Үҙгәрештәр китабы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
И цзин
Үҙгәрештәр китабы
Издание
И цзин
Автор:

Фу Си

Төп нөхсә теле:

древнекитайский язык[d]

Zhongwen.svg Был биттә Ҡытай телендә яҙма бар.
Уның урынына һорау билдәһе күренергә мөмкин

«И цзин» (Ҡыт.|易經|易经|Yì Jīng}}ғәҙәти 易經, упр.ябайлаштырылған易经, пиньинь: Yì Jīng), йәки «Чжоу И»[1] (周易) — иң тәүге ҡытай фәлсәфәүи текстарының береһе. Иң тәүге ҡатлам булараҡ, ғәҙәттәгесә Б. Э.Т 700[2] йылдар тип билдәләнә. Әҫәр күрәҙәселек ҡылыу өсөн тәғәйенләнгән. Китап 64 гексаграмманан тора. Б. Э.К II быуатта боронғо Ҡытай философы Конфуций (Кун Фу-цзы) тәғлимәте ошо китапты ҡанун итеп алған.

«Үҙгәрештәр китабы» — Көнбайыш илдәрендә ҡабул ителгән исеме. «И цзин» дөрөҫ тәржемәһе, бик матур яғымлы булмаған — «Үҙгәрештәр ҡануны» тип тәржемә ителә.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Чжоу и Ҡытай тарихындағы тәүге күрәҙәлек итә торған система түгел икәне билдәле. Үҙгәрештәр китабына тиклем булған «Ляньшань» 《連山》 Ся һәм «Гуйцан» 《歸藏》 Шан-инь тигән системалар телгә алына, әммә уларҙың исеменән башҡа бер ни билдәле түгел.

Әҫәрҙең эстәлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Йәшәп килгән үҙгәрештәр китабы Чжоу династияһы дәүерендә барлыҡҡа килгән.

Әҫәр 64 символ гексаграмманан тора. Уның һәр береһе йәшәйештә була торған хәлде даими үҫеш күҙлегенән күрһәтә. Символдар алты һыҙыҡтан тора; һыҙыҡтар әлеге хәлаттың эҙмә-эҙлекле үҫешен аңлата. Һыҙыҡтар бөтөн йәки өҙлөклө була. Бөтөн һыҙыҡты ҡара төҫ, өҙлөклө һыҙыҡты аҡ төҫ менән күрһәткән вариаттар ҙа бар. Аҡ төҫ актив хәлде, яҡтылыҡты, көсөргәнешлекте (ян) саҡылдыра. Ҡара төҫ пассив хәл, ҡараңғылыҡ, ҡарышмағанлыҡты күрһәтә. Һыҙыҡтарҙы аҫтан өҫкә уҡыу ҡабул ителгән (киреһенсә лә булыуы мөмкин). Уларҙың эҙмә-эҙлекле урынлашыуы йәшәйештең төрлө хәлдәре тураһында һөйләй.

Һәр гексаграмма өсәр триграмманан тора. Таблицала хәл-ваҡиғалар үҫешенең 64 варианты бирелә. Гексаграмманың һәр һыҙығы өсөн күрәҙәсегә әҙер афоризмдар йыйынтығы бар. Күрәҙә ҡылыу өсөн осраҡлы рәүештә гексограмма төҙөргә кәрәк. Бының өсөн тимер аҡса йәки меңяпраҡ ботағын ҡулланалар. Ваҡ аксаны ырғытып, ҡайғы яға менән төшкәненә карап, бөтөн йәки өҙлөклө һыҙыҡтарҙан торған гексаграмма төҙөйҙәр. Шулай итеп алты мәртәбә осраҡлы рәүештә бөтөн йәки өҙлөклө һыҙыҡтарҙан торған гексаграмма төҙөлә. Килеп сыҡҡан гексаграмма өсөн таблицанан тейешле вариантта һайлап алырға кәрәк.

Был система — күп быуаттар буйы донъяны, ысынбарлыҡты, матурлыҡты күҙәтеп йыйылған тәжрибә емеше.

