Шелонь

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Шелонь
Рәсем
Ҡайҙа ҡоя Илмән (Новгород өлкәһе)
Ҡушылдыҡ Колошка[d], Белка[d], Болотинка[d], Боровенка[d], Векша[d], Городянка[d], Демянка[d], Дрязженка[d], Ильзна[d], Крутец[d], Лемёнка[d], Люта[d], Милиц[d], Патчерка[d], Полонка[d], Северка[d], Ситня[d], Сосенка[d], Струпенка[d], Судома[d], Тишинка[d], Углянка[d], Удоха[d], Уза[d], Щилинка[d] һәм Мшага[d]
Водоём на реке Илмән (Новгород өлкәһе)
Һыу йыйыу бассейны бассейн Невы[d]
Һыу сығымы 44 м³/с
Бассейн майҙаны 9710 км²
Донъя ҡитғаһы Европа
Дәүләт Flag of Russia.svg Рәсәй
Административ-территориаль берәмек Псков өлкәһе һәм Новгород өлкәһе
Оҙонлоҡ 248 километр
Бассейн категорияһы Категория:Бассейн Шелони[d]
Commons-logo.svg Шелонь Викимилектә

Шелонь (иҫкесә. Шалонь[1]) — Рәсәй Псков һәм Новгород өлкәләрендә аҡҡан уртаса ҙурлыҡтағы йылға. Көнбайыштан Новгород өлкәһенең Илмән күленә ҡушыла.

Йылға оҙонлоғо — 248 км, бассейны майҙаны — 9710 км²[2].Уртаса йыллыҡ һыу сығымы тамағынан 59 км өҫтәрәк 43,6 м³/с. Балтик диңгеҙе бассейнына ҡарай.

Йылға буйында урынлашҡан ҡалалар: Порхов, Сольцы, шулай уҡ ҙур ҡасабалар — Дедовичи һәм Шимск.

Иң ҙур ҡушылдыҡтары — Мшага, Ситня, Удоха, Уза, Судома, Ильзна (слева), Колошка, Лемёнка, Люта, Щилинка, Полонка, Белка, Северка (уңда).

Йылға бассейнында минераль сығанаҡтар йыш осрай.

Йылға түбәнге ағымында Сольцы ҡалаһынан тамағына тиклем суднолар йөрөй.

Физик-географик тасуирламаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Волхов һәм Илмән күле бассейны

Шелонь ҙур һаҙлыҡтарҙа, Дедовичи ҡасабаһынан 23 саҡрым көньяк-көнсығышта, айырым алғанда, Селезень күленән 1 саҡрым көньяк-көнсығышта, Новгород өлкәһе сигенән йыраҡ түгел, Яңы Слобода ыҙаны янында башлана[3].

Шелонь Илмән күленә уның көнбайыш өлөшөндә барып ҡоя һәм 10 км² майҙанлы дельта барлыҡҡа килтерә.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

XV быуаттың Ганза документтарында Бөйөк Новгородты Фин ҡултығы менән тоташтырған Луга юлы тураһында бер нисә тапҡыр хәбәр ителә. Шелонь буйлап уның киҫемдәренең береһе үтә: Волхов - Илмән - Шелонь - Мшага - Киба - Луга йылғаһына, артабан Луга буйлап Фин ҡултығына барып сыҡҡандар. Луга юлы иң мөһим транспорт артерияһы булған һәм ҡәҙимге Волхов - Ладога - Нева юлы ниндәй өсөндөр ябылған ваҡытта әүҙем ҡулланылған.

1471 йылда, Шелонь йылғаһының һул ярында, хәҙерге Скирино һәм Велебицы ауылдары ерҙәрендә (Новгород өлкәһе, Солецкий районының Выбит ауыл биләмәһе), Мәскәү ғәскәрҙәре менән Новгород ополчениеһы араһында Шелонь һуғышы була, ул Новгород республикаһының бөтәсәген алдан уҡ һиҙҙереп ҡуя.

Ҡушылдыҡтары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Исемлеге

(тамағынан алыҫлығын күрһәтелгән)

Порхов үҙәгендә Шелонь һәм элекке ГЭС

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Шелоник

Иҫкәрмә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Шалонь // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)
  2. 100
  3. бран

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Шелонь // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  • Воронов Ю. Б. «100 избранных маршрутов для путешествий на байдарке». М., «Мир», 1993. (рус.). www.skitalets.ru. Дата обращения: 11 декабря 2019.