Беззубова Фёкла Игнатьевна

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Беззубова Фёкла Игнатьевна
Заты ҡатын-ҡыҙ
Гражданлығы Flag of Russia.svg Рәсәй империяһы
Flag of the Soviet Union.svg СССР
Тыуған көнө 27 сентябрь 1880({{padleft:1880|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:27|2|0}})
Тыуған урыны Рәсәй империяһы, Пензенская губерния[d], Саранский уезд[d], Новые Турдаки[d]
Вафат булыу көнө 12 май 1966({{padleft:1966|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:12|2|0}}) (85 йәш)
Вафат булған урыны СССР, РСФСР, Саранск
Һөнәр төрө рассказчик
Ҡушамат Сёка патя
Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре
«Почёт Билдәһе» ордены «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында фиҙакәр хеҙмәт өсөн» миҙалы Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены

Беззубова Фёкла Игнатьевна (1880—1966) — эрзә халыҡ әкиәтсеһе.

1880 йылдың 27 сентябрендә Од Мурза ауылында (хәҙер — Мордва Республикаһының Кочкурово районы Яңы Турдаки ауылы) тыуа. Милләте — эрзә.

Ф. И. Беззубова күп балалы крәҫтиән ғаиләһендә үҫә һәм мәктәп белеме алмай, бәләкәйҙән өйҙә һәм баҫыуҙа ата-әсәһенә ярҙам итә. Йыр яратыуҙы өләсәһе Евдокия Ивановна Зверкова тәрбиәләй.

1901 йылда Фекланы күрше Семилей ауылынан Илья Константинович Беззубовҡа кейәүгә бирәләр. 1902 йылда улдары Григорий тыуа, әммә алты аҙнанан бала мәрхүм була. 1905 йылда тағы бер улдары — Георгий, 1914 йылда өсөнсө улдары Василий тыуа.

Беренсе донъя һғышы барғанда Фёкла Игнатьевнаның ирен фронтҡа ебәрәләр. Ул әйләнеп ҡайтҡас, 1918 йылда, ғаилә бәхет эҙләп Себергә юллана, әммә батраклыҡ итеп кенә ас тормоштан ҡотола алмайҙар, тиҙҙән ҡабат Семилейға ҡайталар.

1923 йылда Беззубовтарҙың ҡыҙы Любовь тыуа. 1930 йылдан Фёкла Ивановна Н. К. Крупская исемендәге колхозда эшләй башлай.

Беззубованың шиғри таланты Мордва мәҙәниәте ғилми-тикшеренеү институтының фольклор экспедицияһы тарафынан 1936 йылда күреп баһалана. Экспедицияла ҡатнашыусылар унан бик күп фольклор әҫәрҙәре, шул иҫәптән ул үҙе сығарған ҡарһүҙҙәрҙе лә яҙып ала. Уның әҫәрҙәре гәзит һәм журналдарҙа баҫыла башлай.

1939 йылда Ф. И. Беззубова Саранскиға күсә. Шул йылды уҡ уның «Народной морот» (эрзя «Народные песни») тигән йыйынтығы нәшер ителә.

Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Беззубова патриотик хикәйәттәр, таҡмаҡтар, йырҙар ижад итә. Ижади бригада составында яугирҙар алдында сығыш яһар өсөн фронтҡа бара.

1947 йылда Рыбкин һайлау округынан Мордва АССР-ы Юғары Советы депутаты була.

Уның рус һәм мордва телдәрендәге әҫәрҙәренән торған бөтәһе 10 йыйынтығы баҫыла, иҫән сағында донъя күргән һуңғы китабы 1958 йылда сыҡҡан «Сказт ды морот» (эрзя «Сказы и песни») була.

Ф. И. Беззубова 1966 йылдың 12 майында Саранскиҙа вафат була.

Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ф. И. Беззубова 1938 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы була.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Всё о Мордовии: Энциклопедический справочник / сост. Н. С. Крутов, Е. М. Голубчик, С. С. Маркова — Саранск: Мордов. кн. изд-во, 2005. — Б. 762. — 840 б. — ISBN 5-7595-1662-0.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]