Бер өлөшлөләр

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Бер өлөшлөләр
Cypripedium calceolus 02 mg-k.jpg
Башмачок настоящий
Trigo.jpg
Пшеница твёрдая
Cyperus esculentus.jpg
Сыть съедобная
Calla palustris2.jpg
Белокрыльник болотный
Фәнни классификация
Халыҡ-ара фәнни исеме

Liliopsida Batsch (1802)

Отряд
Wikispecies-logo.svg
Викитөркөмдә
Систематика
Commons-logo.svg
Викиһаҡлағыста
рәсемдәр
ITIS  38881
NCBI  4447
EOL  4074
Alisma plantago-aquatica20090812 250.jpg
Цветок частухи обыкновенной (Alisma plantago-aquatica) крупным планом

Бер өлөшлөләр (лат. Liliopsida, Monocotyledones, Monocotyledoneae, ингл. monocots) — ябыҡ орлоҡло сәскәле үҫемлектәр типында 50 000 мең төрҙө берләштергән үҫемлектәр классы. Бер өлөшлөләр класында 63 мең тирәһе төр үҫемлек билдәле. Уларҙы 104 ғаилә һәм 3000 тирәһе ырыуға төркөмләйҙәр. Сама менән сәскәле үҫемлектәрҙең 1/4 өлөшөн тәшкил итәләр. Төркөмләү өсөн иң ауыр бирелгән класс үҫемлектәре булып торалар.

XX быуат аҙағында — XXIбыуат башында систематик-ботаниктар элек ҡабул ителгән ғаиләләрҙе тарҡатып яңыларының һанын арттыра башланылар. Ләлә сәскәлеләр ғәиләһен тиҫтәләгән ғәиләне айырып сығарҙылар инде.

Иң күп һанлы (899 ырыуҙы тәшкил иткән 27 801 төр үҫемлек) һәм төркөмләү өсөн иң ауыры булып Орхидеялар ғаиләһе тора. Шулай уҡ, Ҡыяҡлылар ғаиләһе 759 ырыуға ҡараған 11 554 төрҙө берләштерә. Уларҙан ҡала күп һанлылар булып Күрәндәр (110 ырыу, 5784 төр), Ароидтар (117 ырыу, 3368 төр), Пальмалар (185 ырыу, 2522 төр) ғаиләләре тора.

Морфологик билдәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Берөлөшлөләрҙе айырып торған билдәләр:

  • Бәбәге бер орлоҡ өлөшлө;
  • Тамыр системаһы 1) сығышы буйынса өҫтәлмә тамыр системаһы булып тора,

2)формаһы буйынса суҡ тамыр системана ҡарай;

  • Үткәргес бәйләмдәре (проводящие пучки) һабаҡта һибелеп урынлашҡандар һәм камбий юҡ;
  • Һабаҡтары —үлән (бик әҙҙәрендә генә ағасланған һабаҡ).Сөнки, камбий булмағас, йыуанлыҡҡа үҫә алмайҙар;
  • Япраҡтары ябай, ситтәре бөтөн, күпселеге һапһыҙ, еңсәле (влагалищные)була. Япраҡ йәймәләре параллель йәки дуға һымаҡ һеңерсәле;
  • Сәскә өлөштәренең һаны 3-кә бүленә.

Бер өлөшлөләрҙә орлоҡ яралғанда бер орлоҡ өлөшө үҫемлектең беренсе япрағы була. Был классҡа кергән иң әһәмиәтле ғаиләләр — ләлә сәскәлеләр һәм ҡыяҡлылар.