Буддизм

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Баҫып тороусы Будда. (I—II быуат)

Будди́зм (санскр. बुद्ध धर्म, buddha dharma IAST; пали बुद्ध धम्म, buddha dhamma, «Асыҡ яҡты күңелленең ғилеме»[1]) —яңы эраға тиклемге VI б. аҙағында Төньяҡ Һиндостанда барлыҡҡа килеп, Тибет, Монголия, Һинд Ҡытайы, Ҡытай, Мьянма (Бирма), Япония һәм башҡа ҡайһы бер Көнсығыш илдәрҙә таралған дин [2].

Нигеҙ һалыусыһы булыа Сиддхартха Гаутама иҫәпләнә.

Уның ғилемен дауам итеүселәр уны «Дхарма» (ҡанун, ғилем) йәки «Буддхадхарма» (Будда ғилеме) тип атайҙар. "Буддизм" терминын европалылар XIX быуатта ҡуллана башлай [3].

Төрлө ғөрөф-ғәҙәттәре булған бик күп халыҡтар ҡабул иткән, донъяғы иң боронғо диндәрҙең береһе тип һанала.

Донъя илдәрендә буддистар һаны проценттарҙа

Бөтә донъяла Буддизм динен тотоусылар һанын билдәләү, һанау ысулына ҡарап, төрлөсә тирбәлә, иң әҙе 350-500 млн тип билдәләнә [4]. Буддистар күберәк Көньяҡ Азия, Көньяҡ-Көнсығыш Азия илдәрендә йәшәй: Бутан, Вьетнам, Һиндостан, Камбоджа, Ҡытай (шулай уҡ Сингапур Малайзия), Корея, Лаоста йәшәгән ҡытай халҡы), Монголия, Мьянма, Непал, Таиланд, Тибет, Шри-Ланка, Япония. Рәсәйҙә буддизм динен Бурятия, Ҡалмыҡстан, Тыва халҡы тота. Һуңғы йылдарҙа будда общиналары Мәскәү, Санкт-Петербург һәм башҡа эре ҡалаларҙа барлыҡҡа килде.

Һылтанмалар[үҙгәртергә]

  • Рон Хаббард "Гимн Азии" (урыҫ.)

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә]

  1. Online Sanskrit Dictionary (инг.) Buddha — Просветленный (The Enlightened One). Dharma — Закон, Истина, Учение (Law, Truth, Doctrine).
  2. Русско-башкирский словарь (под редакцией З.Г.Ураксина, 2005)
  3. Торчинов Е. А. Введение в буддологию — стр. 5.
  4. Major Religions Ranked by Size; U.S. State Department’s International Religious Freedom Report 2004. http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2004/ Accessed 20 September 2008; Garfinkel, Perry. «Buddha Rising», National Geographic Dec. 2005: 88-109; CIA — The World Factbook