Пекин

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Ҡала
Пекин
北京, Běijīng
Beijing montage.png
Ил Ҡытай
Статус үҙәккә буйһоноусы ҡала
Координаталары Координаталары: 39°56′00″ т. к. 116°24′00″ кс. о. / 39.933333° т. к. 116.4° кс. о. (G) (O) (Я)39°56′00″ т. к. 116°24′00″ кс. о. / 39.933333° т. к. 116.4° кс. о. (G) (O) (Я)
Эске бүленеш өйәҙ кимәлендәге 18 адм. берәмек
волость кимәлендеге 273 адм.берәмек
ҠКП ҡала комитеты секретары / мэр Го Цзиньлун / Ван Аньшунь
Майҙаны 16 808 км²
Халҡы 17 311 896[1][2] кеше (2010)
Тығыҙлығы 1182 кеше/км²
Милли составы ханьцтар — 96%, маньчжурыҙар — 2%,
дунгандар — 2%, монголдар — 0,3%
Сәғәт бүлкәте UTC+8
Телефон коды 10
Почта индексы 100000 — 102600
Автомобиль коды 京A, C, E, F, H
京B (такси)
京G (ҡаланан ситтә)
京O (полиция һәм власти)
ISO 3166-2 CN-11
Рәсми сайты сайт http://www.beijing.gov.cn/ (ҡыт.)
Ҡала символы: ағастар
Ҡала символы: сәскәләр
Пекин (Ҡытай Халыҡ Республикаһы)<div style="font-size:88%;line-height:1.2em;position:absolute;z-index:2;left:Аңлатма хатаһы: Танылмаған "latitude" һүҙе%;top:Аңлатма хатаһы: Танылмаған "latitude" һүҙе%">
Пекин
Күк көмбәҙе храмы — Пекин символы

Пеки́н (ҡытайса||北京|Běijīng|Төньяҡ баш ҡала}) — Ҡытай Халыҡ Республикаһының баш ҡалаһы һәм үҙәккә туранан-тура буйһоноуҙа булған ҡалаларҙың береһе. Пекин өс яҡтан Хебей провинцияһы менән уратып алынған, көньяҡ-көнсығыштан Тяндзин менән сиктәш. 

Пекин — Шанхай һәм Чунциндан ҡалышып, халыҡ һаны буйынса өсөнсө урында. Был эре тимер юлы һәм автомобиль юлы узеле, илдәге иң ҙур авиаузелдәрҙең береһе. Бынан тыш Пекин ҠХР-ҙың сәйәси, мәғариф һәм мәҙәни үҙәге, илдең иҡтисади үҙәге Шанхай һәм Гонконг булып тора. Һуңғы ваҡытта Пекин инновацион предприятиелар төҙөү өсөн эшҡыуарлыҡ локомотивы ролен үҙенә ала.

Пекин Ҡытайҙың дүрт боронғо башҡалаһының береһе. 2008 йылда Пекинда Йәйге Олимпия уйындары үтте.

Атамаһы[үҙгәртергә]

Пекин (төньяҡ әйтелешендә — ҡыт. упр. 北京, пиньинь: Běijīng) «Төньяҡ башҡала» тигәнде аңлата, Көнсығыш Азия традициялары буйынса башҡала статусы исемендә сағыла. Ошо ысул менән исем алған башҡа ҡалалар: Нанкин Ҡытайҙа (南京 — «Көньяҡ башҡала»), Донгкинь (хәҙерге Ханой) Вьетнамда һәм Токио Японияла (иероглиф яҙылыуы 東京 һәм мәғәнәһе бер төрлө — «Көнсығыш башҡала»).

Пекин тип ҡытайса әйтелмәй. Рәсми путунхуа диалектенда (башлыса пекин фонетик нормаһына тура килә) ҡала исеме тип әйтелә. XX быуаттың икенсе яртыһында инглиз телендә һәм башҡа телдерҙә ҡала исеме әйтешкә яраҡлаштырып Beijing тип яҙыла.

