Ҡаҙағстандағы болгарҙар

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Викидатала элемент тултырылмаған

Ҡаҙағстандағы болгарҙар (болг. Българи Казахстан, ҡаҙ. Қазақстандағы болгарлар) — Ҡаҙағстандағы аҙ һанлы милли аҙсылыҡтарының береһе. 1999 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса Ҡаҙағстанда 6 915 кеше үҙҙәрен болгар тип атаған[1].

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡаҙағстанда беренсе болгар күскенселәре 1907 йылда барлыҡҡа килә. Улар — Павлодар өлкәһендә Раздумовка һәм Андриановка ауылдарына, Аҡтүбә өлкәһендә Болгарка ауылына нигеҙ һала. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Ҡаҙағстанға болгарҙарҙың икенсе тулҡыны күсенә. Болгарҙар Ҡаҙағстандың бөтә территорияһында йәшәй, әммә ил буйынса Аҡтүбә һәм Павлодар өлкәләрендә уларҙың һаны юғарыраҡ[2].

Ҡаҙағстандағы Болгария илселеге менән бәйләнештәр булдырған Болгар мәҙәни үҙәге эшләп килә. Болғар диаспораһының Ҡаҙағстанда төпләнеүенең 100-йыллығына Болгарка ауылында яңы мәктәп асыла. Байрам сараларында 15 өлкә этник-мәҙәни берекмәләре вәкилдәре ҡатнаша[2].

Павлодар радиоһында «Български хоризонти» тапшырыуы алып барыла. Болгар телен һәм традицияларын һаҡлап ҡалыу өсөн Павлодар өлкә департаменты ярҙамында «Обичам България» уҡыу әҫбабы сығарыла. Ҡаҙағстанда «Мартенец» һәм «Вяра» фольклор ансамблдәре, «Роксолана» этник мода театры, аҡһаҡалдар Советы һәм «Славяндар» йәштәр берекмәһе эшләп килә. Диаспора тарафынан йәштәрҙе тарихи тыуған яҡта юғары уҡыу йорттарында уҡытыу маҡсатында саралар күрелә[2].

Һаны һәм өлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халыҡ иҫәбен алыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ошо йылдар эсендә республика әһәмиәтендәге ҡала һәм өлкәләр буйынса халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы болғар халҡының һаны һәм өлөшө:[3][4][5][1]

Һаны Өлөшө (%)
1970 1979 1989 1999 2009 1970 1979 1989 1999 2009
Ҡаҙағстан 10 420 10 064 10 228 6 915 4 523 0.080 0.068 0.063 0.046 0.028
Аҡмулла өлкәһе 372 279 286 208 168 0.038 0.028 0.026 0.024 0.022
Аҡтүбә өлкәһе 1 241 1 267 1 457 1 045 689 0.225 0.200 0.198 0.153 0.090
Алматы 297 394 402 273 219 0.038 0.041 0.037 0.024 0.016
Алматы өлкәһе 690 621 600 405 239 0.054 0.042 0.036 0.025 0.013
Нур-Солтан 120 138 147 129 116 0.066 0.059 0.052 0.040 0.018
Атырау өлкәһе 1 264 973 864 436 257 0.371 0.260 0.203 0.099 0.050
Көнсығыш-Ҡаҙағстан өлкәһе 988 941 841 524 284 0.063 0.056 0.047 0.034 0.020
Жамбыл өлкәһе 305 385 325 114 99 0.038 0.041 0.031 0.011 0.009
Көнбайыш-Ҡаҙағстан өлкәһе 190 174 289 137 84 0.037 0.029 0.045 0.022 0.014
Ҡарағанда өлкәһе 2 289 2 260 2 313 1 664 1 116 0.146 0.131 0.132 0.117 0.083
Ҡостанай өлкәһе 395 360 459 301 159 0.040 0.033 0.037 0.029 0.017
Кызыл Урҙа өлкәһе 50 50 36 16 11 0.010 0.008 0.006 0.002 0.001
Мангғыстау өлкәһе 88 160 118 79 34 0.055 0.064 0.036 0.025 0.007
Павлодар өлкәһе 1 510 1 419 1 544 1 300 907 0.216 0.175 0.163 0.161 0.122
Төньяҡ-Ҡаҙағстан өлкәһе 123 122 150 101 64 0.014 0.013 0.016 0.013 0.010
Көньяҡ-Ҡаҙағстан өлкәһе 498 521 397 183 77 0.038 0.033 0.021 0.009 0.003

Ойошмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Болгариялағы Дәүләт сит ил болғар агентлығы сайты мәғлүмәттәре буйынса Ҡаҙағстанда 5 болғар ойошмаһы бар — ике мәктәп һәм өс ассоциация[6]

Төрө Адресы Баш офис
или место
Булдырыу йылы Ябылыу йылы Веб-сайт
или блог
Ҡаҙағстандағы Болгар мәҙәни үҙәк (йәмәғәт берекмәһе)[6] ассоциация дом 58, кв. 73 Астана 1994
«Яңырыу» депортацияланған болгарҙарҙың мәҙәни үҙәге (йәмәғәт берекмәһе)[6] ассоциация ул. «Сатпаев» 25, кв. 52 Атырау 1997
Ҡаҙағстандағы «Славяндар» этник болгарҙар йәмәғәт фонды[6] ассоциация ул. Астана (бывшая Ленина) 59, каб. 415 Павлодар 2002
Милли яңырыу мәктәбендә болгар бүлексәһе[6] мәктәп ул. Торайгырова 99/2[6] Павлодар
Болгар мәктәбе[6] мәктәп Болгарка ауылы (Аҡтүбә өлкәһе) 1908

Шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡаҙағстанда тыуған болгар этник сығышлы арҙаҡлы шәхестәр:

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Ҡаҙағстан халҡы

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 Ethnic composition: 1999 census (data for regions)  (инг.). pop-stat.mashke.org. 30 март 2016 тикшерелгән.
  2. 2,0 2,1 2,2 assembly
  3. Ethnic composition: 1970 census (data for regions)  (инг.). pop-stat.mashke.org. 30 март 2016 тикшерелгән.
  4. Ethnic composition: 1979 census (data for regions)  (инг.). pop-stat.mashke.org. 30 март 2016 тикшерелгән.
  5. Ethnic composition: 1989 census (data for regions)  (инг.). pop-stat.mashke.org. 30 март 2016 тикшерелгән.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 Болгарские организации в Казахстане, по данным Государственного агентства по болгар за рубежом  (болг.). government.bg. 20 май 2017 тикшерелгән.
  7. „Ние сме последните българи на изток“  (болг.). duma.bg. 20 май 2017 тикшерелгән.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡалып:Ҡаҙағстан халыҡтары