Минзәлә (йылға)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Минзәлә
Рәсем
Ҡайҙа ҡоя Нижнекамское водохранилище[d]
Ҡушылдыҡ Ургуда, Мәзин, Ичаня, Холодная (Минзәлә ҡушылдығы), Ҡалыш лы (Минзәлә ҡушылдығы), Сакловасу[d], Татарский Илек[d] һәм Ашпалинка[d]
Бассейн майҙаны 2100 км²
Дәүләт Flag of Russia.svg Рәсәй
Flag of Russia.svg Рәсәй империяһы
Flag of the Soviet Union.svg СССР
Административ-территориаль берәмек Татарстан Республикаһы
Оҙонлоҡ 123 километр
Commons-logo.svg Минзәлә Викимилектә

Минзәлә (татар. Минзәлә) — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан буйлап аға. Элекке — Ыҡ йылғаһы ҡушылдығы, хәҙер Түбәнге Кама һыуһаҡлағысына ҡоя

Физик-географик ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һыуһаҡлағыстың һыуы баҫҡан йылға тамағы участкаһы.

Йылға оҙонлоғо 123 км, бассейндың һыуйыйғыс майҙаны — 2100 км². Йылғаның башы Сарман районының Яңы Минзәләбаш ауылында башлана, Минзәлә йылғаһы Кама йылғаһы үҙәненә ҡарата юғары асимметрик ауыш тигеҙлектә аға. Йылға үҙәне йырындар селтәре, рельефының карст формалары менән киң һәм ассиметрик[1]

Минзәлә йылғаһына 34 ҡушылдыҡ ҡоя, улар араһында иң эреһе булып тора Ичаня (50,7 км), Ургуда (31 км), Сакловасу (15 км), Ҡамышлы (14,6 км), Ашпалинка (13,2 км), Мәзин, Холодная, Татар Илек һ. б. тора.

Сығанағының бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 233 метрҙан юғарыраҡ[2]. Тамағы бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 63 м.[3]

Гидрографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Йылға аҙ һыулы. Йылғаның туҡланыуы ҡатнаш, башлыса ҡарлы (76 %). Йыл эсендә аҡмаһы тигеҙ түгел. Йыллыҡ аҡманың ҡатламы — 103 мм, шуларҙың 78 мм яҙғы ташҡын осорона тура килә. Февралдә тотороҡло, бик түбән, тамағында 1.8 м³/с. Ер аҫты һыуҙары менән туҡланыуы 0,25—3,0 л/с·км² тәшкил итә.

Һыуҙың сифат составы йылға гидрокарбонат-сульфатлы-калцийлынан алып хлорид-гидрокарбонатлы-кальцийлыға тиклем оҙонлоғо буйынса үҙгәрә, ҡатылығы яҙын 6,5—9.0 ммоль/л алып 9-20 ммоль/л тиклем һайыҡҡанда. Минераллашыу — 400-500 мг/л яҙын 500-1000 мг/л тиклем һайыҡҡанда. Тоноҡлоғо — 1900 г/м³1900 г/м3.[4]

Хужалыҡта ҡулланыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Йылға төбәк өсөн ҙур хужалыҡ әһәмиәтенә эйә. Бер нисә тораҡ пунктты, ауыл хужалығы предприятиеларын һыу менән тәьмин итеү ҡулланыла[4].

Татар АССР-ы Министрҙар Советының 1978 йылдың 10 ғинуарындағы 25 -се ҡарары менән Минзәлә йылғаһы төбәк әһәмиәтендәге тәбиғәт ҡомартҡыһы тип танылған. Татарстан Республикаһында айырыуса һаҡланған тәбиғәт территориялары исемлегенә инә[5].

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Главный редактор А. И. Щеповских.Государственный реестр особо охраняемых природных территорий в Республике Татарстан, издание второе (rtf). Кабинет Министров Республики Татарстан. Дата обращения: 9 сентября 2017.
  2. Карта бите N-39-34-C-d.
  3. Лист карты N-39-11 Мензелинск. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1987 год. Издание 1992 г.
  4. 4,0 4,1 Главный редактор А. И. Щеповских Государственный реестр особо охраняемых природных территорий в Республике Татарстан, издание второе (rtf). Кабинет Министров Республики Татарстан. 9 сентябрь 2017 тикшерелгән.
  5. Постановление от 18 января 1996 г. № 22 о сохранении и развитии сети особо охраняемых природных территорий Республики Татарстан. Кабинет министров Республики Татарстан. Тәүге сығанаҡтан архивланған 4 июль 2012. 20 февраль 2011 тикшерелгән.

Сығанағы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]