Тыйылған ҡаланың панорама күренеше
Күк көмбәҙе ҡапҡаһынан Тяньаньмень майҙанына күренеш
Пекин телебашняһынан ҡала күренеше

Климат[үҙгәртергә]

Пекин муссондарға бирешеүсән дымлы континенталь климатта урынлашҡан. Был климат өсөн көнсығыш муссондары тәҫирендә эҫе йәй һәм себер антициклондары тәҫирендә ҡоро һалҡын ҡыш хас. Ғинуарҙың уртаса температураһы −7… −4 °C, в июле — 25… 26 °C. Йыллыҡ яуым-төшөм 600 миллиметр, уның 75 % йәй яуа [3], шуға күрә Пекинда ҡарһыҙ ҡышын −10 түбән булыуы мөмкин.

Транспорт һәм сәнәғәт предприятиеләре һауаны бысратыуы етди проблема булып тора. Төньяҡ һәм төньяҡ-көнсығыш сүллектәрҙә эрозияһы нәтижәһендә барлыҡҡ килгән ҡом бурандары ҡалала йәшәүҙе ауырлаштыра. 2005 йылдың беренсе дүрт айында Пекинда һигеҙ ҡом бураны булған.[4] 2008 йылғы Олимпия уйындарын әҙерләүҙә бысраныуға ҡаршы көрәш төп мәсьәлә була.

Ҡала климаты
Күрһәткес Ғин Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Йыл
Абсолют максимум, °C 14,3 19,8 29,5 33,0 38,3 40,7 41,9 38,3 35,0 31,0 23,3 19,5 41,9
Уртаса максимум, °C 1,9 5,6 12,2 20,6 26,5 30,4 31,3 30,2 26,2 19,3 10,2 3,7 18,2
Уртаса температура, °C −3,1 0,3 6,7 14,8 20,8 24,9 26,7 25,5 20,8 13,7 5,0 −0,9 12,9
Уртаса минимум, °C −7,5 −4,6 1,2 8,7 14,7 19,6 22,4 21,3 15,6 8,3 0,1 −5,3 7,9
Абсолют минимум, °C −22,8 −27,4 −15 −2,9 2,5 9,8 16,0 11,4 3,7 −3,8 −15,9 −18,3 −27,4
Яуым-төшөм нормаһы, мм 3 5 10 25 38 73 161 140 49 23 10 2 538
Сығанаҡ: Погода и Климат[5]
Айҙа ҡояшлы ваҡыт[6].
Ай Ғин Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Йыл
Ҡояш балҡый, сәғ 202 195 242 246 288 273 223 229 243 226 192 186 2745

Административ бүленеш[үҙгәртергә]

Ғәҙәти бүленеш[үҙгәртергә]

Пекин төндә
«Синьхуа» китап магазины Сидань районында

Пекиндың ҡала зонаһы ғәҙәттә түбәндәге райондарға бүленә. Уларҙың сиктәре рәсми административ бүленеүгү тура килмәҫкә мөмкин (түбәндә ҡарағыҙ):

  • Аньдинмэнь 安定门
  • Бэйюань 北苑
  • Чаоянмэнь 朝阳门
  • Дунчжимэнь 东直门
  • Фанчжуан 方庄
  • Фучэнмэнь 阜成门
  • Фусинмэнь 复兴门
  • Гомао 国贸
  • Хэпинли 和平里
  • Ванцзин 望京
  • Ванфуцзин 王府井
  • Удаокоу 五道口
  • Сидань 西单
  • Сичжимэнь 西直门
  • Яюньцунь 亚运村
  • Чжунгуаньцунь 中关村

Күп урындар мэнь (门) ялғауына бөтә, «ҡапҡа» тигәнде аңлата. Был райондарҙа боронғо кәлғә стенаһында шул исемдәге ҡапҡалар булған.

