Камчадалдар

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Камчадалдар
Туған тел рус теле
Халыҡ һаны 1927 кеше
Commons-logo.svg Камчадалдар Викимилектә
Камчадалы
Һаны һәм йәшәгән урыны

Барлығы: 1927
Рәсәй Рәсәй:
1927 (Всероссийская перепись 2010 г.)[1]

Тел

Русский язык

Раса тибы

Смешанный (вероятно туранский)

Халыҡ

Русский народ

Килеп сығышы

Индоевропейцы

Славяне
Восточные славяне
Русские
Камчадал традицион кейемдә. 1862 йыл

Камчадалдар — урыҫтарҙың этнографик төркөмө, Камчатка крайы, Магадан өлкәһе, Чукотканың хәҙерге территорияһында борондан йәшәгән халыҡ, аҙ һанлы урыҫ күскенселәренең төп төньяҡ этностары вәкилдәре менән этник бәйләнештәре һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән. XVIII быуатта камчадалдар термины менән ительмендарҙы билдәләгәндәр[2].

Урыҫ камчадалдарының сығышына һәм мәҙәниәтенә ительмендар ҙур йоғонто яһаған, шулай уҡ коряктар һәм чувансылар. Камчадалдарҙың теле — урыҫ[3]. Сәйәхәтсе С. П. Крашенинников хеҙмәттәрендә локаль һәм диалект төркөмдәре атамалары бирелә: кшаагжи, кыхчерен, улар Жупанова һәм Немтик йылғалары араһында йәшәгән; чупагжу йәки бурин — Үрге Камчатка зинданы (Верхнекамчатск) һәм Жупанова йылғаһы араһында; лингурин — Немтик һәм Белоголовый йылғалары араһында һәм кулес — Белоголовый йылғаһынан төньяҡҡа табан[4]

Даими рәүештә йәшәгән урыҫ халҡы 1730-сы йылдарға барлыҡҡа килә һәм, үҙенең аҙ һанлығы арҡаһында, күпселектә край аборигендары менән ҡушылған, ә камчадалдар составына ингән ительмендарҙың өлөшө урыҫ телен һәм мәҙәниәтен ҡабул итә. XХ быуат башына Камчаткала яҡынса 3600 урыҫ-ительмен кешеһе йәшәй, улар мәҙәниәт, көнкүреш һәм урыҫ теле уртаҡлығы менән бер этнографик төркөмдө тәшкил итә[5].

Рәсәй райондары һәм ҡалалары буйынса камчадалдар өлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Рәсәй территорияһында 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләре буйынса 229 камчадал йәшәй һәм улар айырым халыҡ итеп билдәләнгән[6].

Камчатка тораҡ пункттарында камчадалдар һаны (2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса)

(дөйөм халыҡ иҫәбе буйынса камчадалдарҙың өлөшө 5 % -тан арттҡан муниципаль берәмектәре күрһәтелгән)[7]:

Камчатка крайы:

Рәсәй райондары һәм ҡалалары буйынса камчадалдар өлөшө (2010 йылғы иҫәп алыу буйынса)

Камчатка крайы:

  • Ключи ҡасабаһы 472
  • Мильково ауылы 388
  • Петропавловск-Камчатский ҡалаһы 216
  • Усть-Камчатск ҡасабаһы 182
Рәсәй райондары һәм ҡалалары буйынса камчадалдарҙың өлөшө (2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу буйынса)

(дөйөм халыҡ иҫәбе буйынса камчадалдарҙың өлөшө 5 %-тан арттҡан муниципаль берәмектәре күрһәтелгән):

Муниципаль район, ҡала округы Рәсәй Федерацияһы субъекттары камчадалдар %
Мильков районы Камчатка 8,8

Камчадалдар тип үҙҙәрен Магадан өлкәһендәге Охот диңгеҙе буйҙарында борондан йәшәгән кешеләр ҙә таный, улар Ола, Гижига, Ямск, Тауйск, Армань һәм башҡа ҡасабаларҙа йәшәйҙәр.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 1,2 Всероссийская перепись населения 2010 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 август 2011. 24 декабрь 2009 тикшерелгән.
  2. Ительмены. // Большая советская энциклопедия. 2-е изд. 1953. Т. 19. С. 552
  3. Камчадалы // Толковый словарь Ожегова
  4. Ительмены, камчадалы — коренное население Камчатки | Ительмены, камчадалы | Этнография Камчатки | Камчатский край, Петропавловск-Камчатский — краеведческий сайт о Камчатке: история Камчатки, география и этнография Камчатки, литература Камчатки, фотографии Камчатки. www.kamchatsky-krai.ru. 11 декабрь 2015 тикшерелгән.
  5. КПДС | Коренные народы Севера | Камчадалы Архивная копия от 30 сентябрь 2007 на
  6. Постановление Правительства Российской Федерации от 24 марта 2000 года № 255 «О едином перечне коренных малочисленных народов Российской Федерации»
  7. Постановление Правительства Российской Федерации от 24 марта 2000 года № 255 «О едином перечне коренных малочисленных народов Российской Федерации»

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡалып:Урыҫтарҙың этнографик һәм субэтник төркөмдәре