Эстәлеккә күсергә

Боржоми-Харагаули милли паркы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Боржоми-Харагаули милли паркы
груз. ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი[1]
Нигеҙләү датаһы 28 июль 1995[2][3]
Рәсем
Рәсми атамаһы ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი[4][1] һәм Borjomi-Kharagauli National Park[5]
Тау һырты Кесе Кавказ[6][7]
Категория защищённых зон МСОП МСОП II категорияһы: милли парк[d][8][9]
Дәүләт  Грузия[1]
Административ-территориаль берәмек Боржомский муниципалитет[d][10][11], Харагаул муниципалитеты[d][12][13], Ахалцихский муниципалитет[d][14][15], Адигенский муниципалитет[d][16][17], Хашурский муниципалитет[d][18][19] һәм Багдатский муниципалитет[d][20][21]
Етәксе орган Агентство охраняемых территорий Грузии[d][22]
Әһәмиәтле урын Боржоми[d][23][24] һәм Харагаули[d][25][26]
Хеҙмәтләндереүсе Администрация Боржоми-Харагаульского национального парка[d][27][28]
Рәсми асылыу датаһы 2001[29]
Майҙан 64 737 гектар[30][31]
Рәсми сайт borjomi-kharagauli-np.ge
Тасуирлау биттәре nationalparks.ge/en/site…
nationalparks.ge/ka/site…
apa.gov.ge/en/protected-…
apa.gov.ge/ge/protected-…
georgianencyclopedia.ge/…
georgia.travel/borjomi-k…
Карта
 Боржоми-Харагаули милли паркы Викимилектә

Боржоми-Харагаули милли паркы - (рус. Боржо́ми-Харагау́льский национальный парк)[32] (груз. ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი) — Кесе Кавказ биләмәһендә Грузияның үҙәк өлөшөндә урынлашҡан милли парк.

Географияһы

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Европалағы иң ҙур милли парктарҙың береһе, алты административ районы бар, ул Боржоми курортынан Харагаули ҡалаһына тиклем ерҙәрҙе биләй. Уның майҙаны 85 083 гектар[33]

Тасуирламаһы

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Боржоми-Харагаули милли паркының уникаль үҙенсәлеге - географияһы һәм экологияһы, ландшафттары, тарихи ҡомартҡылары төрлөлөгөндә, бай фауна һәм флораға эйә булыуында.

Был урындар таулы – диңгеҙ кимәленән 800-ҙән 2200 метрға тиклем бейеклеккә етә. Климаты уртаса.

Дөйөм парк тураһында әйткәндә, бында уртаса һәм һәм дымлы субтропик һауалы урындар ныҡ яҡын урынлашҡан. Урмандарҙан тыш ҙур булмаған һыу ятҡылыҡтары, шишмәләр һәм шарлауҙар бар, уларға төп ҡурсаулыҡ - Кура йылғаһы йоғонто яһай

Парк биләмәләрендә 1 200 төрлө үҫемлек үҫә.

Паркта һәм һаҡлаулы зоналарҙа, һуңғы тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, даими рәүештә 60 төр йәнлек йәшәй, уларҙың 8 төрө илдең Ҡыҙыл Китабына индерелгән[33]

Тарихы

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Грузияла Боржоми-Харагаули милли паркы барлыҡҡа килеү тарихы Урта быуаттарҙа башлана. Был ер биләмәләре феодалдарҙың шәхси ерҙәре булып тора һәм башлыса һунар өсөн ҡулланыла.

Грузияның Рәсәй империяһына инеүе осоронда төбәк яҙмышына Александр II батшаның туғаны бөйөк кенәз Михаил Николаевич ҙур йоғонто яһай, ул Кавказ аръяғының генерал-губернаторы итеп тәғәйенләнгән була. Михаил Николаевич парктың матурлығына һоҡланып, унда йәйге резиденцияһын төҙөргә ҡарар итә.

Артабан ул бик ҙур майҙанды биләп ала һәм махсус рөхсәтһеҙ һунарға сығыуҙы тыя. Ошо рәүешле буласаҡ паркҡа нигеҙ һалына.

Ҡурсыулы тәбиғәт зонаһы 1929 йылда Аджария-Имеретия һырты армыттарында билдәләнгән, рәсми рәүештә ҡурсаулыҡ тип ул 1935 йылда ғына атала башлай [33]

Хәҙерге тарихы

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Паркҡа 1995 йылда Бөтә донъя ҡырағай тәбиғәт фонды (WWF) һәм Германияның федераль хөкүмәте ярҙамында нигеҙ һалына, әммә 2001 йылда ғына рәсми рәүештә асыла.

Баҡы-Тбилиси-Джейхан нефть үткәргесенең бер өлөшө милли парк сигенән үтә[34], был ризаһыҙлыҡтар тыуҙыра[35], сөнки ер эштәре тупраҡтың шыуыуына килтереүе ихтимал тигән фекерҙәр бар [36].