Ҡасабалар һәм ҡалалар[үҙгәртергә]

Пекин ҡала зонаһынан ситтә, әммә административ биләмә эсендә түбәндәге ҡасабалар һәм ҡалалар урынлашҡан:

  • Чанпин 昌平
  • Хуайжоу 怀柔
  • Миюнь 密云
  • Лянсян 良乡
  • Люлимяо 琉璃庙
  • Тунчжоу 通州
  • Ичжуан 亦庄

Рәсми бүленеш[үҙгәртергә]

Пекиндың үҙәккә буйһонған административ территорияһы 14 район һәм 2 өйәҙгә буленә.

Район/өйәҙ Халҡы
(халыҡ иҫәбен алыу
2000 й)
Халҡы
(халыҡ иҫәбен алыу
2010 й)
Майҙаны
(км²)
Тығыҙлығы
(кеше/км²)
Дунчэн районы (东城区: Dōngchéng Qū) 881 763 919 000 41,86 21 700
Сичэн районы (西城区: Xīchéng Qū) 1 232 823 1 243 000 50,53 23 567
Городская зона всего: 2 114 586 2 162 000 92,39 23 401
Чаоян районы (朝阳区: Cháoyáng Qū) 2 286 756 3 545 000 455,08 7 790
Хайдянь районы/0} (海淀区: Hǎidiàn Qū) 2 240 124 3 281 000 430,73 7 617
Фэнтай районы (丰台区: Fēngtái Qū) 1 369 480 2 112 000 305,80 6 906
Шицзиншань районы (石景山区: Shíjǐngshān Qū) 489 439 616 000 84,32 7 306
Ҡала яны райондары барлығы: 6 385 799 9 554 000 1 275,93 7 488
Мэньтоугоу районы (门头沟区: Méntóugōu Qū) 266 591 290 000 1 450,70 200
Фаншань районы (房山区: Fángshān Qū)
1986 й. тиклем — Фаншань өйәҙе
814 367 945 000 1 989,54 475
Тунчжоу районы (通州区: Tōngzhōu Qū)
1997 й. тиклем — Тунчжоу өйәҙе
673 952 1 306 000 906,28 775
Шуньи районы (顺义区: Shùnyì Qū)
1998 й. тиклем — Шуньи өйәҙе
636 479 877 000 1 019,89 860
Чанпин районы (昌平区: Chāngpíng Qū)
1999 й.тиклем — Чанпин өйәҙе
614 821 1 661 000 1 343,54 1 236
Дасин районы (大兴区: Dàxīng Qū)
2001 йютиклем — Дасин өйәҙе
671 444 1 365 000 1 036,32 1 317
Ҡаланан алыҫ биҫтәләр барлығы: 3 677 654 6 322 000 7 746,27 816
Пингу районы (平谷区: Pínggǔ Qū)
2001 й.тиклем — Пингу өйәҙе
396 002 416 000 950,13 438
Хуайжоу районы (怀柔区: Huáiróu Qū)
2001 й.тиклем —Хуайжоу өйәҙе
296 002 373 000 2 122,62 176
Миюнь өйәҙе (密云县: Mìyún Xiàn) 420 019 468 000 2 229,45 210
Яньцин өйәҙе (延庆县: Yánqìng Xiàn) 275 433 317 000 1 993,75 159
Ҡала тирә яғы барлығы: 1 387 456 1 574 000 7 295,95 216

Һуңғы 10 йылда ике үҙәк райондың халҡы 2% (0,05 млн кешегә) артҡан, ҡалаға яҡын биҫтәләрҙә 50% (3,17 млн кешегә), ҡаланан алыҫ биҫтәләрҙә 13% (0,19 млн кешегә) аотҡан.[7]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә]

Викиһүҙлек логотипы
Викиһүҙлектә «Пекин» мәҡәләһе бар