Гексаграммалар системаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Kon.png
Кунь (Ер)
Gon.png
Гэнь (Тау)
Kan.png
Кань (Һыу)
Xun.png
Сунь (Ел)
Shin.png
Чжэнь (Йәшен)
Trigram lí of I Ching.png
Ли (Ут)
Trigram duì of I Ching.png
Дуй (Һыу ятҡылығы)
Ken.png
Цянь (Күк)
← Өҫкө триграмма
↓ Аҫҡы триграмма
Kon.png
Ken.png
11.Тай
Gon.png
Ken.png
26.Да-чу
Kan.png
Ken.png
5.Сюй
Xun.png
Ken.png
9.Сяо-чу
Shin.png
Ken.png
34.Да-чжуань
Trigram lí of I Ching.png
Ken.png
14.Да-ю
Trigram duì of I Ching.png
Ken.png
43.Гуай
Ken.png
Ken.png
1.Цянь
Ken.png
Цянь (Күк)
Kon.png
Trigram duì of I Ching.png
19.Линь
Gon.png
Trigram duì of I Ching.png
41.Сунь
Kan.png
Trigram duì of I Ching.png
60.Цзе
Xun.png
Trigram duì of I Ching.png
61.Чжун-фу
Shin.png
Trigram duì of I Ching.png
54.Гуй-мэй
Trigram lí of I Ching.png
Trigram duì of I Ching.png
38.Куй
Trigram duì of I Ching.png
Trigram duì of I Ching.png
58.Дуй
Ken.png
Trigram duì of I Ching.png
10.Ли
Trigram duì of I Ching.png
Дуй (Һыу ятҡылығы)
Kon.png
Trigram lí of I Ching.png
36.Мин-и
Gon.png
Trigram lí of I Ching.png
22.Би
Kan.png
Trigram lí of I Ching.png
63.Цзи-цзи
Xun.png
Trigram lí of I Ching.png
37.Цзя-жэнь
Shin.png
Trigram lí of I Ching.png
55.Фян
Trigram lí of I Ching.png
Trigram lí of I Ching.png
30.Ли
Trigram duì of I Ching.png
Trigram lí of I Ching.png
49.Гэ
Ken.png
Trigram lí of I Ching.png
13.Тун-жэнь
Trigram lí of I Ching.png
Ли (Ут)
Kon.png
Shin.png
24.Фу
Gon.png
Shin.png
27.И (
Kan.png
Shin.png
3.Чжунь
Xun.png
Shin.png
42.И
Shin.png
Shin.png
51.Чжэнь
Trigram lí of I Ching.png
Shin.png
21.Ши-хо
Trigram duì of I Ching.png
Shin.png
17.Суй
Ken.png
Shin.png
25.У-ван
Shin.png
Чжэнь (Йәшен)
Kon.png
Xun.png
46.Шэн
Gon.png
Xun.png
18.Гу
Kan.png
Xun.png
48.Цзин
Xun.png
Xun.png
57.Сунь
Shin.png
Xun.png
32.Хэн
Trigram lí of I Ching.png
Xun.png
50.Дин
Trigram duì of I Ching.png
Xun.png
28.Да-го
Ken.png
Xun.png
44.Гоу
Xun.png
Сунь (Ел)
Kon.png
Kan.png
7.Ши
Gon.png
Kan.png
4.Мэн
Kan.png
Kan.png
29.Кань
Xun.png
Kan.png
59.Хуань
Shin.png
Kan.png
40.Цзе
Trigram lí of I Ching.png
Kan.png
64.Вэй-цзи
Trigram duì of I Ching.png
Kan.png
47.Кунь
Ken.png
Kan.png
6.Сун
Kan.png
Кань (Һыу)
Kon.png
Gon.png
15.Цянь
Gon.png
Gon.png
52.Гэнь (
Kan.png
Gon.png
39.Цзянь
Xun.png
Gon.png
53.Цзянь
Shin.png
Gon.png
62.Сяо-го
Trigram lí of I Ching.png
Gon.png
56.Люй
Trigram duì of I Ching.png
Gon.png
31.Сянь
Ken.png
Gon.png
33.Дунь
Gon.png
Гэнь (Тау)
Kon.png
Kon.png
2.Кунь
Gon.png
Kon.png
23.Бо
Kan.png
Kon.png
8.Би
Xun.png
Kon.png
20.Гуань
Shin.png
Kon.png
16.Юй
Trigram lí of I Ching.png
Kon.png
35.Цзинь
Trigram duì of I Ching.png
Kon.png
45.Цуй
Ken.png
Kon.png
12.Пи
Kon.png
Кунь (Ер)

Гексаграммалар төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Математиктарҙы Үҙгәрештәр китабында һыҙыҡтарҙың урынлашыу тәртибе ҡыҙыҡҙындыра. Әлегә тиклем һыҙыҡтарҙың урынлашыу тәртибендә законлылыҡ бармы, әллә хаотик рәүештәме икәне асҡланмаған. Ҡайғы бер законлылыҡ булыуы билдәле лә инде.

Примечания[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Предположительно, по названию эпохи Чжоу, во время которой была составлена наиболее авторитетная редакция книги.
  2. Статья «И цзин» в Большой советской энциклопедии.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]