петербургские ведомости» (2015-07-06). 30 июль 2018 тикшерелгән.
  40. Черняк, 2009, с. 57
  41. Ким Смирнов Читаю «Бесов» Достоевского. Из личного дневника.. Электронное периодическое издание «Новая газета» (2014-06-05). 30 июль 2018 тикшерелгән.
  42. Сергей Белов От благодарных бесов. Русская народная линия (2013-10-18). 30 июль 2018 тикшерелгән.
  43. 48
  44. 49
  45. Осетров, 1987, с. 222
  46. Шокарев, Вострышев, 2018, с. 256
  47. Анна Ларина После революции. Лента.Ру (2015-10-31). 30 июль 2018 тикшерелгән.
  48. 9
  49. Постановление Совета Министров РСФСР «О дальнейшем улучшении дела охраны памятников культуры в РСФСР» №1327. Министерство культуры Российской Федерации (1960-08-30). 30 июль 2018 тикшерелгән.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]