2008 йылдың авгусында милли паркта 3 км² урман яна, Грузия бынан һуң Рәсәй экосистемаһы һаҡланыу сараларын ҡулланасағын белдерҙе[36]

Галерея

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Шулай уҡ ҡара

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Иҫкәрмәләр

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]
  1. 1 2 3 მუხლი 4 // ბორჯომ-ხარაგაულის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ (груз.) — მაცნე.
  2. ↑ მუხლი 2; მითითებულია 1995 წლის 28 ივლისის №447 დადგენილება // ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნულ პარკში ადიგენის რაიონის საპროექტო ტერიტორიის ინტეგრირების პროგრამის – ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკის სამენეჯმენტო გეგმის დამატებითი ნაწილის დამტკიცების შესახებ (груз.) — მაცნე.
  3. ↑ შეიქმნა 1995 // ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი (груз.) — ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარი სამეცნიერო რედაქცია.
  4. ↑ მუხლი 2; 1995 წლის 28 ივლისის №447 დადგენილება // ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნულ პარკში ადიგენის რაიონის საპროექტო ტერიტორიის ინტეგრირების პროგრამის – ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკის სამენეჯმენტო გეგმის დამატებითი ნაწილის დამტკიცების შესახებ (груз.) — მაცნე.
  5. ↑ Borjomi-Kharagauli National Park (ингл.) — Agency of Protected Areas of Georgia.
  6. ↑ eastern part of the Lesser Caucasus Mountains // Borjomi-Kharagauli National Park Administration (ингл.) — Agency of Protected Areas of Georgia.
  7. ↑ მცირე კავკასიონის მთების აღმოსავლეთი ნაწილი // ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი (груз.) — ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარი სამეცნიერო რედაქცია.
  8. ↑ IUCN management category II // Borjomi-Kharagauli National Park (ингл.)
  9. ↑ site 1652: IUCN category II // WDPCA records 1652 and 61588 (ингл.)
  10. ↑ the park territory includes Borjomi Municipality // Borjomi-Kharagauli National Park (ингл.) — Agency of Protected Areas of Georgia.
  11. ↑ ექვსი მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთი — Borjomi Municipality // ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი (груз.) — ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარი სამეცნიერო რედაქცია.
  12. ↑ the park territory includes Kharagauli Municipality // Borjomi-Kharagauli National Park (ингл.) — Agency of Protected Areas of Georgia.
  13. ↑ ექვსი მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთი — Kharagauli Municipality // ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი (груз.) — ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარი სამეცნიერო რედაქცია.
  14. ↑ the park territory includes Akhaltsikhe Municipality // Borjomi-Kharagauli National Park (ингл.) — Agency of Protected Areas of Georgia.
  15. ↑ ექვსი მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთი — Akhaltsikhe Municipality // ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი (груз.) — ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარი სამეცნიერო რედაქცია.
  16. ↑ the park territory includes Adigeni Municipality // Borjomi-Kharagauli National Park (ингл.) — Agency of Protected Areas of Georgia.
  17. ↑ ექვსი მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთი — Adigeni Municipality // ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი (груз.) — ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარი სამეცნიერო რედაქცია.
  18. ↑ the park territory includes Khashuri Municipality // Borjomi-Kharagauli National Park (ингл.) — Agency of Protected Areas of Georgia.
  19. ↑ ექვსი მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთი — Khashuri Municipality // ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი (груз.) — ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარი სამეცნიერო რედაქცია.
  20. ↑ the park territory includes Baghdati Municipality // Borjomi-Kharagauli National Park (ингл.) — Agency of Protected Areas of Georgia.
  21. ↑ ექვსი მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთი — Baghdati Municipality // ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი (груз.) — ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარი სამეცნიერო რედაქცია.
  22. ↑ მუხლი 18, პუნქტი 2 // დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ (груз.) — მაცნე.
  23. ↑ administrative and visitor centre in Borjomi // Borjomi-Kharagauli National Park Administration (ингл.) — Agency of Protected Areas of Georgia.
  24. ↑ ადმინისტრაციული და ვიზიტორთა ცენტრი — Borjomi // ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი (груз.) — ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარი სამეცნიერო რედაქცია.
  25. ↑ administrative and visitor centre in Kharagauli // Borjomi-Kharagauli National Park Administration (ингл.) — Agency of Protected Areas of Georgia.
  26. ↑ ადმინისტრაციული და ვიზიტორთა ცენტრი — Kharagauli // ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი (груз.) — ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარი სამეცნიერო რედაქცია.
  27. ↑ the park administration manages Borjomi-Kharagauli National Park // Borjomi-Kharagauli National Park Administration (ингл.) — Agency of Protected Areas of Georgia.
  28. ↑ მუხლი 2, ქვეპუნქტი „ლ" // დაცული ტერიტორიების სააგენტოს ტერიტორიული ადმინისტრაციების ტიპური დებულების დამტკიცების შესახებ (груз.) — მაცნე, 2013.
  29. ↑ ოფიციალურად გაიხსნა 2001 // ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი (груз.) — ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარი სამეცნიერო რედაქცია.
  30. ↑ მუხლი 4, პუნქტი 1 // ბორჯომ-ხარაგაულის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ (груз.) — მაცნე.
  31. ↑ მუხლები 1–2 — ამოქმედდა გამოქვეყნებისთანავე // „ბორჯომ-ხარაგაულის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ" საქართველოს კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე (груз.) — მაცნე, 2025.
  32. ↑ Национальные парки.
  33. 1 2 3 Национальный парк Боржоми-Харагаули — уникальная природная зона
  34. ↑ Michael Meacher. Casualties of the oil stampede. The Guardian (15 июнь 2005). Дата обращения: 30 декабрь 2007.
  35. ↑ pbs.org:Extreme Oil BTC Pipeline Georgia 2017 йыл 19 август архивланған.
  36. 1 2 Main hearths of fire localised in Borjomi-Kharagauli forest reserve 2008 йыл 4 сентябрь архивланған.

Һылтанмалар

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]
«https://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Боржоми-Харагаули_милли_паркы&oldid=1284536» битенән алынған