Савукоски

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Савукоски
Lua хатаһы: expandTemplate: template "lang-se" does not exist.
Герб
Savukoski.vaakuna.svg
Рәсем
Нигеҙләү датаһы 1916
Рәсми тел Фин теле[1]
Дәүләт Финляндия
Административ-территориаль берәмек Лапландия[d]
Закондар сығарыу органы Savukoski municipal council[d]
Халыҡ һаны 1061 кеше (31 декабрь 2015)[2][3]
Сәғәт бүлкәте UTC+02:00[d] һәм UTC+03:00[d]
Туғандаш ҡала Ёна[d]
Сиктәш Соданкюля, Пелкосенниеми һәм Салла
Майҙан 6495,95 км²[4]
Рәсми сайт savukoski.fi
Урынлашыу картаһы
Commons-logo.svg Савукоски Викимилектә

Савукоска (фин. Savukoski, с-саамск. Suovvaguoika) — Финляндиялағы төньяҡ община, Лаппи провинцияһы. 2014 йылдың мәғлүмәттәре буйынса, халыҡ һаны - 1115 кеше, ә майҙаны — 6495,95 км2, уларҙың 57,62 км2 һыу ятҡылыҡтары ала. Финляндия халыҡ һаны иң түбән тығыҙлыҡ. — 0,17 кеше/км2. Күрше муниципалитеттар — Пелкосенниеми, Салл һәм Соданкюль.

Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Саам ауылы Савукоси территорияһында боронғо ваҡыттан бирле бар (XVIII быуаттан бирле). 1916 йылда сенат императоры указы буынса, Савукоси ойошмаһы барлыҡҡа килә[5]. «Сальный ихтилалы»исемле хәрби хәрәкәт 1922 йылда савукоска территорияларын да баҫып ала. Совет-фин һуғышы аҙағында («һуғыштың дауамы») Сейтаярви ауылын совет партизандары 1944 йылдың йәйендә юҡ итәләр[6]. Был ваҡытта ошо урында һәләк булған ауыл халҡына һәйкәл ҡуйыла.

География һәм тәбиғәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Савукоска ауылы муниципалитеттың көньяҡ-көнбайыш сигендә урынлаша. Уның территорияһы, дүртмөйөшкә оҡшаш (яҡынса 100 км 70км), Кемийоки йылғаһы ҡушылыдыҡтары менән аға. Көнсығыш өлөшөндә Нуортт йылғаһының һыуйыйыуына инә, ул үҙенең һыуҙарын Рәсәй яғына алып бара. Был ерҙәр өсөн типик ланшафт — ҡырағай, кеше тормаған, киң һаҙлыҡтар һәм таралып торған сопкалы иркенлектәр. Савукоски майҙанының өстән бер өлөшө төрлө һаҡланған тәбиғи ерҙәргә тура килә. Төньяҡ өлөшөн Соданкюль территорияһынан алып йәйәлгән Урхо Кекконен милли паркы биләй, ә Саллы яғынан — Варрио ҡурсаулығы. Савукоскила шулай уҡ Малтио ҡурсаулығы урынлашҡан. Савукоскиның төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә Рәсәй һәм Финляндия сигендә Корватунтури сопкаһы урынлашҡан, легенда буйынса Санта-Клаустың (Йоулупукки) тыуған ере. 1920-1944 йылдарҙа Финляндияның көнсығыш сиге — Тарту тыныслыҡ килешеүе буйынса — Корватунтури сопкаһынан алып төньяҡ-көнсығыш йүнәлештә Төньяҡ Боҙло океан яғына ҡарай үтә. Савусокиның иң юғары һәм шул уҡ ваҡытта иң төньяҡ нөктәһе — Талккунапяя сопкаһы, Финляндия менән Соданкюль муницепалитеты сиге тоташаҡан ерҙә урынлашҡан.

Халыҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

2014 йылда община мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны 1115кеше. Халыҡ тығыҙлығы — бөтәһе 0,17 кеше/км2. 99,4 % община халҡы өсөн туған теле - фин теле 0,2 % — швед, 0,1 % — саам теле һәм 0,3 % — башҡа телдәр. 15 йәштән кесе йәштәге кешеләр өлөшө 11,3 %, ә 65 йәштән өлкән кешеләр — 24,1 %.

Халыҡ һаны динамикаһы[7]
1970 1975 1980 1985 1990 1995 1998 2000 2002 2004 2006 2008 2010 Orain
2183 1961 1931 1881 1774 1660 1543 1472 1415 1329 1226 1216 1178 1179

Иҡтисад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иң ҙур эш биреүсе булып муниципалитеттар булып тора. Урман идпралығы, Karjalainen Veljekset компанияһы, урман хужалығы берләшмәһе һәм Пелкосенниеми-Савукоски һаулыҡ һаҡлау ассоциацияһы. Муниципалитет территорияһында фосфат ятҡылыҡтары табыла, әммә Сокли тау предприятиеларын асылыуы һаманда һуҙыла[8]. Мөһим торлағы булып болансылыҡ тора, бында болан иҫәбе кешенән ун тапҡыр күберәк.

Савукоскиның төньяҡ өлөшөндә , Нуорттийоки йылғаһы буйында 1912-1918 йылдарҙа Финляндиялағы иң беренсе эре механизацияланған урман эшкәртеү биләмәһе эшләй, уның менән ул саҡтағы Кеми Ою компанияһының урман эшкәртеү буйынса етәксеһе Хуго Рихард Сандберг етәкселек итә. Ул Американан ике сылбырлы тәгәрмәсле паровозға заказ бирә, улар ағас ҡырҡҡан биләмәнән әҙерләнгән ағасты һаллау өсөн Кемь йылғаһы буйына ташыйҙар. Хәҙерге ваҡҡытта бер паровоз Тулппиолағы элекке урман эшкәртеү биләмәһендә, ә икенсеһе Лаппи провинцияһының Рованиемила музейҙа тора.[9]. Савукосокила йыл һайын Пасхаға ҡаҡланған ит йәрминкәләре үткәрелә.

Йәшәү пункттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Община территорияһында түбәндәге ауыл биләмәләре урынлашҡан : Вийтаранта, Вяррий, Куоска, Лунккаус, Мартти, Ноус, Ровал, Рууваойя, Савукоска, Сейтайярви, Хихнаваар һәм Танхуа.

Туғанлашҡан ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Галереяһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]