Мөхәббәт

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү

Мөхәббәт — кешегә генә хас булған тойғо, бер кешенең икенсе кешегә ҡарата тәрән бәйләнеше, симпатияһы, һөйөүе[1][2][3][4].

  1. Кемгә йәки нимәгәлер булған яратыу тойғоһо; һөйөү. Әсәгә булған мөхәббәт.
  2. Ике енес кешеләре араһындағы яратыу хисе; ғишыҡ. Саф мөхәббәт. Тәүге мөхәббәт.
  3. Берәй нәмә менән мауығыу йәки ҡыҙыҡһыныу тойғоһо. Китапҡа булған мөхәббәт.[5]

Мөхәббәт — донъя мәҙәниәтендә һәм сәнғәтендә дөйөм һәм фундаменталь тема булып ҡала. Мөхәббәтте тикшереү боронғо фәлсәфәүи системаларҙа һәм әҙәбиәттә лә сағылыш тапҡан.

"Мөхәббәт" ғәрәп теленән килгән һүҙ тигән ҡараш киң таралһа ла, уның сығышы боронғо Һиндостанда дини-фәлсәфәүи ихтыяждарға хеҙмәт итеүсе әҙәби тел — санскрит теленә бәйле. Һуңғы йылдарҙа республикабыҙҙың төрлө райондарында алып барылған археологик эҙләнеүҙәр нигеҙендә Көньяҡ Уралда бик боронғо дәүерҙәрҙә hинд-герман телдәр ғаиләhенә ҡараған иран-арий ҡәбиләләре йәшәүе иҫбат ителде. Был ҡәбиләләрҙең йәшәү рәүеше, йолалары hәм ғәрөф-ғәҙәттәренең үтәлеше, башҡорт теле менән уртаҡлыҡтары булыуы тураhында фәнни мәғлүмәттәр көн битенә сыҡты. Бына шул санскрит телендә maxabhuta — бөтә нәмә, бөтә тереклектең барлыҡҡа килеүен тәьмин итеүсе дүрт тәүэлементтың (ер, ут, һыу, һауа) бергәлегенә ишара яһаусы төшөнсәне аңлата. Һиндостандан таралған дини-фәлсәфәүи тәғлимәт — йога өйрәтеүенсә, аңы йөрәк тәңгәлендәге анахата кимәленә күтәрелгән осраҡта ғына,әҙәм балаһы был тойғоға эйә була ала. Шуға күрә кешелек донъяhына хас барса мөнәсәбәттәрҙә лә даими рәүештә теүәл hәм яуаплы булырға өйрәтә йога тәғлимәте: ата-әсә һәм бала, ир-ҡатын, туған-зат, дуҫ-иш кимәлендә генә түгел, ә шулай уҡ милләтеңә, туған телеңә, Тыуған илеңә тоғролоҡ hаҡлай белеү — былар барыhы ла мөхәббәт тойғоһоноң йәшәйешебеҙҙәге сағылышы.

Кешеләр араhын бутау, дошманлашыу, үс hаҡлау, кенә ҡыуыу кеүек хата-гонаhтарҙан арынып ҡына, анахата кимәлендә ҡалып була әҙәм балаhына. Сәләмәт йөрәккә эйә булыу — кешенең Аллаһы Тәғәлә ҡаршыһында уңышҡа ирешеүселәрҙән булыуынан. Ауырыуҙарҙан һәм боҙоҡлоҡтарҙан азат булған йөрәк кенә сәләмәт һанала. Бындай йөрәктә Аллаһҡа мөхәббәттән, Унан ҡурҡыуҙан һәм Унан йырағайтыусы нәмәләрҙән ҡурҡыуҙан башҡа бер нәмә лә юҡ.

« …байлыҡ та, балалар ҙа файҙа килтермәгән ул көндә (Ҡиәмәт көнөндә) Аллаһ янына сәләмәт йөрәк менән килеүсе генә ҡотоласаҡ
»

Мөхәббәт тойғоһо кешелеккә хас тойғоларҙың иң көслөһө һәм иң бөйөгө. Уның хаҡына кешелек донъяһы тарихында батырлыҡтар ҡылынған, иң ҡаты һынауҙар үтеп сығылған, иң матур риүәйәттәр яҙылған, йырҙар йырланған… Был турала түбәндәге башҡорт халыҡ мәҡәл-әйтемдәре асыҡ әйтеп бирә:

  • Мөхәббәткә үлем юҡ.
  • Мөхәббәт өсөн йән фиҙа.
  • Мөхәббәт таш ярҙырта.
  • Мөхәббәт уты тамуҡ утынан ете өлөш артыҡ булыр, ти.
  • Мөхәббәт уты майhыҙ ҙа яныр.


Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Любовь // Толковый словарь Ожегова (копия)
  2. Аверинцев С. С., Спиркин А. Г. Любовь // БСЭ
  3. Love // Oxford English Dictionary. — Oxford University Press, 2008
  4. Love // Merriam-Webster Dictionary (инг.)баш.
  5. Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З. Г. Ураксина, 2005)

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]