Ҡарауыл сағылы (тау)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ҡарауыл сағылы
Дәүләт Flag of Russia.svg Рәсәй
Административ-территориаль берәмек Ишембай районы

Ҡарауыл сағылы — Ишембай ҡалаһының төньяҡ-көнсығышында урынлашҡан тау һырты һәм Ишембай ҡалаһындағы иң ҙур урман паркы[1][2].

Тау һырты ҡала йорттарынан 1 километр тирәһе генә алыҫлыҡта, Тәйрүк йылғаһының аръяғында урынлашҡан. Ҡала менән тау араһында 1970-се йылдарҙа сафҡа индерелгән Тәйрүк быуаһы ята[3]. Төньяҡтан Көҫәпҡол ауылы,ә көньяҡтан — Ҡыҙҙар тауы һәм Әбейҙәр тауы араһында ятҡан Смаҡай ауылы — һырттың сиге. Смаҡай ауылын икегә ярып тау йылғаһы Буҙайғыр аға.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бик борон замандарҙа был бейек түбәле һыртты Юрматы ырыуы бағауылдары үҙ ерҙәрен сит-яттар, шулай уҡ башҡа ырыуҙар һуғышсыларынан һаҡлау урыны итеп файҙаланған тип фараз итәләр. Һырттың Смаҡай ауылы яғындағы һыртында ҙур ғына мәмерйә лә бар[4].

1932 йылдың 16 майында Ишембай ауылы янында нефть фонтанының урғылыуы был төбәктең тәбиғәтенә кире йоғонто яһай. Иҫке Ишембай һәм Кантон ауылдары араһындағы үтә тәрән Ҡарагүлгә нефть эшкәртеүҙән ҡалған ҡалдыҡтар ағып төшә. Ҡуйы урман менән ҡапланған Ҡарауыл сағылынан машиналарға тейәп ҡырҡылған ағас предпрятиеларға оҙатыла[5]. Шулай итеп, Ишембай — Өфө тимер юлы һалынғансы, Бөйөк Ватан һуғышы алдынан, бөтә тирә-яҡҡа йәмен бөркөп, күкрәк киреп ултырған Ҡарауыл сағылы яп-яланғас бер тауға әйләнә.

Ошо төбәктә тыуып үҫкәндәр Ҡарауыл сағылына элекке матурлығын ҡайтарыу, уны ҡала халҡының ял итеү урынына әйләндереү хыялы менән йәшәй. 1960-сы йылдарҙа яланғас тауға ағастар ултыртыу эше башлана. Ҡалала йәшәүсе һәр кеше тауҙы элекке хәленә ҡайтарыу өсөн бар тырышлығын һала. Ҡала предприятиелары һәм учреждениелары ғына түгел, ә мәктәп уҡыусылары ла дәрестән һуң Ҡарауыл сағылына ағас ултыртыртыу эшенә тотона.

Ағастар бер аҙ күтәрелгәс,1978 йылда тауҙа саңғы-роллер трассаһы һалына, һуңыраҡ 3 км һәм 5 километрға еткән саңғы юлдары ла булдырыла. Шул йылдарҙа ҡалала биатлон спорты киң үҫешә, шуға ла Ҡарауыл сағылығындағы трассалар спортсылар шөғөлләнерлек итеп ҡулайлаштырыла. Ҡарауыл сағылындағы бөгөн урман-паркы ҡала халҡының һәм уның ҡунаҡтарының иң яратҡан тәбиғәттә ял итеү урыны.

Әлеге ваҡытта әйләнә тирәләге ҡалаларҙан, ауылдарҙан профессиональ спорт менән шөғөллөнеүселәр күнекмәләр үткәреү өсөн Ҡарауыл сағылындағы ошо саңғы-роллер трассаһына килә.

Был урман ситендәге паркка Ишембай ҡала Советы башҡарма комитетының элекке рәйесе Владимир Николаевич Поляков исеме бирелгән.

Ҡарауыл сағылының түбәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Хәҙерге заманда Маяҡ тип аталған түбәһенең бейеклеге диңгеҙ кимәленән 231,3 метр. Шуға ла унан Ишембай, Салауат ҡалалары, Салауат ҡалаһы янындағы химик комбинат корпустары, шулай уҡ Контюковка ауылындағы алтын көмбәҙле мәсет ап-асыҡ күренә. Был түбәлә хәҙер Ишембай телеүҙәге урынлашҡан. Алебастр түбәһе бейеклеге 233,9 м. Һыртта тағы ике ошондай бейек түбә бар (255 һәм 161,8 метр)[6].

Ссылки[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Литература[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Словарь топонимов РБ. Китап. Өфө. 2002. 123-сө бит
  2. https://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Тәйрүк_аръяғы_урман_паркы&action=edit&section=0&summary=/*%20Преамбула%20*/%20
  3. Никулочкин Д. В. Тайрукский пруд вернётся к ишимбайцам? // Подметки+ : газета. — Ишимбай: РИК «Аспект», 2015. — В. 1. — № 26. — С. 2. — ISSN 2220-8348.
  4. Карта города Ишимбая. Информационный сайт микрорайона Смакаево. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 сентябрь 2012. 30 май 2012 тикшерелгән.
  5. Клугман, Т. Житель микрорайона Смакаево украсил гирляндами ёлки  (рус.). Ишимбай-ньюс. Тәүге сығанаҡтан архивланған 29 июнь 2012. 27 май 2012 тикшерелгән.
  6. Никулочкин, Д. В. Вне зоны отдыха : Ишимбай лишится ещё одной берёзовой рощи? // Подметки+ : газ. / ред. Г. Р. Ямалова. — Ишимбай : РИК «Аспект», 2018. — № 11 (14 март). — С. 2—3. — ISSN 2220-8348.