Ҡариҙел (йылға)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Ҡариҙел
UfaRiver.jpg
Характеристика
Оҙонлоғо 918 км
Бассейн майҙаны 53 100 км²
Бассейн Каспий диңгеҙе
Йылға бассейны Ағиҙел, Кама, Волга
Һыу сығымы 388 м³/с
Һыу ағымы
Инеше Уралтау һыртындағы Хлебное күле (Көняҡ Урал)
 · Координаталар 55°31′45″ с. ш. 60°07′04″ в. д. / 55.52917° с. ш. 60.11778° в. д. / 55.52917; 60.11778 (G) (O) (Я) (T)
Тамағы Ағиҙел
 · Урыны Өфө
 · Координаталар 54°40′38″ с. ш. 55°59′22″ в. д. / 54.67722° с. ш. 55.98944° в. д. / 54.67722; 55.98944 (G) (O) (Я)Координаты: 54°40′38″ с. ш. 55°59′22″ в. д. / 54.67722° с. ш. 55.98944° в. д. / 54.67722; 55.98944 (G) (O) (Я) (T)
Урыны
Ағиҙел йылғаһы бассейны
Ағиҙел йылғаһы бассейны
Ил Рәсәй
Регион Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе, Башҡортостан
Ҡариҙел (йылға) (Рәсәй)
Blue pog.svg
инеше
Blue pog.svg
тамағы
Ҡариҙел Викиһаҡлағыста
UfaRiver.jpg
View over Ufa River.jpg

ҠариҙелКөньяҡ Уралдағы йылға. Шулай уҡ Өфө йылғаһы тип атала; урыҫса башлыса Уфа йылғаһы (Уфимка) тип йөрөтөлә. Ҡариҙел, йылға, Ағиҙел йылғаның уң ҡушылдығы. Юрмый тауының (Силәбе өлкәһе) төньяҡ‑көнсығыш битләүендәге Уралтау һыртында башлана, Өфө күленән ағып сыға. Силәбе һәм Свердловск өлк. буйлап көньяҡтан төньяҡ‑көнбайышҡа, артабан БР‑ҙың Дыуан, Ҡариҙел, Благовещен һәм Нуриман райондары буйлап көньяҡ‑көнбайышҡа табан аға. Ағиҙел йылға (тамағынан 487 км алыҫлыҡта) ҡоя. Оҙонлоғо 918 км, басс. майҙаны 53100 км2, дөйөм түбәнәйеүе 388 м. Башҡортостанда оҙонлоғо 390 км. Был участкала туйыныуы ҡатнаш. Йыллыҡ аҡманың 60,5%‑ы — яҙғы (апр.—июнь), 28,6%‑ы — йәйге һәм көҙгө (июль—нояб.), 10,9%‑ы ҡышҡы (дек.—март) осорҙарға тура килә. Тамағында уртаса йыллыҡ һыу сығымы 388 м3/с. Йылға басс. Өфө яйлаһы сиктәрендә урынлашҡан; девон, карбон (карбонат, кремнийлы‑балсыҡлы ҡатламдар, ҡомташ, һәүерташ һ.б.), аҫҡы (карбонат, гипс һ.б.) һәм өҫкө пермь (ҡомташ, алевролит, эзбизташ, мергель, конгломерат һ.б.), неоген, квартер (күл‑һаҙ һәм аллювиаль ҡатламдар) тоҡомдарынан тора. Карст үҫешкән, Красный Ключ карст сығанағы бар. Ландшафы үрге ағымда ҡара болон тупрағындағы, кәҫле көлһыу тупраҡтағы һәм һоро урман тупрағындағы ҡатнаш, ҡара ылыҫлы‑киң япраҡлы һәм ҡайын урмандарынан, күрән‑һаҙ мүге үҫкән һаҙлыҡтарҙан, ҡоро болондарҙан ғибәрәт; түбәнге ағымда ҡараһыу һоро һәм һоро урман тупраҡтарындағы киң япраҡлы урмандарҙан тора. Басс. яҡынса 59%‑ын урман ҡаплаған, 45‑ы һөрөлгән, 1%‑ы һаҙланған. Дыуан районы Усть‑Әйәҙ а. алып Өфө ҡ. тиклем суднолар йөрөй. Йылғала Павловка һыуһаҡлағысы һәм Павловка ГЭС‑ы төҙөлгән. Ҡушылдыҡтары: уң — Төй, Уҫы, Иҙәк; һул — Әй, Йүрүҙән, Һалдыбаш, Юрмаш һ.б.

Силәбе өлкәһе, Ҡарабаш тау итәгендәге Өфө күленән башлана.

Силәбе, Сведловск өлкәләре, Башҡортостандың Дыуан, Ҡариҙел, Нуриман, Благовещен, Иглин, Өфө райондары аша аға.

Өфө ҡалаһының көньяғында Ағиҙел йылғаһына уң яҡтан ҡушыла.

Ҡариҙел йылғаһының оҙонлоғы 918 км.

Төп ҡушылдыҡтары: Бисәрт, Төй уң яҡтан, Әй, Йүрүҙән һул яҡтан